به گزارش خبرگزاری ایمنا، ازدواج یکی از مهمترین گذرگاههای رشد در زندگی بزرگسالی است و افراد در زندگی مشترک، با بخشهایی از خود روبهرو میشود که در تنهایی کمتر آشکار میشود و نیاز به نزدیکی، ترس از طرد، ظرفیت سازگاری، توان تعهد و مهارت ماندن در کنار دیگری با وجود تفاوتها را تجربه میکنند و از این رو، میتوان ازدواج را یک فرایند رشدی دانست که میتواند شخصیت را عمیقتر، مسئولیتپذیری را بیشتر و فهم انسان از عشق و مشارکت را واقعیتر کند.
در سالهای اخیر، مسیر ورود به ازدواج در بسیاری از جوامع دگرگون شده است و نسلهای جدید بیش از پیش با تأخیر در تصمیمگیریهای عاطفی روبهرو هستند که بهسبب تغییر در تعریف موفقیت، گسترش فردگرایی، افزایش انتظارات از کیفیت رابطه و پیچیدهتر شدن معیارهای انتخاب، رخ داده است و در چنین فضایی، ازدواج برای برخی افراد از یک امکان طبیعی به یک پروژه دشوار و حتی پراضطراب تبدیل شده است که با تردید، وسواس و نگرانی از انتخاب نادرست همراه میشود.
این تأخیر تنها یک تغییر در زمانبندی نیست، بلکه میتواند بر کیفیت تجربههای هیجانی و اجتماعی انسان اثر بگذارد؛ در دورهای از زندگی که فرد نیاز دارد صمیمیت، دلبستگی و مشارکت عاطفی را در یک رابطه پایدار تجربه کند، عقبافتادن این فرایند ممکن است او را به سمت زیست هیجانی کمعمقتر سوق دهد و به بیان دیگر، وقتی فرصتهای نزدیکی واقعی بهموقع فراهم نشوند، احتمال آن وجود دارد که فرد به روابط سطحی و فاصلهدار خو بگیرد و از تجربه صمیمیت عمیق محروم بماند.
مهارتهایی همچون تحمل تفاوت، گفتوگوی سالم، پذیرش محدودیتهای دیگری و حل تعارض در ارتباط نزدیک، در خلأ آموزش داده نمیشوند، بلکه در متن رابطه انسانی و در رویارویی با واقعیتهای آن شکل میگیرند و از اینرو، دور ماندن طولانیمدت از تجربه رابطه متعهدانه میتواند نوعی فقر مهارتی پنهان ایجاد کند که در ظاهر دیده نمیشود، اما در لحظه تصمیمگیری عاطفی یا روبهرو شدن با بحران، خود را آشکار میکند.
نگاهی به چند روایت؛ از پشیمانی تا بلوغ فکری
سینا که ۴۴ سال دارد و کارمندی مجرد است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «وقتی بیست و چند سالم بود، فکر میکردم تمام دنیا جلوی من است. هر پیشنهاد ازدواجی که میآمد، یک ایراد کوچک پیدا میکردم؛ شغلش مناسب نیست، خانوادهاش سختگیرند، هنوز از نظر مالی آماده نیستم و راستش ته دلم فکر میکردم همیشه وقت هست و بعدها یکی بهتر میآید.
الان شبها که از سر کار برمیگردم، خانه سوت و کور است، راستش را بخواهید، تنهایی عمیقی را تجربه میکنم که هیچ شغلی و هیچ درآمدی نمیتواند آن را پر کند. تلویزیون را روشن میگذارم فقط برای اینکه صدایی بشنوم، چند سال پیش فکر میکردم تنهایی عادت میشود، اما نشد.
از همه بدتر، این حسرت است که کاش کسی بود که از احوال من بپرسد، کاش صدای بچه در خانه بود. دوستانم که بهموقع ازدواج کردند، حالا فرزندانشان مدرسه میروند، اما من تازه میفهمم که زمان با چه سرعتی عبور کرد. راستش دیگر حتی جستوجو برای یافتن همسر را هم کنار گذاشتهام، حس میکنم دیگر دیر شده و قطار از ریل خارج شده است.»
