به گزارش خبرگزاری ایمنا، کتاب «صبیّه آقاجان» در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران توسط انتشارات راهیار منتشر شده است. این اثر به روایت زندگی سیاسی و اجتماعی صدیقه مقدسی شیرازی، صبیه آیتالله ابوالحسن شیرازی، مؤسس مدرسه اسلامشناسی زنان در مشهد میپردازد. بانویی که در ۲۴ سالگی با وجود دو فرزند یکی از اولین مدارس علوم دینی ویژه زنان را تأسیس کرد و با تربیت شاگردانی انقلابی، نقشی کلیدی در ۱۷ دی ۱۳۵۶ و حضور پر رنگ زنان مومن مشهد در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ایفا کرد.
آزاده فرزامنیا، نویسنده کتاب «صبیّه آقاجان» در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، درباره چگونگی شکلگیری ایده این اثر گفت: تابستان سال ۱۳۹۸ به من پیشنهاد نوشتن این کتاب داده شد و همان وقت هم برای اولین بار خانم مقدسی را از نزدیک دیدم. از پاییز ۱۳۹۸ نگارش این اثر را به طور جدی شروع کردم، اما شروع کار همزمان شد با همهگیری کرونا و فضای قرنطینه آن ماهها. از طرفی هم سن خانم مقدسی بالا بود و همین مسئله مرا مجبور کرد به انتخاب مصاحبة تلفنی. ایشان هم با اینکه مرا فقط یک بار آن هم خیلی مختصر دیده بودند، اما همکاری بسیار خوبی داشتند و تمام مصاحبههایم با ایشان تلفنی انجام شد جز آخرین مصاحبه که به صورت حضوری شکل گرفت.
نویسنده کتاب «صبیّه آقاجان» درباره معنای لقب «صبیّه آقاجان» بیان کرد: ««آقاجان» به پدر ایشان، آیتالله ابوالحسن شیرازی اشاره دارد. ایشان از علمای معروف مشهد بودند و بعد از انقلاب هم امام جمعه مشهد شدند. «صبیّه» نیز یعنی دختر. این لقب در خانوادههای مذهبی به خصوص بیوت علما هنوز هم رایج است. اما علت اصلی نامگذاری، رابطة بسیار خاصی است که بین خانم مقدسی و پدرشان جاری بود. از سنی که خانم مقدسی دیگر نتوانست مدارس دولتی را به دلیل بحث حجاب ادامه دهد، یک رابطة ویژه بین این پدر و دختر شکل گرفت. تمام کتاب سرشار از تأثیر فوقالعادة آیتالله شیرازی بر دخترش و بعداً تأثیر متقابل خانم مقدسی بر پدر است. برای همین من در ابتدای کتاب، این اثر را به پدر بزرگوارشان تقدیم کردم.
وی جایگاه ویژه فعالیتهای زنانه انقلابی در مشهد توضیح داد: بر اساس تحقیقاتم، مشهد در دهه پنجاه تنها شهر در ایران است که ما شاهد تعدد مدارس علمیه دینی مخصوص زنان در آن هستیم. مدارسی مثل عصمتیه با مدیریت خانم صفری، مکتب نرجسِ خانم طاهایی، مدرسة اسلامشناسیِ خانم مقدسی، مدرسة پیروان حضرت زهرا (س) خانم زندی، مکتب حضرت رقیه (س) خانم قانع و دیگران. این مدارس نقش بسیار مهمی در جریانسازی انقلاب در مشهد داشتند که یکی از بروزهای آن ۱۷ دی ۱۳۵۶ است. حرکتی که دو روز قبل از قیام معروف قم، توسط زنان مشهدی علیه حکومت پهلوی شکل گرفت و صدیقه مقدسی یکی از چهرههای برجستة کادرسازی برای این حرکت بود.
فرزامنیا درباره بازتاب نام این بانو در اسناد ساواک هم گفت: اسم ایشان و مدرسه اسلامشناسی بارها و بارها در اسناد ساواک آمده است. ساواک به دلیل ویژگیهای خاص خانم مقدسی همچون جسارت، هوشمندی، نوع بیان و اقبال دانشجویان انقلابی به مدرسه، به شدت او را زیر نظر داشت. در یکی از اسناد ساواک در میان اسامی مخلّان امنیت حکومت پهلوی در شهر مشهد فقط نام یک زن دیده میشود و آن هم خانم صدیقه مقدسی است. حتی در ماه رمضان سال ۱۳۵۷، به خاطر ایشان در بیت آیتالله سیدعبدالله شیرازی تحصنی برگزار میشود که منجر به آزادی ایشان و شاگردانشان میشود.
وی درباره منابع گردآوری این اثر گفت: عمده منابع ما مصاحبههای متعدد با خود خانم مقدسی و همچنین شاگردانش بود. شاگردان ایشان اطلاعات بسیار خوبی از کارهای خانم مقدسی میدانستند که خود استاد به یاد نداشت. برای همین ۱۸ جلسه با شاگردان مدرسة اسلامشناسی در دهة پنجاه مصاحبه گرفتم. اسناد ساواک و گزارشهای مرکز اسناد انقلاب اسلامی هم کمک بسیار خوبی از جهت سندیت مطالب برای کار بودند.
فرزامنیا درباره شخصیت چندلایه صبیّه آقاجان در دوران کودکی و نوجوانی توضیح داد: بخش کودکی و نوجوانی کتاب بسیار شیرین است. ما در این کتاب با یک دختر ماجراجو، کنجکاو و سر به هوا روبهرو هستیم، آرزوی خانم مقدسی در کودکی و نوجوانی این بود که دکتر شود و داروی سرطان کشف کند. اما یک سد خیلی بزرگ جلوی او قرار گرفت. دیگر نمیتوانست به مدرسه برود و درس بخواند. جنگ او با این ماجرا نشان میدهد که چه شخصیت مصمم و با ارادهای داشته است. این بخش برای دختران نوجوان و جوان بسیار جذاب است.
