به گزارش خبرگزاری ایمنا، اعلام عزای عمومی در چند کشور و حضور سران و مقامات عالیرتبه ۶۵ کشور جهان در مراسم تشییع و ادای احترام به پیکر شهدای خدمت نشان داد که شهید حسین امیرعبداللهیان تا چه اندازه در عرصه منطقهای و بینالمللی اثرگذار و فعال بوده است، وزیر امور خارجه دولت سیزدهم که در سانحه سقوط بالگرد حامل رئیسجمهور شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی در اردیبهشت ۱۴۰۳ به شهادت رسید، از جمله دیپلماتهایی بود که کارنامهاش با تحرک، انسجام و رویکردی منطقهمحور شناخته میشود.
شهید امیرعبداللهیان متولد سال ۱۳۴۳ در دامغان بود، او در ابتدا دانشجوی رشته علوم آزمایشگاهی بود، اما مسیر تحصیلی خود را تغییر داد و در رشته روابط بینالملل تا مقطع دکتری ادامه تحصیل داد، وی در نخستین روزهای سال ۱۳۶۷ وارد وزارت امور خارجه شد و فعالیت خود را بهعنوان کارشناس در معاونت عربی و آفریقایی آغاز کرد، حوزهای که بعدها به یکی از عرصههای اصلی نقشآفرینی او در سیاست خارجی تبدیل شد.
او از جمله دیپلماتهایی بود که مسیر پیشرفت را پلهپله و بدون اتکا به سفارش طی کرد، در سوابق اجرایی او سمتهایی همچون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳)، معاون عربی و آفریقایی وزارت امور خارجه (۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵)، مدیرکل خلیج فارس و غرب آسیا (۱۳۸۹)، سفیر ایران در بحرین (۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹)، رئیس ستاد ویژه عراق (۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶) و معاون نماینده ویژه وزیر امور خارجه در امور عراق (۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴) دیده میشود.
وی در طول سالهای فعالیت خود ارتباط نزدیکی با تحولات میدانی منطقه داشت و به گفته خودش، حضور در معاونت عربی و آفریقایی این فرصت را برایش فراهم کرد که همکاری نزدیکی با شهید سردار قاسم سلیمانی داشته باشد، همین تجربه موجب شد تا در ادبیات سیاسی از او بهعنوان «دیپلمات میدان و مذاکره» یاد شود؛ فردی که تلاش میکرد میان تحولات میدانی و سازوکارهای رسمی دیپلماسی هماهنگی ایجاد کند.
راهبرد «توازن منطقهای» و اولویت همسایگان
با آغاز به کار دولت سیزدهم، شهید امیرعبداللهیان بهعنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد و راهبرد «توازن منطقهای» و «نگاه به همسایگان» را در دستور کار قرار داد. او معتقد بود جمهوری اسلامی ایران باید با حفظ اصول خود، روابط متوازن و سازندهای با همه کشورهای منطقه برقرار کند.
در نخستین ماههای مسئولیتش، تنشزدایی و بازسازی روابط با همسایگان بهعنوان دکترین عملی وزارت خارجه مطرح شد. از جمله اقدامات مهم این دوره، برطرف شدن اختلافات با تاجیکستان و هموار شدن مسیر عضویت رسمی ایران در سازمان همکاری شانگهای بود. جمهوری اسلامی ایران پس از سالها انتظار، در این دوره به عضویت رسمی این سازمان درآمد و سپس از دی ۱۴۰۲ نیز به جمع اعضای بریکس پیوست.
توسعه و عادیسازی روابط تهران و ریاض نیز یکی از مهمترین تحولات دیپلماسی منطقهای در این دوره بود، توافق ازسرگیری روابط ایران و عربستان که با میانجیگری چین حاصل شد، نقطه عطفی در معادلات منطقهای محسوب میشود، علاوهبر این، ارتقای مناسبات با امارات متحده عربی، گسترش همکاریها با پاکستان و تقویت روابط با روسیه، چین، کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا از دیگر اقدامات برجسته وزارت خارجه در این دوره بود.
