به گزارش خبرگزاری ایمنا، در ظاهر، هشدار تازه اتاق بازرگانی بریتانیا درباره تبعات جنگ و ناامنی در خلیج فارس تنها یک گزارش اقتصادی دیگر به نظر میرسد، اما در واقع این هشدار نشانه آغاز مرحلهای جدید در بازآرایی قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیک میان غرب و خاورمیانه است. در حالی که در راهروهای وستمینستر بحثها همچنان پیرامون امنیت ملی، دیپلماسی و نقش بریتانیا در نظم بینالملل جریان دارد، در کارخانههای میدلندز، بندرهای شرقی و شبکههای لجستیکی این کشور، اثرات یک بحران بسیار عمیقتر در حال آشکار شدن است.
دادههای اتاق بازرگانی بریتانیا که به نوشته روزنامه تایمز بر پایه نظرسنجی از بیش از ۸۰۰ شرکت تهیه شده، نشان میدهد بخش بزرگی از اقتصاد بریتانیا یا بهطور مستقیم از تبعات تنشهای منطقهای آسیبدیده یا خود را برای موج بعدی شوکها آماده میکند، آنچه این آمار را مهم میسازد تنها فشار بر تجارت نیست، بلکه آشکار شدن شکنندگی ساختاری اقتصادی است که هنوز از پیامدهای برگزیت، بحران انرژی پس از جنگ اوکراین و تورم مزمن سالهای اخیر فاصله نگرفته است.
همین نقطه است که بحران خاورمیانه از یک رخداد منطقهای فراتر میرود و به عاملی برای تغییر معادلات قدرت در اروپا تبدیل میشود. افزایش قیمت انرژی، جهش هزینههای بیمه دریایی، اختلال در مسیرهای حملونقل و نااطمینانی سرمایهگذاران، همزمان چندین موتور رشد اقتصاد بریتانیا را تحت فشار قرار داده است. به گفته ویلیام بین، رئیس سیاستگذاری تجاری اتاق بازرگانی بریتانیا، حتی اگر آتشبسهای مقطعی به ثبات نسبی منجر شوند، «معادلات ژئوپلیتیک» منطقه تغییر کرده و آثار اقتصادی آن برای ماهها یا حتی سالها باقی خواهد ماند، این ارزیابی با پیشبینیهای مؤسسات مالی همسو است؛ جایی که تحلیلگران معتقدند شوکهای انرژی میتوانند رشد اقتصادی بریتانیا را بهطور محسوسی کاهش دهند و همزمان فشارهای تورمی را دوباره فعال کنند، در چنین شرایطی، بانک مرکزی انگلستان با همان معضل کلاسیک رکود تورمی روبهرو میشود؛ وضعیتی که در آن مهار تورم از طریق نرخ بهره بالاتر میتواند رشد اقتصادی را بیشتر تضعیف کند و حمایت از رشد نیز خطر شعلهور شدن دوباره تورم را افزایش دهد، اما اهمیت راهبردی این تحولات تنها به اقتصاد محدود نمیشود. تاریخ معاصر نشان داده است که قدرت ژئوپلیتیک بدون پشتوانه اقتصادی پایدار نمیماند و بهطوردقیق در همین نقطه، بحران خلیج فارس میتواند نقش بریتانیا و حتی بخشی از نفوذ غرب در منطقه را به چالش بکشد.
به نوشته فایننشال تایمز و اکونومیست در تحلیلهای مشابه درباره شوکهای انرژی، هر بار که امنیت عرضه انرژی به موضوع اصلی بازارهای جهانی تبدیل میشود، کشورهای مصرفکننده بیش از تولیدکنندگان در معرض آسیب قرار میگیرند. از این منظر وابستگی اروپا و بریتانیا به ثبات مسیرهای انرژی خلیج فارس، یک نقطه ضعف ژئوپلیتیک محسوب میشود. تحلیلگران روابط بینالملل بارها هشدار دادهاند که دولتهایی که در داخل با بحران هزینههای زندگی، کاهش رشد و فشار بودجهای روبهرو هستند، ناگزیر بخشی از ظرفیت مداخله خارجی خود را از دست میدهند. نتیجه چنین روندی، کاهش تدریجی توان غرب برای شکلدهی به تحولات منطقه و باز شدن فضای بیشتری برای بازیگران غیرغربی است.
در این میان، ایران یکی از بازیگرانی است که میتواند از بازآرایی تدریجی محیط ژئوپلیتیک بهرهبرداری کند؛ نه از طریق افزایش قدرت نظامی، بلکه با استفاده از موقعیت جغرافیایی و نقش خود در معادلات انرژی، به باور بسیاری از تحلیلگران حوزه انرژی، هرچه اهمیت امنیت تنگه هرمز و مسیرهای انتقال انرژی بیشتر شود، وزن ژئوپلیتیک بازیگران مستقر در این جغرافیا نیز افزایش پیدا میکند، همزمان روندهای بلندمدتی همچون گسترش تجارت با ارزهای محلی، تعمیق همکاریهای جنوب-جنوب و تلاش قدرتهای آسیایی برای کاهش وابستگی به ساختارهای مالی غربی، فضای جدیدی را برای کشورهایی فراهم کرده که بهدنبال تنوعبخشی به روابط اقتصادی خود هستند، با این حال این فرصتها بدون ریسک نیستند، زیرا هرگونه گسترش درگیری به یک جنگ فراگیر منطقهای میتواند همه بازیگران، از جمله ایران، را با هزینههای سنگین اقتصادی و امنیتی روبهرو کند.
آنچه امروز در بندرهای بریتانیا، بازارهای انرژی و اتاقهای فکر غربی در حال شکلگیری است، بهصرف واکنشی موقت به یک بحران امنیتی نیست، بلکه نشانه آغاز دورهای است که در آن جغرافیای انرژی بار دیگر به تعیینکننده اصلی قدرت تبدیل میشود. اگر دهه گذشته با جنگهای تعرفهای، رقابت فناوری و بازگشت ژئوپلیتیک تعریف میشد، اکنون امنیت انرژی و کنترل گلوگاههای راهبردی بار دیگر در مرکز معادلات جهانی قرار گرفته است. به همین دلیل، هشدار اتاق بازرگانی بریتانیا را باید فراتر از یک گزارش اقتصادی خواند؛ این هشدار در واقع تصویری از جهانی است که در آن موازنههای قدرت آرامآرام در حال جابهجایی هستند و بحران خلیج فارس میتواند به یکی از نقاط عطف این تحول بزرگ تبدیل شود.
نظر شما