این نویسنده افزود: بعد از آن با شروع کارِ مدرسه اسلامشناسی و پس از آشنایی با افکار امام خمینی (ره)، ما با یک مدرّس حوزه علمیه زنان و یک شخصیت جریانساز و مدیر روبهرو میشویم. او در اوج مبارزه با وجود دو بچه، مدیریت مدرسه را بر عهده داشت و تدریس میکرد و همزمان پای درس پدرشان هم حاضر میشد.
فرزامنیا با اشاره به برخی خاطرات جالب شاگردان صبیّه آقاجان گفت: یکی از کارهای جذاب شاگردان خانم مقدسی در سال ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷، برگزاری مراسم سرود و نمایش برای خانمهای مذهبی بود. آنها با این روشهای هنری مبانی انقلاب را به خانمها انتقال میدادند. حتی برای من جالب بود که در یک مجلس عروسی، یکی از این نمایشهای سیاسی را اجرا میکنند و بعد از آن عروس و مادر و خواهر داماد همه دستگیر میشوند.
نویسنده کتاب «صبیّه آقاجان» درباره الگودهی این بانوی مبارز برای دختران امروز توضیح داد: خانم مقدسی خودشان به وضوح میگویند که مسیر زندگیاش به دو دوره تقسیم شد. مقدسیای که قبل از آشنایی با امام خمینی (ره) اسلام را میشناخت و مقدسیای که بعد از آشنایی با امام اسلام را شناخت. ایشان میگفتند اسلامی که ما تا قبل از امام داشتیم، یک اسلام منفعل بود. فقط زندگیمان را میکردیم، احکام را میخواندیم و با هر شرایطی خودمان را وفق میدادیم. اصلاً مشکلی نداشتیم که شاه حاکم باشد یا نباشد؛ اما وقتی امام آمد، زندگی من زیر و رو شد. کلمه جهاد در قرآن که سالها آن را میخواندم و عادی از کنارش رد میشدم، برایم معنا پیدا کرد.
فرزامنیا ادامه داد: خانم مقدسی یک شخصیت بدون تاریخ مصرف است. انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ یک انقلاب کاملاً ایدئولوژیک بود. کسانی که آگاهانه وارد این فضا شدند، نه فقط برای سال ۵۷، بلکه برای ظهور امام زمان عجلالله فرجه و ایجاد مدینة فاضله نقشه راه داشتند. من با شخصیتهای مختلف انقلاب مشهد مصاحبه میگیرم و میبینم بعد از پیروزی انقلاب، به جای اینکه بنشینند خانه، برعکس فعالتر هم شدند. خانم مقدسی یکی از آن شخصیتهاست که فعالیتش نه تنها کمتر نشد، بلکه تا لحظه مرگش روز به روز بیشتر شد. ما در پشت جلد کتاب جملهای از ایشان آوردیم که میگوید برای من نشدن هیچ وقت معنا ندارد. کسی به من بگوید نمیتوانم، این تنبلی خودش است، کمکاری خودش است. شما باید تا آخرین لحظه عمرتان در همان مسیری که هستید تلاش کنید.
وی درباره مخاطبان کتاب «صبیّه آقاجان» گفت: من اول فکر میکردم این کتاب فضای خشکی خواهد داشت و فقط مخصوص حوزه علمیه است اما وقتی نوشته شد دیدم کاملاً برعکس است. بخش زیادی از کتاب مربوط به دوران نوجوانی و کودکی ایشان است. از سنین نوجوانی، هم دختر و هم پسر میتوانند مخاطب این کتاب باشند. حتی همسرم وقتی کتاب را خواند گفت من درباره شخصیت خانم مقدسی به لحاظ حجم فعالیت و دلمشغولیهایشان واقعاً کم آوردم. انسان میماند که چطور این همه کار را همزمان مدیریت میکرده است.
فرزامنیا در پایان درباره پیام محوری کتاب بیان کرد: پیام اصلی کتاب این است که زن مسلمان میتواند همزمان مادر، همسر، مدیر، معلم، شاگرد و مبارز باشد بدون اینکه هیچ کدام را فدا کند. همچنین این کتاب نشان میدهد که مشهد در انقلاب اسلامی، تنها شهری بود که چندین حوزه علمیه زنانه فعال داشت. زنان مذهبی مشهد با محوریت افرادی مثل صبیّه آقاجان در حرکت ۱۷ دی ۱۳۵۶ و روزهای انقلاب اسلامی در سال ۵۷ پیشگام بودند. این روزها هم ما بعد از شهادت رهبر انقلاب شاهد حضور عجیب، استثنایی و زینبوار زنان ایران در دفاع از حق و انقلاب در خیابانها هستیم. زنان تابآوری خاصی دارند و حامل فرهنگ از نسلی به نسل دیگر هستند. ما در این حدود سه ماه دیدیم که با تمام سختیها، در سرما و گرما زنان انقلابی هر شب برای حفاظت از انقلاب در خیابانها و میدانها حاضر میشوند. فرزندانشان را هم میآورند حتی در بعضی موارد مردان را هم زنان تشویق به ماندن در خیابان میکنند؛ و این یعنی این حضور مقاوم و زینبی زنان مومن ایرانی از سال ۱۳۵۷ آگاهانه ادامه پیدا کرده است تا اکنون. حضوری که در کتاب صبیة آقاجان بخشی از آن دیده میشود.
نظر شما