به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، ماسوله میراث پلکانی ایران یکی از زیباترین و تاریخیترین شهرهای استان گیلان است که با معماری پلکانی زیبا و طبیعت چشمنواز، در ۳۵ کیلومتری غرب شهرستان فومن و در دامنه کوههای شیبدار واقع شده است.
شهر ماسوله به دلیل قرار گرفتن در بین کوه و جنگل مناظر طبیعی دلنوازی را به خود اختصاص داده و یکی از خوش آبوهوا ترین نقاط ایران است که سالانه میزبان گردشگران فراوانی از داخل و خارج کشور است.
شهر تاریخی و توریستی ماسوله به دلیل داشتن معماری منحصر به فرد در جهان شناخته شده و سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
واژه ماسوله در زبان پهلوی بهصورت ماه سوله نوشته شده است؛ ماه در این واژه به معنای خاص خودش بهکار رفته و سوله در گویش محلی به معنای کوچک است که در یک ترکیب کلی به معنی سرزمین ماه کوچک و در معنای دیگر کوه بلند یا کوه مانند خوانده میشود.
ماسوله در عهد صفویه به خصوص زمانی که سران ایل شاهسون به این ناحیه آمدند به قزل دره (دره طلا) معروف شده بود، در مقطعی از زمان هم به دلیل وجود لوازم لشکری که در آن نگهداری می شد به قزل قلعه معروف شد.
ماسوله دارای معماری خاص و بسیار زیبایی است و محوطه جلوی خانهها و پشتبامها هر دو به عنوان پیادهرو استفاده میشوند و ساختاری بینظیر در ایران و جهان دارد. بافت معماری ماسوله در دوران زندیه شکل گرفته است و خیابانهای کوچک و پلههای بسیار به هیچ وسیله نقلیه موتوری اجازه ورود نمیدهد.
ماسوله دارای پنج محله است که یکی از آنها بازار است؛ سایر محلات با نامهای کَشه سر، مسجد بَر، اسد محله و خانه بَر در اطراف بازار شکل گرفتهاند که هرکدام به تنهایی جاذبههای گردشگری متفاوت و دلنشینی را به گردشگران نشان میدهد.
در مجموع اقلیم مطبوع منطقه و محیط طبیعی دلپذیر در چهار فصل سال موجب شده است تا گردشگران در همه فصول، ماسوله را به عنوان مقصد خود انتخاب کنند و شاهد مناظری شگفت انگیز باشند.
مسئولان میراث فرهنگی و مدیریت شهری با تلاشهای مستمر بهویژه در کاوشهای باستانشناسی، مرمت بناهای تاریخی، احیای موزهها و ساماندهی فضاهای گردشگری، گامهای مهمی در راستای ثبت جهانی ماسوله برداشتهاند؛ همکاری هیئتهای باستانشناسی داخلی و خارجی از جمله متخصصان چینی، نشاندهنده اهمیت این منطقه در سطح بینالمللی است.
مشکلات زیرساختی از جمله نبود گاز شهری، چالشهای تأمین انرژی و مسئله ترافیک سنگین در روزهای پیک گردشگری، همچنان گریبانگیر ماسوله بوده و طرحهای ساماندهی ترافیک و توسعه پارکینگها در دست اجرا است اما به دلیل پیچیدگیهای مربوط به بافت تاریخی، روند اجرایی با کندی روبهرو شده و نیاز به برنامهریزی دقیق برای توزیع بهتر گردشگران در طول سال و تأمین زیرساختهای لازم بهویژه در حوزه انرژی و حملونقل، از مهمترین اولویتهای پیشروی مدیریت شهری و میراث فرهنگی است تا بتوانند جایگاه ماسوله را به عنوان یک میراث جهانی پایدار حفظ کنند.
کارشناسان یونسکو برای ارزیابی نهایی ماسوله تابستان به گیلان سفر میکنند
در همین پیوند، یوسف سلمانخواه مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گیلان به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: پرونده ثبت جهانی ماسوله نواقصی داشت و ایکوموس(شورای بینالمللی ابنیه و محوطهها و بازوی مشورتی یونسکو)به پرونده اشکالاتی گرفته بودند، از اینرو پرونده برگشت خورد در نتیجه ما از مرداد ۱۴۰۴ پاسخگویی به سوالات ایکوموس را آغاز کردیم.
