به گزارش خبرگزاری ایمنا، روابط ایران و ایالات متحده بار دیگر در آستانه یکی از حساسترین و در عین حال پیچیدهترین نقاط چرخش خود قرار گرفته است. انتشار اخبار و گزارشهای متناقض پیرامون یک یادداشت تفاهم احتمالی برای پایان دادن به درگیریها و تغییر ترتیبات منطقهای، فضای رسانهای و سیاسی جهان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
دونالد ترامپ ساعاتی قبل در پستی در شبکه تروث سوشال خود خبر از رفع محاصره دریایی ایران داد و در ادامه با بیان آرزوهای خود در قبال ایران مدعی شد ایران باید بپذیرد که هرگز سلاح هستهای یا بمب اتمی نخواهد داشت. تنگه هرمز باید فوراً برای تردد آزاد کشتیها در هر دو جهت، بدون هیچ عوارضی، باز شود. تمام مینهای آبی (بمبها)، در صورت وجود، منهدم خواهند شد، مواد غنیشده، که گاهی «غبار هستهای» نامیده میشود توسط ایالات متحده با هماهنگی و همراهی نزدیک با جمهوری اسلامی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از زمین خارج و نابود خواهد شد و تا اطلاع ثانوی، هیچ پولی مبادله نخواهد شد.
در این میان، رسانه نامعتبر آمریکایی «آکسیوس»، نزدیک به دونالد ترامپ، به نقل از مقامهای واشنگتن مدعی شده است که ایالات متحده توانسته «تعهدات شفاهی» از ایران درباره برنامه و مواد هستهای دریافت کند.
این ادعا در شرایطی مطرح میشود که ناظران و تحلیلگران بینالمللی معتقدند متن در آستانه انتشار این یادداشت تفاهم، فاقد محتوای قانعکنندهای برای پوشش دادن به ادعاهای بزرگ و بلندپروازانه پیشین ترامپ است.
به نظر میرسد طرح موضوع «تعهدات شفاهی»، بیش از آنکه یک واقعیت حقوقی یا راهبردی باشد، تلاشی تاکتیکی برای جبران خلأ محتوایی پیشنویس تفاهم و جلوگیری از آشکار شدن بزرگنماییهای گذشته تیم کاخ سفید است.
بررسی دقیق الگوی رفتاری دونالد ترامپ نشان میدهد که رویکرد او همواره بر پایه ایجاد فضاسازیهای پرشتاب در شبکههای اجتماعی، ادعاهای حداکثری در انظار عمومی و سپس عقبنشینیهای مصلحتی در پشت صحنه استوار بوده است.
این واقعیت تا جایی پیش رفته که در گذشته نیز مقامهای آمریکایی از طریق واسطهها به تهران پیغام داده بودند که نباید به موضعگیریها و توئیتهای ترامپ نگاه عملیاتی داشت.
اکنون نیز به دلیل فاصله عمیق میان شعارهای اولیه ترامپ با واقعیت متن یادداشت تفاهم، رسانههای آمریکایی درصددند با پیوند زدن تفاهم به تعهدات شفاهی، اینگونه القا کنند که واشنگتن به اهداف خود دست یافته است؛ در حالی که به نظر میرسد این پیشنویس حتی با درخواستهای ۱۵ بندی اولیه ترامپ نیز فرسنگها فاصله دارد و روایات طرفداران او قادر به توجیه این عقبنشینی نیست.
موضعگیری قاطع رئیس مجلس ایران درباره روند تفاهم احتمالی
در همین راستا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران در پیامی صریح و سهبندی، موضع راهبردی تهران را در قبال مذاکرات بازتعریف کرد.
وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی امتیازات مقتدرانه خود را نه در اتاقهای گفتوگو، بلکه با اتکا به قدرت موشکی در میدان تثبیت میکند و توافق تنها محلی برای تفهیم این واقعیتها به طرف مقابل است، تصریح کرد که هیچگونه اعتمادی به تضمینها و سخنان مقامات آمریکایی وجود ندارد و ملاک ایران تنها اقدام عملی و رفتار واشنگتن خواهد بود؛ بهطوریکه هیچ گام پیشدستانهای قبل از اقدام طرف مقابل برداشته نخواهد شد.
قالیباف در پایان با نگاهی واقعگرایانه یادآور شد پیروز واقعی هر توافقی کسی است که از فردای امضای آن، خود را بهتر و منسجمتر برای شرایط نبرد آماده سازد.
ارزیابی سیانان از احتیاط ترامپ در امضای سند توافق
همزمان، شبکه خبری سیانان در گزارشی به نقل از مقامات آگاه افشا کرد که دونالد ترامپ پس از دریافت گزارشهایی مبنی بر موافقت اولیه ایران با آخرین پیشنویس پیشنهادی برای پایان دادن به درگیریها، به مشاوران خود اعلام کرده است که برای تصمیمگیری نهایی درباره امضای این توافق احتمالی به چند روز زمان نیاز دارد.