هیچوقت فکر نمیکردم روزی برسد که این حرف را بزنم / بزرگترین حسرتم این است که کاش زودتر فهمیده بودم زمان سریع میگذرد
آذر نیز که ۴۲ سال دارد و مجرد است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «هیچوقت فکر نمیکردم روزی برسد که این حرف را بزنم، اما از دیر شدن ازدواجم پشیمانم. در بیست و چند سالگی همه تمرکزم روی کار و پیشرفت بود. میگفتم اول مهندس شوم، بعد ارشد بخوانم، بعد دکتری، بعد هم سفر بروم، فکر میکردم فرصت ازدواج همیشه هست.
الان میبینم دوستان دوران دانشگاهم دارند بچههایشان را مدرسه میبرند، برای جشن تولد برنامه میریزند و شلوغی خانههایشان را زنده نگه میدارد، اما من از صبح تا شب با پروژههای کاری خودم را سرگرم میکنم تا یادم برود چقدر تنها هستم، انرژیام هم دیگر مانند بیستسالگی نیست.
جایی از زندگی متوجه شدم که سخت شدن یافتن همسر مناسب با بالا رفتن سن، یک واقعیت تلخ است. هرچه سنم بالاتر رفت، انتخابها محدودتر شد، توقعات هم از طرف مقابل بالاتر رفت و این چرخه معیوب هیچوقت تمام نشد.
بزرگترین حسرتم این جمله است که کاش زودتر فهمیده بودم زمان میگذرد. راستش الان حتی اگر همسر خوبی هم پیدا کنم، دیگر انرژی و شادابی آن سالها را برای داشتن فرزند و بزرگ کردن او ندارم. پشیمانی وقتی جانکاه است که میبینی کار از کار گذشته و فقط میتوانی حسرت بخوری.»
سن ازدواج برای هر فرد متفاوت است / ازدواج بههنگام، بهترین تصمیمی است که افراد باید بگیرند
علی نیز که ۴۶ سال دارد و در ۳۸ سالگی هممسیر خود را پیدا کرده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «من از نظر سنی دیر ازدواج کردم، اعتقاد من این است که سن ازدواج برای هر کسی متفاوت است، چراکه بلوغ عاطفی و روانی آدمها با هم فرق دارد.
نکته مهم این است که هر چیزی زمانی دارد و ازدواج بهموقع بهترین تصمیمی است که افراد باید بگیرند و وقتی به بلوغ عاطفی و اقتصادی نسبی رسیدند، سختگیری بیجا نداشته باشند.
دوست مجردی دارم که تنها زندگی میکند، هر بار که او را میبینم، تنهاست، خودش قبول دارد که کاش کمی واقعبینتر بود و در سنین پایینتر ازدواج میکرد.»
بسیاری از تأخیرها در ازدواج، نه از روی آگاهی و برنامه، بلکه از روی ترس است
ندا که اکنون چهلوپنجساله است نیز به خبرنگار ایمنا میگوید: «من بیستودوسالگی ازدواج کردم، از نظر برخی افراد زود بود، اما از نظر خودم بهموقع بود. باور من این است که برای هر شخص یک سن بهینه روانشناختی برای ازدواج وجود دارد، نکته این است که هر چیزی زمانی دارد و پنجره فرصت برای ازدواج و بچهدار شدن در سن مشخصی بسته میشود.
بسیاری از تأخیرهایی که میبینیم، نه از روی آگاهی و برنامه، بلکه از روی ترس است، ترس از تعهد، ترس از انتخاب اشتباه، ترس از دست دادن فرصتهای شغلی، اما واقعیت این است که با ازدواج بهموقع، افراد چیزی را از دست نمیدهند و برعکس، پشتیبان عاطفی و همراه به دست میآورند.»
همیشه وقت هست؟
حمید که چهلوهشتساله و مجرد است به خبرنگار ایمنا میگوید: «من هنوز ازدواج نکردهام، چراکه همیشه فکر میکردم وقت هست. بیست سالگی گفتم اول مدرکم را بگیرم، سیسالگی گفتم اول شغلم را تثبیت کنم و چهلسالگی گفتم اول خانه بخرم؛ الان خانه دارم، ماشین دارم، پسانداز دارم، اما کسی را ندارم که آنها را با او تقسیم کنم.
حقیقت تلخی که اکنون به آن رسیدهام این است که بعضی از تجربههای خوب زندگی فقط در یک پنجره سنی مشخصی ممکن است. تجربه عاشق شدن در جوانی، بزرگ کردن فرزند زمانی که انرژی داری و ساختن خاطره با همسر در روزهای اول زندگی مشترک، چیزهایی نیستند که بتوانی به پنجاهسالگی موکول کنی، الان اگر هم ازدواج کنم، دیگر آن انرژی و شور و هیجان بیستوپنجسالگی را ندارم.»