وی میافزاید: در ماسوله روایتی مطرح شده بود که بحث زندگی رمهداری و صنعتی بودن این منطقه را مطرح میکرد، اما مستنداتی نبود که این موضوع را اثبات کند، در نتیجه با کمک هیئتی متشکل ۱۷ کارشناس خبره و متخصص ایرانی و چینی در حوزه باستانشناسی و میراثی کاوشهای باستانشناسی در کنهنه ماسوله انجام دادیم و منطقه توسط کارشناسان ژئو فیزیک تهران اسکن شد و بعد از چهار ماه تلاش در کهنه ماسوله کورههای تولید آهنهای اسفنجی کشف کردیم.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خاطرنشان میکند: بر اساس کشف جدید در کهنه ماسوله، تخقیقات میدانی را گسترش دادیم و پس اصلاح و تکمیل پرونده را در اوایل دی ۱۴۰۴ دوباره به یونسکو فرستادیم، با توجه به شرایط تحریم و سایر موضوعات، پرونده وارد دبیرخانه یونسکو شد و شماره ثبت آن را دریافت کردیم و اکنون در انتظار حضور ارزیابان این سازمان بینالمللی در ماسوله هستیم.
سلمانخواه ادامه میدهد: در بازه زمانی مرداد تا شهریور سال جاری ارزیابان یونسکو دوباره به ماسوله سفر خواهند کرد تا با توجه به سوالاتی که پاسخ دادیم و پرونده را که تکمیل کردیم نظر نهایی خود را به ما اعلام کنند، امیدوارم سال ۲۰۲۷ پرونده ماسوله در یونسکو ثبت جهانی شود.
وی با برشمردن فواید ثبت جهانی ماسوله در یونسکو تصریح میکند: با توجه به اینکه بسیاری از گردشگران خارجی دوست دارند ابتدا آثار و امکان تاریخی ارزشمند ثبت شده را سایتهای جهانی ازجمله یونسکو مشاهده کنند، بنابراین این موضوع موجب رونق گردشگری و فضای توسعه کسب و کار آن منطقه، تبادلات و ارتقای فرهنگی در جوامع محلی میشود و بسیاری از افرادی که در حوزههای تاریخی تمدنی و فرهنگی، کارهای تحقیقاتی و پژوهشی میکنند با مراجعه به سایت جهانی یونسکو و نوشتن مقالات، بستر تبادلات علمی و دانشی فراهم میشود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با اشاره به نصب تابلوهای راهنمای گردشگری دو زبانه فارسی و انگلیسی در نقاط مختلف ماسوله گفت: با توجه به مباحثی که مطرح کردیم پیش از ورود ارزیابان یونسکو، ساماندهی سیماومنظر و مداخلات و الحاقات لازم در کهنه ماسوله انجام خواهد شد.
معماری ماسوله در ایران و جهان بینظیر است
یوسف نیرویی، شهردار ماسوله به خبرنگار ایمنا میگوید: بافت معماری منحصر بهفرد شهر تاریخی ماسوله در ایران و جهان کمنظیر است و به همین دلیل در سالهای اخیر جذابیت زیادی برای گردشگران پیدا کرده است و رتبه اول بازدید گردشگران را در اماکن تاریخی استان گیلان دارد.
وی با بیان اینکه بافت شهر تاریخی ماسوله و حیاط ساختمان بالا، پشتبام ساختمان پایین محسوب میشود و به عنوان پیادهرو مورد استفاده قرار میگیرد، میافزاید: در شهر تاریخی ۱۱ طبقهای ماسوله حدود ۵۵۰ پلاک خانه و سه طبقه بازار آن ۴۵۰ مغازه وجود دارد و صنایعدستی، عروسکبافی و گیوهبافی، چموشدوزی و چلنگری و چاقوسازی پیشه قدیمی مردم و شیرینیهای محلی، سوغات ماسوله است.