براساس تحلیل این رسانه آمریکایی، با توجه به حساسیتهای موجود، بسیار بعید به نظر میرسد که رئیسجمهور آمریکا پیش از دریافت خبر قطعی و رسمی مبنی بر تأیید کامل و نهایی سند توسط مقامات عالیرتبه در تهران، اقدام به امضای آن کند؛ موضوعی که نشاندهنده تعلیق تصمیمگیری در واشنگتن تا مشخص شدن موضع نهایی ایران است.
بقایی: تبادل پیام میان ایران و آمریکا ادامه دارد اما تفاهم نهایی نشده است
اسماعیل بقایی در گفتوگو با شبکه خبر در واکنش به اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی و برنامه هستهای ایران اظهار کرد: ما با زبان «باید» ۴۷ سال پیش خداحافظی کردیم و هیچکدام از طرفهای غربی وقتی درباره جمهوری اسلامی ایران صحبت میکنند، نمیتوانند از این ادبیات استفاده کنند.
وی با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران تصمیمات خود را بر اساس منافع و حقوق ملت ایران اتخاذ میکند، افزود: آنچه آمریکاییها از آن با عنوان رفع محاصره دریایی یاد میکنند، از ابتدا اقدامی غیرقانونی، ناقض آتشبس و اخلال در آزادی دریانوردی بینالمللی بوده است. باید در عمل دید آیا آمریکا به ادعاهای خود پایبند خواهد بود یا صرفاً با یک فضاسازی تبلیغاتی مواجه هستیم. اگر این اقدام متوقف شود، در واقع آمریکا صرفاً از ادامه یک رفتار خلافی که از ابتدا نباید انجام میداد، عقبنشینی کرده است.
بقایی درباره ادعاهای مطرحشده پیرامون تفاهم میان تهران و واشنگتن نیز گفت: تا این لحظه تبادل پیامها ادامه دارد اما هنوز تفاهم نهایی حاصل نشده است.
وی با اشاره به تمرکز جمهوری اسلامی ایران بر پایان جنگ تاکید کرد: در این مرحله بحثی درباره جزئیات موضوع هستهای، غنیسازی یا اورانیوم غنیشده مطرح نیست و تمرکز اصلی بر خاتمه جنگ قرار دارد.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره وضعیت تنگه هرمز اظهار کرد: پس از حمله غیرقانونی و تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تنگه هرمز تحت تدابیر ویژه ایران قرار گرفت. بر همین اساس، تردد کشتیهای نظامی و متخاصم محدود شد اما کشتیهای تجاری با هماهنگی جمهوری اسلامی ایران همچنان از این مسیر عبور کردند.
وی با بیان اینکه مدیریت آینده تنگه هرمز موضوعی مرتبط با ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی است، افزود: ایران و عمان رویکردی مسئولانه در قبال امنیت و ایمنی این آبراه بینالمللی اتخاذ کردهاند و در حال بررسی سازوکارهایی برای تضمین تردد ایمن کشتیها هستند. تنگه هرمز در محدوده آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و دو کشور ضمن حفظ منافع و امنیت ملی خود، امنیت کشتیرانی بینالمللی را نیز مدنظر خواهند داشت.
ترامپ در موضع عقبنشینی است؛ نباید فریب جنگ روانی آمریکا را خورد
علیرضا تقوینیا در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره تحولات اخیر میان ایران و آمریکا اظهار کرد: نخستین عقبنشینی ترامپ با اعلام رسمی برداشتن محاصره دریایی ایران انجام شد؛ در حالی که این موضوع یکی از پیششرطهای تفاهم اولیه بود و آمریکا همچنان بسیاری از تعهدات و عقبنشینیهای مورد انتظار را اجرایی نکرده است.
وی افزود: ترامپ به خوبی میداند چگونه با اظهارات رسانهای و طرح ادعاهای مختلف بر فضای روانی داخل ایران تأثیر بگذارد. او مدام از مسائلی همچون باز شدن فوری تنگه هرمز، حذف عوارض عبور و مرور یا نابودی اورانیوم غنیشده ایران سخن میگوید و برخی نیز بلافاصله این سخنان را نشانه عقبنشینی یا امتیازدهی ایران تلقی میکنند؛ در حالی که باید میان سخنان تبلیغاتی و واقعیتهای میدانی تفاوت قائل شد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در طول سه ماه گذشته ترامپ بارها مواضع متناقض و غیرواقعی مطرح کرده، اما در عمل آنچه رخ داده خلاف ادعاهای اولیه او بوده است. پیشتر آمریکا اعلام میکرد تا زمانی که ایران اورانیوم غنیشده خود را تحویل ندهد، هیچگونه امتیاز یا عقبنشینیای در کار نخواهد بود، اما اکنون پیش از تحقق این خواسته، محاصره دریایی را کاهش داده و ناچار به عقبنشینی شده است.
پایان جنگ در لبنان و عقبنشینی رژیم صهیونیستی
تقوینیا ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران برای هرگونه تفاهم اولیه پنج پیششرط مشخص تعیین کرده بود و تا زمانی که این شروط اجرایی نشود، هیچ بازگشت کاملی به شرایط عادی در تنگه هرمز و هیچ مذاکرهای با آمریکا شکل نخواهد گرفت. از جمله این شروط، پایان جنگ در لبنان و عقبنشینی رژیم صهیونیستی از این کشور است.