تأخیر در ازدواج و پیامدهای روانشناختی آن / یکی از مهمترین پیامدهای تأخیر در ازدواج، افزایش احتمال تجربه تنهایی عاطفی است
ریحانه صادقی، روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه تأخیر در ازدواج به معنای به تعویق افتادن ورود فرد به پیوند زناشویی پایدار و مسئولانه در زمانی است که از نظر روانی، اجتماعی و رشدی آمادگی نسبی برای آن وجود دارد، به خبرنگار ایمنا میگوید: این پدیده در دهههای اخیر در بسیاری از جوامع، بهتدریج به یک الگوی نسلی تبدیل شده است که با تغییر سبک زندگی، افزایش تحصیلات، دگرگونی انتظارات از رابطه، دشوارتر شدن تصمیمگیریهای عاطفی و گسترش فردگرایی همراه بوده است.
وی با بیان اینکه ازدواج یک مرحله مهم در تکامل هویت بزرگسالی است که میتواند زمینهساز رشد صمیمیت، تعهد و مسئولیتپذیری مشترک شود، میافزاید: وقتی این مرحله بیش از اندازه به تأخیر میافتد، مسیر طبیعی بعضی تجربههای رشدی نیز دچار وقفه میشود و یکی از مهمترین پیامدهای تأخیر در ازدواج، افزایش احتمال تجربه تنهایی عاطفی است.
روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور تصریح میکند: نمیتوان گفت تنهایی با مجرد بودن یکی است، اما در تجرد طولانیمدت بیشتر نمود میکند، مرحله صمیمیت در برابر انزوا یکی از حساسترین دورههای تحول روانی در بزرگسالی است که در آن فرد میآموزد خود را در پیوندی امن و متعهدانه با دیگری تعریف کند.
تأخیر در ازدواج فقط پیامد عاطفی ندارد / چرا با بالاتر رفتن سن معیارهای انتخاب همسر سختتر میشود؟
صادقی با بیان اینکه هرچه این تجربه به تعویق بیفتد، فرصت رشد صمیمیت عاطفی نیز کاهش مییابد و فرد ممکن است بهجای نزدیکشدن واقعی به دیگری، بهنوعی خودبسندگی ظاهری یا فاصلهگیری هیجانی عادت کند، ادامه میدهد: در چنین شرایطی، شکل پنهان و خاموشی از افسردگی ممکن است بروز کند که با بیمعنایی، دلزدگی، احساس تهیبودن و کاهش گرمی هیجانی در روابط روزمره خود را نشان میدهد.
وی با بیان اینکه تأخیر در ازدواج فقط پیامد عاطفی ندارد، بلکه از نظر تربیتی و رشدی نیز قابل تأمل است، میگوید: بسیاری از مهارتهای بنیادین زندگی مشترک همچون گفتوگوی مؤثر، تحمل تفاوت، مدیریت تعارض، تقسیم نقش، همدلی عملی و مشارکت در تصمیمگیری، در بستر رابطه زوجی واقعی شکل میگیرند و در تجرد طولانی بهصورت کامل آموزش داده نمیشوند.
روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور اضافه میکند: فرد ممکن است از نظر تحصیلی یا شغلی بسیار توانمند باشد، اما در زیست رابطهای، همچنان مهارتهایی را نیاموخته باشد که فقط در تعامل نزدیک، پایدار و متقابل با همسر پرورش مییابند و از این منظر، ازدواج آغاز یک مدرسه تربیتی بالغ است که در آن فرد میآموزد چگونه از «منِ فردی» به «ما» در قالب مسئولانه برسد و وقتی این مدرسه دیر آغاز شود، فاصله میان دانستن و توانستن در زندگی عاطفی بیشتر میشود.
صادقی با بیان اینکه در میانسالی، تأخیر طولانی در ازدواج میتواند با بعضی الگوهای شناختی و هیجانی پیچیدهتر همراه شود، میافزاید: یکی از این الگوها، کمالگرایی انطباقناپذیر است که در آن فرد معیارهای بسیار سختگیرانه، غیرواقعبینانه و گاهی متناقض برای انتخاب همسر یا آغاز رابطه در نظر میگیرد.