جمعیت شناور ماسوله خدمات شهری را با چالش روبهرو کرده است
شهردار ماسوله خاطرنشان میکند: ماسوله کمتر از هزار نفر جمعیت ثابت دارد، اما با توجه به اینکه این شهر یک منطقه گردشگری است، در مختلف سال جمعیت شناور زیادی دارد.
نیرویی با اشاره به پیشینه تاریخی ماسوله تصریح میکند: در گذشته، ماسوله مرکز ثقل اقتصادی سه استان گیلان، اردبیل و زنجان بوده و به دلیل کمبود راههای ارتباطی، نقش مهمی در تبادلات تجاری و اقتصادی منطقهای داشته است. به همین دلیل در سال ۱۳۱۰، یکی از نخستین شهرداریهای استان در ماسوله تأسیس شد و در آن زمان دارای اداره دارایی، ثبتاحوال، کلانتری و کتابخانهای با هزار نسخه خطی بود و جمعیت آن حدود چهار هزار نفر برآورد میشد.
وی ادامه میدهد: امروزه به دلیل مهاجرت مردم به شهرهای بزرگ و کمبود زیرساختهایی همچون گاز شهری، جمعیت کاهش پیدا کرده است و مردم همچنان از کپسول گاز و نفت سفید استفاده میکنند.
شهرداری در مسیر رفع موانع ثبت جهانی ماسوله گام برمیدارد
شهردار ماسوله با اشاره به آثار ثبتشده این شهر تاریخی میافزاید: حدود ۲۵۰ بنای تاریخی و مذهبی در ماسوله توسط میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند که شامل موزه میراث فرهنگی، کارگاه چلنگری، مسجد قنبرآباد و امامزاده بنعلی است و این شهر در ارتفاع ۲۴۰۰ متر واقع شده و ۱۰ چشمه طبیعی در اطراف آن وجود دارد.
نیرویی با اشاره به طرح ثبت جهانی ماسوله در یونسکو اظهار میکند: پیگیریهای ثبت جهانی ماسوله توسط وزارت میراث فرهنگی انجام میشود و شهرداری به عنوان یک نهاد اجرایی و خدماتی به تسریع این فرایند کمک میکند.
وی میافزاید:پرونده ثبت جهانی ماسوله که در سال ۱۴۰۰ زیر نظر دفتر ثبت کل آثار تهیه شده و به یونسکو ارسال شده بود، در شهریورماه سال ۱۴۰۲ چهلوپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو (UNESCO) در شهر ریاض عربستان، پرونده منظر فرهنگی ماسوله بررسی شد، اما با مخالفت ایکوموس، موفق به رأی اعضای کمیته جهانی میراث فرهنگی یونسکو نشد و دیفر شد (رفع ایراد و بررسی در اجلاس سالهای بعد)، یعنی ایران می توانست پرونده را پس از رفع نواقص دوباره در اجلاسهای بعدی مطرح کند، اما جلسه بعدی در سال گذشته برگزار نشد.
شهردار ماسوله ادامه میدهد: وزرارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، اقدامات باستانشناسی در ماسوله انجام داد و پس از تکمیل مستندات و اصلاح پرونده، در دیماه سال گذشته پرونده را برای بررسی و ارزیابی دوباره به یونسکو ارسال کرد و در حال حاضر در انتظار نتیجه هستیم.
نیروی خاطرنشان میکند: در فرایند ثبت جهانی ماسوله، مجموعه شهرداری و شورای شهر ماسوله تلاش کرده با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در بخش خدماتی، عمرانی و بحثهای حمایتهای جانبی اقدامات لازم را انجام دهد تا بعد از سالها انتظار ثبت جهانی ماسوله انجام شود.