وی با اشاره به ادعاهای ترامپ درباره برنامه هستهای ایران گفت: ترامپ اکنون از نابودی اورانیوم غنیشده ایران با نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همکاری جمهوری اسلامی سخن میگوید، اما این تنها یک ادعای رسانهای است و هنوز مشخص نیست چنین موضوعی از اساس در چه چارچوبی، با چه زمانی و در ازای چه امتیازاتی قرار است مطرح شود. حتی اصل انجام چنین اقدامی نیز قطعی نیست.
این کارشناس مسائل سیاسی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران تاکنون تنها وعده گفتوگو درباره بخشی از اورانیوم ۶۰ درصدی را مطرح کرده و آن هم مشروط به دریافت امتیازات گسترده از آمریکا بوده است. به گفته وی، هنوز هیچ توافق قطعی در این زمینه شکل نگرفته و حتی امکان دارد در نهایت هیچ توافقی نیز حاصل نشود.
تقوینیا خاطرنشان کرد: آنچه اهمیت دارد توجه به واقعیتهای میدانی است، نه فضاسازی رسانهای آمریکا. امروز نیز ایران کنترل تنگه هرمز را حفظ کرده و برخلاف ادعاهای ترامپ، هیچیک از خواستههای اعلامی واشنگتن بدون دریافت امتیاز و تحقق شروط ایران اجرایی نخواهد شد.
تقوینیا: نباید هر اظهارنظر ترامپ در فضای مجازی یا رسانهها موجب آشفتگی ذهنی و روانی در داخل کشور شود.
وی افزود: نباید هر اظهارنظر ترامپ در فضای مجازی یا رسانهها موجب آشفتگی ذهنی و روانی در داخل کشور شود. معیار اصلی، عملکرد واقعی طرف مقابل است و تجربه ماههای اخیر نیز نشان داده بسیاری از ادعاهای مطشده از سوی آمریکا در عمل تحقق پیدا نکرده است.
وی ادامه داد: افکار عمومی باید توجه داشته باشد که صرف انتشار یک موضعگیری از سوی ترامپ در فضای مجازی نباید بهسرعت فضای ذهنی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
به گفته تقوینیا، مسئولان جمهوری اسلامی ایران از خطوط قرمز نظام عقبنشینی نخواهند کرد و موضوع تنگه هرمز نیز تا زمان اجرای کامل پیششرطهای ایران به شرایط عادی بازنخواهد گشت.
پایان جنگ لبنان و آزادسازی منابع بلوکهشده؛ شروط ایران برای مذاکره
این تحلیلگر مسائل سیاسی اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران شروط مشخصی را برای ورود به هرگونه گفتوگو تعیین کرده است؛ از جمله پایان جنگ در لبنان، آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از منابع بلوکهشده ایران، رفع محدودیتهای دریایی و همچنین تعلیق تحریمهای نفتی و پتروشیمی.
وی افزود: پس از اجرای این موارد، امکان ورود به گفتوگو درباره مسائل هستهای یا سایر موضوعات مورد بحث وجود خواهد داشت.
تقوینیا با تأکید بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز تصریح کرد: تنگه هرمز بدون دریافت عوارض و بدون درنظر گرفتن منافع ملی ایران باز نخواهد شد، چرا که این گذرگاه یکی از مؤلفههای مهم تأمین امنیت، بقا و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
وی خاطرنشان کرد: ممکن است برخی اکنون این مواضع را تنها شعار تلقی کنند، اما گذر زمان نشان خواهد داد که کدام روایت به واقعیت نزدیکتر بوده است؛ ادعاهای ترامپ یا مواضع اعلامی جمهوری اسلامی ایران. تقوینیا در پایان ابراز امیدواری کرد هر آنچه خیر و صلاح ملت و کشور ایران است، در روند تحولاتنده رقم بخورد.
توافق یا توهم توافق؟؛ زمان روایت واقعی تهران و واشنگتن را مشخص میکند
پازل پیچیده توافق احتمالی میان ایران و آمریکا نشان میدهد که ما با دو لایه متمایز روبهرو هستیم: لایه نخست، فضاسازیهای مجازی و اغراقآمیز ترامپ برای مصارف داخلی و نمایش پیروزی؛ و لایه دوم، متن حقوقی و واقعیتهای سختی که روی میز قرار دارد. افکار عمومی باید توجه داشته باشند که صرفِ موضعگیریهای شتابزده در فضای مجازی نباید ملاک ارزیابی قرار گیرد. گذر زمان به زودی نشان خواهد داد که کدام روایت به حقیقت نزدیکتر است: ادعاهای بلندپروازانه رئیسجمهور آمریکا یا مواضع اصولی و مبتنی بر خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران. در نهایت، روند تحولات آینده مشخص خواهد کرد که آیا این تفاهم گامی لرزان به سوی کاهش تنشهاست یا پیوستی جدید به کتاب قطور بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن.
نظر شما