به گزارش خبرگزاری ایمنا و به نقل از الجزیره، نشست وزیران خارجه کشورهای بریکس پنجشنبه در پایتخت هند، دهلینو، آغاز شد؛ نشستی که شاید جنگ ایران بر فضای دو روزه آن سایه خواهد انداخت؛ آن هم در شرایطی که این رویداد همزمان با سفر رسمی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به چین برگزار میشود.
این نشست در آستانه هجدهمین اجلاس سران بریکس برگزار میشود که قرار است در ماه سپتامبر به میزبانی دهلینو برگزار شود.
در ادامه نگاهی داریم به ماهیت نشست وزیران خارجه بریکس، شرکتکنندگان آن و دلایل اهمیتش.
بریکس چیست؟
بریکس مجموعهای از اقتصادهای بزرگ نوظهور جهان است که تلاش میکند برای تقویت هماهنگیهای امنیتی و اقتصادی میان اعضا، صدای کشورهای جنوب جهانی را در نهادهای بینالمللی پررنگتر کند؛ نهادهایی که بهطور سنتی تحت سلطه سیاسی و اقتصادی غرب بودهاند.
نام BRICS از حروف اول کشورهای برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی گرفته شده است. این گروه در ابتدا با عنوان BRIC و با حضور برزیل، روسیه، هند و چین شکل گرفت؛ زمانی که وزیران خارجه این کشورها در سال ۲۰۰۶ نخستین نشست خود را برگزار کردند و نخستین اجلاس سران نیز در سال ۲۰۰۹ برگزار شد. با پیوستن آفریقای جنوبی در سال ۲۰۱۰، نام گروه به BRICS تغییر کرد.
در سال ۲۰۲۳، بریکس پس از درخواست عضویت چند کشور، از مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی برای پیوستن دعوت کرد. عربستان هنوز عضویت رسمی خود را نهایی نکرده، اما سایر کشورها به جمع اعضا پیوستهاند. آرژانتین نیز دعوت شده بود، اما پس از روی کار آمدن خاویر میلی در دسامبر ۲۰۲۳، این دعوت را رد کرد؛ چراکه او در جریان کارزار انتخاباتی خود وعده تقویت روابط با غرب را داده بود.
اندونزی نیز در ژانویه ۲۰۲۵، پس از تصویب عضویتش در اجلاس ژوهانسبورگ، به این گروه پیوست.
بریکس هر سال یک اجلاس برگزار میکند و اعضا بهصورت دورهای میزبانی آن را بر عهده میگیرند. سال گذشته برزیل میزبان نشست بود و در سال ۲۰۲۴ روسیه این اجلاس را برگزار کرد. سال جاری نوبت هند است.
نشست این هفته در دهلینو وزیران خارجه کشورهای عضو بریکس را گرد هم آورده تا درباره همکاریهای اقتصادی و هماهنگی مواضع در قبال مسائل کلیدی جهان گفتوگو کنند.
نشست وزیران خارجه بریکس چه زمانی و کجا برگزار میشود؟
وزارت امور خارجه هند اعلام کرده است که نشست وزیران خارجه بریکس، که برای آمادهسازی اجلاس سران سپتامبر برگزار میشود، در پنجشنبه چهاردهم و جمعه پانزدهم مه در دهلینو برگزار خواهد شد.
وزیران خارجه پنجشنبه ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی وارد محل نشست شدند و جلسات تا پایان روز ادامه خواهد داشت. برنامه روز نخست با ضیافت شام در ساعت ۷ عصر پایان پیدا میکند.
جمعه نیز یک نشست دیگر از ساعت ۱۰ صبح برگزار خواهد شد.
تمام جلسات، به جز یک مورد، در «بهارات ماندپام» برگزار میشود؛ مرکز نمایشگاهی و همایش بزرگی که در نزدیکی دیوان عالی هند قرار دارد.
قرار است نارندرا مودی، نخستوزیر هند، پنجشنبه ساعت ۱ بعدازظهر در یک نشست مشترک با رهبران حاضر در این اجلاس شرکت کند. این نشست در مجموعه اداری جدید «سِوا تیرث» برگزار میشود که دفتر رسمی نخستوزیری هند در آن مستقر است.
چه کسانی در نشست حضور دارند؟
وزیران خارجه کشورهای عضو بریکس و برخی کشورهای خارج از این گروه در نشست شرکت کردهاند.
وزارت خارجه روسیه اعلام کرده است که سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، در نشست حضور خواهد داشت. رونالد لامولا، وزیر خارجه آفریقای جنوبی، و مائورو ویرا، وزیر خارجه برزیل، نیز در این نشست حاضر هستند.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، بهدلیل سفر همزمان ترامپ به پکن در نشست شرکت نمیکند و به جای او، «شو فِیهونگ» سفیر چین در هند نمایندگی پکن را بر عهده خواهد داشت.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در این نشست حضور دارد. سوگیونو، وزیر خارجه اندونزی، هم روز چهارشنبه وارد هند شد.
هنوز مشخص نیست امارات متحده عربی چه کسی را بهعنوان نماینده خود به نشست اعزام کرده است؛ آن هم در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تنش میان تهران و ابوظبی را افزایش داده است.
دستور کار نشست چیست؟
طبق اعلام وزارت خارجه هند، محور اصلی این نشست «ساختن آیندهای برپایه تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» است. تمرکز این دستورکار بر سلامت عمومی و رویکردی مردممحور در مقابله با چالشهای فوری حوزه سلامت، از جمله بیماریهای واگیردار و غیرواگیردار، خواهد بود.
با این حال، ناظران معتقدند جنگ علیه ایران مهمترین موضوعی است که بر نشست سایه انداخته و بحثهای مربوط به آن، دستور کار اجلاس سران بریکس در سپتامبر را نیز شکل خواهد داد.
