حجتالاسلام محمدجواد یاوری در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در سخنانی به تبیین ابعاد تاریخی، اعتقادی و تمدنی دوران امامت امام جواد (ع) پرداخت و اظهار کرد: دوران امامت امام جواد (علیهالسلام) یکی از حساسترین مقاطع تاریخ تشیع بود؛ دورهای که هم از نظر سیاسی و هم از منظر فکری و فرهنگی، جامعه اسلامی با تحولات عمیقی روبهرو شده بود و بازخوانی آن برای امروز یک ضرورت محسوب میشود.
وی با اشاره به مسئله امامت امام جواد علیهالسلام در سنین کودکی افزود: پس از شهادت ، امام جواد (ع) در حالی به امامت رسیدند که طبق نقلهای مختلف، حدود هفت تا نه سال سن داشتند و همین موضوع برای نخستینبار در جامعه شیعه نوعی حیرت و پرسش ایجاد کرد.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: در آن زمان، گروهی از علما و بزرگان شیعه در بغداد گرد هم آمدند تا درباره این مسئله گفتوگو کنند؛ چراکه بغداد مرکز خلافت و محل اصلی مباحثات علمی و کلامی بود. برخی معتقد بودند امام باید به سن تکلیف رسیده باشد، اما بزرگان دیگری همچون ریان بن صلت تأکید کردند که امامت وابسته به سن نیست، بلکه منصبی الهی است و ملاک آن، نص و تعیین از سوی امام پیشین و پیامبر اکرم (صلیالله علیه و آله) است.
یاوری تصریح کرد: استدلال شیعیان در این زمینه تنها محدود به مباحث کلامی نبود، بلکه در آن زمان به آیات قرآن نیز استناد کردند؛ از جمله درباره حضرت مسیح که در بدو تولد به نبوت رسید و قرآن کریم در ایه سی سوره مریم از زبان او نقل میکند: «إِنِّی عَبْدُاللَّهِ آتَانِیَ الْکِتَابَ»، (آن طفل (عیسی) [به اجازه خدا زبان گشود و] گفت:همانا من بنده خدا هستم). این آیات نشان میدهد که مقام الهی میتواند در سنین پایین نیز به بندگان برگزیده عطا شود.
وی خاطرنشان کرد: شیعیان برای رفع هرگونه تردید، به مدینه رفتند و پرسشهای پیچیده اعتقادی و فقهی را از امام جواد (ع) پرسیدند و هنگامی که پاسخهای دقیق و علمی ایشان را شنیدند، به امامت آن حضرت یقین پیدا کردند.
این پژوهشگر دینی با بیان اینکه یکی از مهمترین اقدامات شیعیان در آن مقطع، تثبیت جایگاه امامت امام جواد (ع) بود، گفت: در آن دوره جریانهایی همچون واقفیه، زیدیه و اسماعیلیه وجود داشتند و خطر شکلگیری انشعابها و فرقههای تازه در میان شیعیان احساس میشد، اما شاگردان و یاران امام جواد (ع) با تبیین مبانی امامت و نقل روایات و نصوص مربوط به جانشینی ایشان، اجازه ندادند فرقه جدیدی پس از دوران امام رضا (ع) شکل بگیرد.
یاوری با اشاره به شرایط فکری عصر مأمون عباسی اظهار کرد: در سالهای ابتدایی امامت امام جواد (ع)، مامون «بیتالحکمه» را در بغداد به عنوان مرکزی برای ترجمه و انتشار آثار غربی تاسیس کرد و در کنار علوم مختلف همچون نجوم، ریاضیات، فقه و بسیاری علوم دیگر، تدریس مباحث فلسفی و منطقی غربی را پی گرفت که در این مقطع بود که فلسفه غربی و یونانی وارد جهان اسلام شد.
وی افزود: تاثیری که این مسئله داشت، ایجاد جریان فکری مبتنی بر حسگرایی و نگاه پوزیتیویستی و فلسفی بر اساس فلسفه غربی بر بخشهایی از جهان اسلام بود؛ این تاثیر بهویژه بر اهل سنت، تأثیرات جدی گذاشت و حتی در مباحث اعتقادی مانند توحید و صفات الهی انحرافاتی ایجاد کرد؛ بهگونهای که برخی خداوند را دارای جسم یا شبیه انسان توصیف میکردند.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: در چنین فضایی، امام جواد (ع) با تبیین معارف اهلبیت علیهمالسلام و مقابله جدی با فلسفه غربی، نگاه صحیح توحیدی را احیا کردند و تأکید داشتند که خداوند نه جسم است، نه قابل رؤیت و نه شبیه مخلوقات؛ همچنین مسئله «وحدت ذات و صفات الهی» را برای جلوگیری از انحرافات فکری تشریح کردند که در این زمینه شاگردان امام نیز نقش بسیاری داشتند.
وی با بیان اینکه شاگردان امام جواد علیهالسلام نیز نقش مهمی در مقابله با این موج فکری داشتند، گفت: امام جواد (ع) و یارانشان این مباحث را در جامعه نشر دادند و آثار بسیاری در رد برخی مبانی فلسفی یونان نوشتند تا جامعه شیعه از بحرانهای فکری و فرهنگی عبور کند.
یاوری تأکید کرد: دشمنان تصور میکردند با ترویج فلسفه یونانی و علوم وارداتی، جایگاه اهلبیت علیهمالسلام تضعیف خواهد شد و فقه و کلام آسیب میبیند، اما امام جواد (ع) نهتنها اجازه ندادند شیعه آسیب ببیند، بلکه مکتب اهلبیت را در برابر این چالشها تقویت کردند و اجازه ندادند جامعه شیعه دچار بحرانهای فکری و فرهنگی شود و به این ترتیب پاسخگوی مسائل مهم آن دوران، از جمله مباحث مربوط به توحید و خلق قرآن بودند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: یکی از بزرگترین ویژگیهای دوران امامت امام جواد (ع) این بود که ایشان با وجود سن کم، توانستند جریان فکری و علمی تشیع را در برابر جریان فکری غرب مدیریت کنند و جامعه شیعه را از بحرانهای پیچیده فرهنگی، کلامی و اعتقادی عبور دهند.
نظر شما