پیامدهای تأخیر در ازدواج در سطح بین نسلی نیز تأثیرگذار است / اگر فرزندآوری در سنین بالاتر رخ دهد، فاصله نسلی میان والدین و فرزندان بیشتر میشود
وی با بیان اینکه چنین فردی بیشتر در چرخهای از تردید، مقایسه، ترس از اشتباه و تحلیل بیشازحد گرفتار میشود، تصریح میکند: انسان در تصمیمگیریها همواره به دنبال بیشینهکردن سود و کاهش هزینه است، اما وقتی این منطق به حوزه ازدواج بهصورت افراطی منتقل میشود، رابطه انسانی به پروژهای محاسباتی بدل میشود و امکان تجربه عاطفی سالم کاهش مییابد.
روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه پیامدهای تأخیر در ازدواج، تنها به فرد محدود نمیماند و میتواند در سطح بیننسلی نیز اثرگذار باشد، ادامه میدهد: اگر فرزندآوری در سنین بالاتر رخ دهد، فاصله نسلی میان والدین و فرزندان بیشتر میشود و این فاصله ممکن است درک متقابل، همزبانی هیجانی و همدلی روزمره را دشوارتر کند.
صادقی خاطرنشان میکند: والدینی که دیرتر وارد نقش پدر و مادر میشوند، گاهی با سطحی از تثبیت شخصیتی و عادتوارههای رفتاری روبهرو هستند که انعطافپذیری تربیتی را کاهش میدهد و تربیت فرزند، نیازمند آمیزهای از بلوغ هیجانی، صبر، انرژی، و آمادگی برای تغییر است، اما اگر فرد سالها در الگوی فردمحور زندگی کرده باشد، سازگارشدن با نیازهای کودک و تنظیم خود با واقعیتهای فرزندپروری ممکن است دشوارتر شود.
در لایههای عمیقتر، تأخیر در ازدواج گاهی با نوعی محافظت افراطی از خود همراه است؛ گویی فرد میکوشد تا پیش از هر انتخابی، همه خطرها را حذف کند و به اطمینان کامل برسد، اما زندگی انسانی بهویژه در حوزه روابط، هرگز به یقین مطلق نمیرسد و از همینجا است که منطق انتخاب عقلانی، اگر بهصورت خشک و افراطی فهم شود، میتواند فرد را به تحلیلگری بیپایان و تصمیمناپذیری مزمن بکشاند و افراد در این حالت، بهجای اینکه رابطه را تجربه کنند، آن را فقط ارزیابی میکند و همین فاصله، آنها را از گرمای زیستن در پیوند انسانی دور میسازد.
تأخیر در ازدواج فقط مسئله فرد امروز نیست، بلکه آینده خانواده و حتی کیفیت تربیت نسل بعد را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. فردی که دیرتر به نقش همسری و سپس والدگری وارد میشود، ممکن است با الگوهای هیجانی و رفتاری تثبیتشدهتری به این نقشها قدم بگذارد که همیشه با نیازهای انعطافپذیر زندگی خانوادگی سازگار نیستند و در نتیجه، هر چه ورود به این مرحله دیرتر شود، امکان شکلگیری بعضی تجربههای تربیتی در بستر طبیعی خود میشود.
در سطح روانی، این وضعیت گاهی با احساس عقبماندگی، مقایسهگری، حس جا ماندن از تجربههای زیسته دیگران و فشارهای درونی برای انتخاب بینقص همراه میشود. این فشارها بهویژه در سنین بالاتر، میتوانند کیفیت سلامت روان را کاهش دهند و فرد را به سوی نوعی فرسودگی عاطفی سوق دهند که در چنین شرایطی، مسئله فقط یافتن همسر مناسب نیست، بلکه مدیریت ذهن، هیجان و معنا نیز به ضرورت تبدیل میشود.
صحبت درباره تأخیر در ازدواج نباید به قضاوتگری یا سادهسازی تقلیل پیدا کند، این مسئله نیازمند نگاهی علمی، انسانی و تربیتی است که هم واقعیتهای اجتماعی را ببیند و هم نیازهای رشدی انسان را و تأخیر طولانی در ازدواج میتواند بر صمیمیت، سلامت روان، رشد شخصیتی و حتی آینده خانواده اثر بگذارد.
نظر شما