«رافائل لوس»، پژوهشگر حوزه دفاع، امنیت و فناوری در شورای روابط خارجی اروپا، به الجزیره گفته است: «جنگ ایران شاید هم بر نشست بریکس و هم بر دیدار ترامپ و شی جینپینگ سایه بیندازد.»
جنگ علیه ایران پنجشنبه وارد هفتادوششمین روز خود شد؛ در حالی که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیریها همچنان در وضعیت نامشخصی قرار دارد.
عباس عراقچی علاوهبر حضور در نشست اصلی بریکس، دیدارهای جداگانهای نیز با سوبراهمانیام جایشانکار، وزیر خارجه هند و دیگر مقامهای حاضر خواهد داشت.
هند پیشتر در ماه آوریل نیز میزبان نشست معاونان وزیران خارجه و نمایندگان ویژه بریکس برای منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا بود. آن نشست بدون صدور بیانیه مشترک پایان پیدا کرد؛ زیرا ایران و امارات بر سر نحوه رویارویی با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اختلافنظر داشتند و امارات نیز خود را قربانی اقدامات ایران معرفی میکرد.
از آن زمان تاکنون تنش میان ایران و امارات افزایش یافته و پیامهای جنگی تهران بیش از گذشته متوجه امارات شده است.
جنگ اسرائیل علیه غزه نیز یکی دیگر از موضوعات اختلافی درون بریکس به شمار میرود. در نشست آوریل، هند که در سالهای اخیر به اسرائیل نزدیکتر شده، تلاش کرد انتقادها از اقدامات اسرائیل در غزه را تعدیل کند و همین مسئله مانع از دستیابی اعضا به اجماع شد.
«مایکل دانفورد»، استاد بازنشسته مطالعات جهانی دانشگاه ساسکس بریتانیا، به الجزیره گفته است: «نشست هند در زمانی دشوار برگزار میشود؛ زمانی که انسجام بریکس بهدلیل نزدیکی بیشتر هند به آمریکا و اسرائیل و تنش میان ایران و امارات در غرب آسیا با چالش روبهرو شده است.»
همزمانی نشست بریکس با دیدار ترامپ و شی چه اهمیتی دارد؟
ترامپ شامگاه چهارشنبه وارد چین شد و پس از مراسم استقبال رسمی، به محل اقامت خود رفت. او قرار است پس از دیدار دوجانبه با رئیسجمهور چین، جمعه نیز در ضیافت کاری مشترکی با شی جینپینگ شرکت کند.
دانفورد معتقد است همزمانی سفر ترامپ به چین با نشست وزیران خارجه بریکس موجب شده وانگ یی نتواند در دهلینو حضور پیدا کند و چین تنها در سطح سفیر خود در هند در نشست نمایندگی شود.
رافائل لوس نیز پیشبینی کرده ترامپ تلاش خواهد کرد شی جینپینگ را متقاعد کند که برای پایان دادن به بنبست دریایی در خلیج فارس و بازگشایی تنگه هرمز، بر ایران فشار وارد کند تا خواستههای آمریکا را بپذیرد.
او میگوید چین در گذشته از ورود مستقیم به مدیریت بحرانهای طولانیمدت بینالمللی خودداری میکرد و بیشتر در مراحل پایانی برای نهایی کردن توافقها وارد عمل میشد؛ همانطور که در توافق عادیسازی روابط ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ چنین نقشی ایفا کرد؛ توافقی که اکنون فروپاشیده است.
با این حال، لوس معتقد است اگر امتیازات کافی به چین داده شود و با توجه به نگاه کوتاهمدت ترامپ و بیاعتنایی او به متحدان سنتی آمریکا، ممکن است شی جینپینگ موضعی فعالتر و صریحتر در قبال ایران به کارگیرد؛ وضعیتی که شاید در نهایت فشار آن متوجه تایوان شود.
این نشست چقدر مهم است؟
نشست وزیران خارجه بریکس در شرایطی برگزار میشود که بحران انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.
از اوایل ماه مارس، ایران عبور کشتیها از تنگه هرمز را محدود کرده است، آبراه باریکی که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به آبهای آزاد متصل میکند و پیش از جنگ، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
ایران تنها به برخی کشورها اجازه عبور داده و کشتیها برای عبور باید با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هماهنگی کنند.
حملات ایران به تأسیسات نفت و گاز و داراییهای آمریکا در خلیج فارس نیز در هفتههای ابتدایی جنگ نیز بر عرضه انرژی اثر گذاشته است.
در ماه آوریل، آمریکا نیز محاصره دریایی کشتیهای ورودی و خروجی بندرهای ایران را اعلام کرد؛ اقدامی که اختلال در بازار جهانی نفت و گاز را تشدید کرد.
این بحران بهطور مستقیم بر برخی اعضای بریکس تأثیر گذاشته است. هند و چین وابستگی بالایی به نفت خلیج فارس دارند که از تنگه هرمز عبور میکند. عربستان و امارات نیز صادرکنندگان نفت از طریق همین مسیر هستند. هرچند برزیل، مصر و آفریقای جنوبی وابستگی مستقیمی به این مسیر ندارند، اما افزایش شدید قیمت سوخت بر آنها نیز اثر گذاشته است.
رافائل لوس گفته است: «بعید به نظر میرسد نشست بریکس بتواند به بیانیهای اجماعی فراتر از محکوم کردن کلی حمله به حاکمیت کشورها دست پیدا کند؛ همان رویکردی که این گروه پیشتر در قبال جنگ روسیه و اوکراین نیز در پیش گرفته بود.»
نظر شما