طرح ساماندهی ترافیک برای کاهش ازدحام گردشگران اجرا میشود
وی با اشاره وضعیت نامناسب زیرساختهای ماسوله میافزاید: مردم شهر از نعمت گازرسانی محروم و در این زمینه با مشکلات فراوانی روبهرو هستند و با وجود پیگیریهای فراوان که طی سالها انجام دادهایم، هنوز نتیجهای حاصل نشده و شرکت گاز استان بهدلیل حساسیتهای مربوط به حفاری، ایمنی و حفظ بافت تاریخی با گازرسانی مخالفت کرده و تنها راهحل پیشنهادی، استفاده از برق ارزانقیمت بوده است.
شهردار ماسوله درباره طرح ساماندهی ترافیک شهر، خاطرنشان میکند: شهرداری ماسوله طرحی برای احداث پل و رمپ خروجی در ورودی شهر تهیه کرده که با وجود سختیهای هماهنگی با میراث فرهنگی، تأیید اولیه آن گرفته شده است، با اجرای این طرح میتوانیم از حجم ترافیک ورودی شهر را کاهش دهیم و پارکینگ پاییندست را فعالتر کنیم؛ البته در نحوه اجرای سازه هنوز با میراث فرهنگی اختلافنظرهایی داریم و انتظار داریم این مسئله سریعتر تعیینتکلیف شود، زیرا مردم در ایام شلوغ و پرتردد با مشکلات زیادی مواجهاند و بسیاری از خودروهای گردشگران مجبور به بازگشت میشوند؛ چون ساماندهی مناسبی وجود ندارد.
نیرویی ادامه میدهد: برای مدیریت ترافیک، با شرکتهای حفاظتی قراردادی بستهایم تا افرادی با عنوان پلیسیار و پارکبان به نظمدهی ترافیک، راهنمایی گردشگران و حفظ امنیت خودروها کمک کنند؛ اکنون حدود ۷۰۰ جای پارک در شهر وجود دارد که شامل ۲۵۰ جای پارک در پارکینگ اصلی پاییندست و ۴۵۰ جای پارک حاشیهای و پراکنده است؛ البته این ظرفیت پاسخگوی نیاز گردشگران نیست و ما نیز از این وضعیت رضایت نداریم.
وی با اشاره به مسیر ارتباطی جدید ماسوله با استان اردبیل از طریق روستای ماجولان تصریح میکند: زیرسازی این مسیر انجام شده و اکنون در مرحله آسفالت قرار دارد؛ تنها ۱۳ کیلومتر از مسیر باقی مانده و با تکمیل آن، یکی از مسیرهای اصلی دسترسی به ماسوله فراهم میشود. با این حال، لازم است زیرساختهای ترافیکی شهر پیش از بهرهبرداری کامل آماده شوند تا مشکلی برای ماسوله ایجاد نشود.
شهردار ماسوله یکی دیگر از چالشهای جدی را توزیع نامتعادل گردشگران در طول سال میداند و میگوید: اکثر گردشگران در بازههای زمانی خاصی به ماسوله میآیند و در سایر فصول تقریباً بازدیدی نداریم و نبود برنامهریزی مناسب موجب شده، توازن گردشگری در شهر وجود نداشته باشد.
نیرویی میافزاید: ضروری است دستگاههای متولی با همکاری یکدیگر، سامانهای برای مدیریت حضور گردشگران طراحی کنند تا ظرفیتسنجی و توزیع نرمال در ایام مختلف سال انجام شود.
ثبت جهانی ماسوله بدون تقویت زیرساختها به نتیجه مطلوب نمیرسد
کامران صادقی، کارشناس برنامهریزی شهری و گردشگری در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار میکند: ماسوله یکی از منحصربهفردترین شهرهای تاریخی ایران است که علاوه بر معماری پلکانی و بافت سنتی، به دلیل قرارگیری در بستر طبیعی کوهستانی، ارزش بالایی در حوزه گردشگری فرهنگی و طبیعی دارد و همین ویژگیها موجب شده است ثبت جهانی آن اهمیت زیادی پیدا کند.
وی میافزاید: ثبت جهانی ماسوله تنها یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه میتواند زمینه معرفی گستردهتر این شهر در سطح بینالمللی، افزایش جذب گردشگر و رونق اقتصادی منطقه را فراهم کند، اما لازمه موفقیت در این مسیر حفظ اصالت بافت تاریخی و جلوگیری از ساختوسازهای ناهماهنگ است.
