به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، برنج تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از امنیت غذایی کشور، اقتصاد خانوارهای روستایی و هویت کشاورزی استانهای شمالی ایران به شمار میرود. سالها است که شالیزارهای گیلان و مازندران بخش مهمی از نیاز بازار داخلی را تأمین میکنند و هزاران خانوار معیشت خود را از کشت این محصول به دست میآورند.
هرگونه تغییر در روند تولید، قیمتگذاری، واردات یا سیاستهای حمایتی دولت، بهطور مستقیم بر زندگی کشاورزان و بازار مصرف تأثیر میگذارد.
در سالهای اخیر، تولید برنج در کنار ظرفیتهای قابل توجه با چالشهای متعددی نیز روبهرو بوده است؛ افزایش هزینههای تولید، کمبود نیروی کار، تغییرات اقلیمی، نوسانات بازار و رقابت با برنجهای وارداتی از جمله مسائلی است که بارها از سوی شالیکاران مطرح شدهاند، در مقابل مسئولان بخش کشاورزی بر لزوم افزایش بهرهوری، توسعه مکانیزاسیون و حمایت از تولید داخلی تأکید دارند.
استان گیلان بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای تولید برنج کشور، جایگاه ویژهای در این میان دارد. این استان با حدود ۲۳۸ هزار هکتار اراضی شالیزاری، رتبه نخست کشور را از نظر سطح زیرکشت برنج در اختیار دارد و یکی از مراکز اصلی تولید ارقام کیفی و بومی محسوب میشود.
ارقامی همچون هاشمی، علیکاظمی، صدری، حسنی و دیلمانی سالها نام گیلان را با برنج مرغوب ایرانی گره زدهاند و ارقام خزر، شیرودی، آنام، رش، گوهر و جمشید جو جزو رقمهای پرمحصول است که در شالیزارهای این استان کشت میشود.
بیشترین رقمهای کشت شده برنج در گیلان، هاشمی و علی کاظمی است که افزون بر ۸۵ درصد محصول برنج گیلان را شامل میشود؛ بیشترین اراضی شالی استان نیز در شهرستانهای رشت و صومعهسرا واقع شده است.
پرسش اصلی این است که آیا تولید برنج در شمال کشور همچنان از توجیه اقتصادی لازم برای کشاورزان برخوردار است و سیاستهای موجود توانستهاند میان حمایت از تولیدکننده، تنظیم بازار و تأمین نیاز مصرفکننده تعادل برقرار کنند؛ موضوعی که بررسی آن میتواند تصویری روشنتر از وضعیت امروز یکی از راهبردیترین محصولات کشاورزی کشور را ارائه دهد.
رحیم مقصودی، یکی از کشاورزان گیلانی میگوید: کشت برنج در سالهای اخیر نسبت به گذشته هزینههای بسیار بیشتری پیدا کرده است و بسیاری از کشاورزان نگران هستند که درآمد حاصل از فروش محصول، پاسخگوی هزینههای تولید نباشد.
وی میافزاید: یکی از مهمترین مشکلات ما افزایش قیمت نهادههای کشاورزی است؛ قیمت کود شیمیایی، سموم و سایر اقلام مورد نیاز شالیزارها طی سالهای اخیر چندین برابر شده و تأمین آن برای بسیاری از کشاورزان دشوار است.
این شالیکار گیلانی خاطرنشان میکند: در گذشته کشاورز میتوانست بخشی از هزینهها را با فروش محصول جبران کند، اما اکنون هزینه آمادهسازی زمین، نشاکاری و برداشت نیز به شدت افزایش یافته و فشار زیادی به تولیدکنندگان وارد کرده است.
مقصودی تصریح میکند: کمبود نیروی کار و افزایش دستمزد کارگران نیز از دیگر مشکلات این بخش است؛ بسیاری از کشاورزان برای انجام مراحل مختلف کشت ناچار هستند هزینههای بیشتری پرداخت کنند که این موضوع سودآوری را کاهش میدهد.
وی ادامه میدهد: با وجود تمام این مشکلات، کشاورزان همچنان تلاش میکنند تولید برنج باکیفیت ایرانی را حفظ کنند، این محصول بخشی از هویت کشاورزی گیلان است و بسیاری از خانوادهها سالها از این طریق امرارمعاش میکنند.
این شالیکار گیلانی عنوان میکند: انتظار ما این است که دولت در تأمین کود و نهادههای کشاورزی حمایت بیشتری انجام دهد و شرایطی فراهم شود که کشاورزان بتوانند با اطمینان بیشتر به تولید ادامه دهند.