دیپلماسی فعال در بحران غزه
پس از عملیات «طوفانالاقصی» و آغاز جنگ غزه، فعالیتهای دیپلماتیک وزیر امور خارجه وارد مرحلهای فشرده شد. امیرعبداللهیان طی ماههای متوالی در نشستهای منطقهای و بینالمللی حضور پیدا کرد و از سازمان ملل متحد گرفته تا پایتختهای منطقه، رایزنیهای متعددی برای توقف جنگ و حمایت از مردم فلسطین انجام داد.
او علاوهبر مسئولیت وزارت امور خارجه، مسئولیت دبیرخانه ستاد حمایت از انتفاضه فلسطین را نیز بر عهده داشت؛ نهادی که مأموریت آن پیگیری سیاسی و بینالمللی مسئله فلسطین است. بسیاری از ناظران، تحرک دیپلماتیک ایران در این دوره را یکی از فعالترین مقاطع سیاست خارجی جمهوری اسلامی در سالهای اخیر ارزیابی میکنند.
دیپلماسی اقتصادی و چندجانبهگرایی
در کنار تحرکات سیاسی، توسعه دیپلماسی اقتصادی نیز از اولویتهای اصلی وزارت خارجه در این دوره بود. فعالسازی معاونت اقتصادی وزارت امور خارجه، پیگیری همکاریهای چندجانبه و تلاش برای خنثیسازی فشارهای خارجی از طریق گسترش روابط با اقتصادهای نوظهور از جمله رویکردهای این دوره به شمار میرود.
شهید امیرعبداللهیان کوشش بسیاری به کار برد تا وزارت خارجهای متناسب با انقلاب اسلامی و برپایه منافع آن شکل گیرد. ایشان توانست دستگاه سیاست خارجی را فعال، پرکار و برپایه نگاه چندجانبه کند، همچنین توانست فرصتهای همکاری بینالمللی را فعال کند و روابط ایران با جهان را به تعادل برساند.
بازتاب بینالمللی شهادت
شهادت دکتر امیرعبداللهیان در سانحه سقوط بالگرد در سیام اردیبهشت ۱۴۰۳، بازتاب گستردهای در سطح منطقه و جهان داشت، اعلام عزای عمومی در کشورهایی چون هند، ترکیه، عراق، لبنان و سوریه و حضور مقامات بلندپایه دهها کشور در مراسم تشییع، نشاندهنده جایگاه بینالمللی او و دیگر شهدای خدمت بود.
حضور وزیر امور خارجه مصر در تهران، با وجود نبود روابط رسمی میان دو کشور، از جمله نشانههای اثرگذاری دیپلماسی منطقهای در این دوره ارزیابی شد، تحلیلگران معتقدند بسیاری از این ارتباطات، میتواند در آینده زمینهساز توسعه مناسبات ایران با کشورهای مختلف باشد.
میراث یک دیپلمات فعال
شهید حسین امیرعبداللهیان در حافظه سیاسی کشور بهعنوان دیپلماتی شناخته میشود که تلاش کرد وزارت امور خارجه را در «تراز انقلاب اسلامی» تعریف کند؛ رویکردی که بر استقلال، چندجانبهگرایی، تقویت روابط منطقهای و پیگیری فعالانه منافع ملی تأکید داشت.
کارنامه چند دهه فعالیت او نشان میدهد که سیاست خارجی در این دوره با تحرک منطقهای، پیگیری عضویت در سازوکارهای نوین اقتصادی و تمرکز بر امنیت مرزی و همکاریهای همسایگی همراه بوده است، شهادت او پایانی بر یک دوره پرتلاش در دستگاه دیپلماسی کشور بود، اما بسیاری معتقدند مسیر ترسیمشده در این دوره همچنان در سیاست خارجی جمهوری اسلامی تداوم خواهد داشت.
نظر شما