این کارشناس برنامهریزی شهری خاطرنشان میکند: یکی از مهمترین چالشهای ماسوله، محدودیت زیرساختهای شهری متناسب با حجم گردشگران است؛ در بسیاری از روزهای سال بهویژه تعطیلات، ظرفیت معابر و پارکینگهای شهر پاسخگوی تعداد خودروها نیست که موجب نارضایتی گردشگران و ساکنان محلی میشود.
صادقی تصریح میکند: اجرای طرحهای ساماندهی ترافیک، ایجاد پارکینگهای مناسب در ورودی شهر و استفاده از ناوگان حملونقل کوچک و سازگار با بافت تاریخی، میتواند بخشی از مشکلات ترافیکی ماسوله را کاهش دهد؛ در شهرهای تاریخی دنیا نیز بهطور معمول ورود خودروها به هسته مرکزی محدود میشود تا از آسیب به بافت تاریخی جلوگیری شود.
وی ادامه میدهد: در کنار مسائل ترافیکی، موضوع تأمین انرژی و خدمات زیربنایی نیز اهمیت زیادی دارد و نبود گازرسانی در شهری با شرایط اقلیمی ماسوله، یکی از مشکلات جدی ساکنان محسوب میشود و لازم است راهکارهایی متناسب با ضوابط میراث فرهنگی برای تأمین پایدار انرژی در این شهر در نظر گرفته شود.
این کارشناس گردشگری با اشاره به ضرورت مدیریت هوشمند گردشگری میگوید: تمرکز سفرها در بازههای زمانی محدود، فشار زیادی به زیرساختهای ماسوله وارد میکند در حالی که با برنامهریزی مناسب، معرفی جاذبههای طبیعی و فرهنگی در فصلهای مختلف و برگزاری رویدادهای بومی میتوان حضور گردشگران را در طول سال متعادلتر کرد.
صادقی اظهار میکند: ثبت جهانی زمانی میتواند برای ماسوله موفقیتآمیز باشد که مردم محلی نیز از منافع آن بهرهمند شوند و حمایت از مشاغل سنتی، صنایعدستی، اقامتگاههای بومی و کسبوکارهای محلی، نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی این شهر و افزایش مشارکت ساکنان در فرایند حفاظت از بافت تاریخی دارد.
وی تأکید میکند: ماسوله ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مهمترین مقاصد گردشگری فرهنگی ایران را دارد، اما تحقق این هدف نیازمند نگاه بلندمدت، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و اجرای سیاستهایی است که همزمان به حفاظت از میراث تاریخی، رفاه ساکنان و مدیریت اصولی گردشگری توجه داشته باشد.
به گزارش ایمنا، ماسوله با داشتن میراث فرهنگی و بافت تاریخی بینظیر، ظرفیت بسیار بالایی برای جذب گردشگر و توسعه اقتصادی دارد، تلاشهای گستردهای برای ثبت جهانی این شهر انجام شده و پروژههای مرمتی و ساماندهی گردشگری در جریان است با این حال مشکلات زیرساختی همچون کمبود انرژی مناسب، نبود طرح جامع ترافیکی اجرا شده، و چالشهای مربوط به حفظ میراث فرهنگی مانع پیشرفت کامل این منطقه شده است.
برای بهرهبرداری بهینه از ظرفیتهای ماسوله، لازم است همکاریهای بینبخشی میان میراث فرهنگی، شهرداری و سایر نهادها افزایش پیدا کند و راهکارهای پایدار برای تأمین انرژی و ساماندهی ترافیک اجرایی شود. مدیریت هوشمند گردشگری و توزیع زمانبندی شده بازدیدکنندگان به حفظ تعادل در جذب گردشگر و جلوگیری از فشارهای غیرضروری به شهر کمک خواهد کرد و با رفع این موانع ماسوله میتواند جایگاه واقعی خود را به عنوان یکی از قطبهای مهم گردشگری کشور تثبیت کند.
گزارش از محمدرضا رشیدی، خبرنگار ایمنا
نظر شما