سعید صیادی یکی دیگر از کشاورزان گیلانی اظهار میکند: برنج محصولی است که تولید آن نیازمند زحمت فراوان است، اما افزایش مداوم هزینهها موجب شده است بسیاری از کشاورزان نسبت به آینده این حرفه نگرانی داشته باشند.
وی میافزاید: قیمت کودهای مورد نیاز شالیزارها نسبت به چند سال گذشته رشد چشمگیری داشته است و بسیاری از کشاورزان برای خرید کود با مشکلات مالی روبهرو هستند، در کنار آن هزینه سموم و تجهیزات کشاورزی نیز افزایش پیدا کرده است.
این شالیکار گیلانی خاطرنشان میکند: کشاورزان مجبور هستند برای حفظ کیفیت و عملکرد محصول از کود و نهادههای مناسب استفاده کنند، اما گرانی این اقلام موجب شده است بعضی بهرهبرداران مصرف آنها را کاهش دهند که بر میزان تولید تأثیر میگذارد.
صیادی تصریح میکند: هزینه ماشینآلات کشاورزی نیز افزایش پیدا کرده و خدماتی همچون شخم، نشاکاری مکانیزه و برداشت با کمباین نسبت به گذشته بسیار گرانتر شده است؛ این موضوع بار مالی سنگینی را به شالیکاران تحمیل میکند.
وی ادامه میدهد: در کنار هزینههای تولید، کشاورزان نگران وضعیت بازار نیز هستند. زمانی که محصول به مرحله برداشت میرسد، نوسانات قیمت و شرایط عرضه موجب میشود برنامهریزی اقتصادی برای تولیدکنندگان دشوار شود.
این شالیکار گیلانی میگوید: اگر حمایتهای لازم از تولیدکنندگان داخلی انجام شود و نهادههای کشاورزی با قیمت مناسبتری در اختیار شالیکاران قرار گیرد، کشاورزان با انگیزه بیشتری به فعالیت ادامه خواهند داد و تولید برنج ایرانی نیز تقویت و از همه مهمتر از تغییر کاربری اراضی کشاورزی جلوگیری میشود.
بیش از ۹۳ درصد شالیزارهای گیلان نشاکاری شده است
صالح محمدی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار میکند: تاکنون بیش از ۹۳ درصد شالیزارهای استان نشاکاری شده است و اکنون در روزهای پایانی این مرحله قرار داریم؛ تنها در بعضی مناطق شهرستان رودبار بهدلیل شرایط اقلیمی، نشاکاری بهطور معمول خرداد انجام میشود و در بخشهایی از جلگه نیز بهصورت پراکنده ادامه دارد.
وی میافزاید: سال جاری نخستین نشاکاری از دهم فروردین آغاز شد که خارج از تقویم زراعی بود، اما تأکید ما بر اجرای تقویم زراعی از دهم اردیبهشت و همزمان با رهاسازی آب سد سفیدرود در شبکههای آبیاری است؛ مزارعی که خارج از شبکه قرار داشتند و به منابع محلی همچون رودخانهها، چاهها و آببندانها دسترسی داشتند، زودتر از موعد اقدام به کشت کردند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به توسعه مکانیزاسیون در شالیزارها خاطرنشان میکند: هدفگذاری ما در سال جاری اجرای ۲۱۰ هزار هکتار نشاکاری مکانیزه است، سال گذشته تمرکز ویژهای بر پرداخت تسهیلات مکانیزاسیون داشتیم و گیلان از استانهای پیشرو در تأمین تسهیلات خرید تراکتورهای شالیزاری، ماشینهای نشاکار و کمباین بوده است.
توسعه مکانیزاسیون و امید به افزایش عملکرد مزارع برنج
محمدی تصریح میکند: با توجه به سختی کار در شالیزارها، رویکرد ما توسعه استفاده از ماشینآلات و فناوریهای نوین کشاورزی است تا ضمن کاهش سختی کار، سرعت عملیات زراعی افزایش پیدا و وابستگی به نیروی انسانی کاهش پیدا کند؛ گیلان دارای ۲۳۸ هزار هکتار اراضی کشاورزی و حدود ۲۰۸ هزار هکتار اراضی شالیزاری است که سال جاری بخش عمده آن زیر کشت رفته است.
وی درباره پیشبینی تولید برنج در سال جاری میگوید: هنوز برای اعلام میزان تولید زود است، اما شاخصهای اقلیمی نسبت به سال گذشته شرایط مطلوبتری را نشان میدهد، البته مرحله خوشهدهی برنج و شرایط آبوهوایی نیز نقش تعیینکنندهای در عملکرد نهایی محصول دارد و اگر شرایط نوری و اقلیمی مناسب باشد، میتوان انتظار افزایش تولید را داشت.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان ادامه میدهد: با توجه به وضعیت مناسب منابع آبی و کشت زودهنگام، پیشبینی ما این است که عملکرد مزارع نسبت به سال گذشته بهتر باشد، همچنین رقم جدید «هستی» سال جاری با استقبال بیشتری از سوی کشاورزان روبهرو شده است، این رقم که از ارقام بومی به حساب میآید و با استفاده از فناوریهای نوین اصلاح شده است، در صورت مدیریت صحیح میتواند بین ۵.۸ تا شش تن شلتوک در هر هکتار تولید داشته باشد در حالی که عملکرد رقم هاشمی به طور معمول بین ۳.۸ تا چهار تن در هکتار است.
محمدی با تأکید بر ضرورت مدیریت صحیح مزارع تاکید میکند: کشاورزان باید تغذیه بهموقع، وجین، مصرف کودهای سرک بهویژه کودهای ازته و پتاسه، پایش مستمر مزارع و مبارزه بهموقع با آفات و بیماریها را جدی بگیرند، زیرا هرگونه غفلت در این زمینه میتواند موجب کاهش عملکرد و بهرهوری شود.
گرانی کود و قیمت واقعی برنج؛ دو دغدغه اصلی شالیکاران
وی درباره گلایه کشاورزان از افزایش قیمت کود میگوید: افزایش قیمت کودهای فسفاته و پتاسه موضوعی ملی است و به استان گیلان محدود نمیشود، زیرا این کودها بیشتر وارداتی هستند و قیمت آنها تحت تأثیر نرخ ارز تعیین میشود، استاندار و نمایندگان استان نیز نگرانیهای خود را در این زمینه مطرح کردهاند، چراکه کاهش مصرف کود میتواند به افت عملکرد مزارع منجر شود، اما تصمیمگیری در این زمینه در سطح ملی انجام میشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان درباره تغییر کاربری اراضی کشاورزی نیز خاطرنشان میکند: اگر محصولات کشاورزی به قیمت واقعی خود فروخته شود و کشاورز بتواند به سود متعارف دست پیدا کند، میزان تغییر کاربری اراضی به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند، در سالهایی که برنج داخلی با واردات ارزانقیمت رقابت میکرد، برخی کشاورزان به سمت نکاشت یا تغییر کاربری زمینهای خود رفتند.
محمدی میافزاید: سال جاری و بهدلیل بهبود قیمت برنج، بسیاری از شالیزارهایی که سالها بدون کشت مانده بودند دوباره وارد چرخه تولید شدهاند، حتی برخی کشاورزان که در سالهای گذشته به سمت کشت صنوبر رفته بودند، پیش از موعد برداشت چوب، درختان را قطع و زمین را دوباره به شالیزار تبدیل کردند؛ این روند بهویژه در شهرستانهای صومعهسرا و آستانه اشرفیه قابل مشاهده است.
وی با ابراز امیدواری نسبت به وضعیت بازار برنج در سال جاری میگوید: پیشبینی ما این است که سال جاری کشاورزان از محل تولید برنج درآمد مناسبی کسب کنند، با حذف ارز ترجیحی شرایط واردات برنج نسبت به گذشته تغییر میکند و واردات دیگر با ارز یارانهای انجام نمیشود، موضوعی که میتواند به حمایت بیشتر از تولید داخلی کمک کند.
حمایت از شالیکاران، ضامن پایداری تولید برنج است
در همین پیوند، محمد گودرزی، کارشناس اقتصاد کشاورزی به خبرنگار ایمنا عنوان میکند: آمار بالای نشاکاری در شالیزارهای گیلان نشان میدهد که کشاورزان سال جاری با انگیزه بیشتری برای ورود به چرخه تولید داشتهاند، افزایش سطح زیرکشت و بازگشت بعضی اراضی رها شده به کشت برنج، از مهمترین نشانههای بهبود شرایط این بخش نسبت به سالهای گذشته است.
وی میافزاید: یکی از عوامل مؤثر در این روند، بهبود نسبی قیمت برنج در بازار است، زمانی که کشاورز اطمینان داشته باشد محصول خود را با قیمت مناسب به فروش میرساند، تمایل بیشتری برای حفظ زمینهای کشاورزی و ادامه فعالیت در بخش تولید خواهد داشت.
این کارشناس اقتصاد کشاورزی خاطرنشان میکند: توسعه مکانیزاسیون در شالیزارهای گیلان اقدامی ضروری است، زیرا کمبود نیروی کار و افزایش هزینههای کارگری در سالهای اخیر به یکی از چالشهای جدی شالیکاران تبدیل شده است و استفاده از ماشینآلات نوین میتواند سرعت عملیات زراعی را افزایش و بخشی از هزینههای تولید را کاهش دهد.
گودرزی تصریح میکند: با وجود این اقدامات، افزایش قیمت نهادههای کشاورزی بهویژه کودهای فسفاته و پتاسه همچنان یکی از دغدغههای اصلی تولیدکنندگان است، این نهادهها نقش مهمی در حفظ عملکرد و کیفیت محصول دارد و کاهش مصرف آنها بهدلیل گرانی میتواند بهطور مستقیم بر میزان تولید اثر بگذارد.
وی ادامه میدهد: اگرچه افزایش قیمت کود موضوعی ملی و متاثر از شرایط واردات و نرخ ارز است، اما لازم است سیاستهای حمایتی مناسبی برای جلوگیری از کاهش مصرف این نهادهها در نظر گرفته شود، زیرا افت عملکرد مزارع در نهایت به کاهش تولید و افزایش فشار بر بازار منجر خواهد شد.
این کارشناس کشاورزی با اشاره به اهمیت مدیریت علمی مزارع میگوید: در کنار تأمین نهادهها، رعایت اصول فنی از جمله تغذیه بهموقع، مبارزه با آفات و بیماریها، مدیریت آب و استفاده از ارقام مناسب میتواند نقش مهمی در افزایش بهرهوری داشته باشد و بخشی از هزینههای تولید را جبران کند.
گودرزی معتقد است: برنج تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از امنیت غذایی کشور به آن وابسته است، از اینرو هرگونه برنامهریزی برای توسعه تولید باید با نگاه بلندمدت و با هدف حفظ پایداری اراضی شالیزاری انجام شود تا نسلهای آینده نیز بتوانند از ظرفیتهای این بخش بهرهمند شوند.
وی اظهار میکند: با توجه به شرایط مناسب منابع آبی، توسعه مکانیزاسیون و استقبال کشاورزان از کشت برنج، چشمانداز تولید در گیلان امیدوارکننده به نظر میرسد، اما تحقق این ظرفیتها مستلزم حمایت مستمر از تولیدکنندگان، کنترل هزینههای تولید و تقویت سیاستهای پشتیبان بخش کشاورزی است.
به گزارش ایمنا، برنج همچنان یکی از مهمترین محصولات راهبردی کشور و محور اصلی معیشت هزاران خانوار شالیکار در استان گیلان محسوب میشود. آمار بالای نشاکاری، بازگشت بخشی از اراضی رها شده به چرخه تولید و استقبال کشاورزان از کشت برنج، نشان میدهد که این محصول همچنان جایگاه خود را در اقتصاد روستایی استان حفظ کرده است و بسیاری از تولیدکنندگان نسبت به آینده این بخش امیدوار هستند.
با این حال استمرار این روند نیازمند توجه جدی به چالشهای پیشروی شالیکاران است. افزایش هزینههای تولید، بهویژه رشد قیمت کودهای فسفاته و پتاسه، هزینههای کارگری و سایر نهادههای کشاورزی از جمله دغدغههایی است که میتواند بر میزان تولید و بهرهوری مزارع تأثیرگذار باشد. در کنار این موضوع، مدیریت صحیح مزارع، توسعه مکانیزاسیون و استفاده از روشهای نوین کشاورزی بیشتر از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
کارشناسان معتقدند در شرایطی که امنیت غذایی به یکی از مهمترین اولویتهای کشور تبدیل شده است، حمایت از تولید داخلی برنج میتواند نقش مهمی در کاهش وابستگی به واردات و افزایش تابآوری اقتصادی ایفا کند، از اینرو تقویت زیرساختهای تولید، تأمین بهموقع نهادهها، حفظ اراضی کشاورزی و حمایت از شالیکاران نهتنها به رونق اقتصاد روستاها کمک میکند، بلکه زمینهساز پایداری تولید یکی از مهمترین محصولات غذایی کشور خواهد بود.
نظر شما