بازخوانی میراث فکری و مدیریتی شهید علی لاریجانی

به گزارش خبرگزاری ایمنا از قم، صحن‌های خلوتی‌ناپذیر حرم حضرت معصومه(س) که شب و روز مردان و زنانی از جنس اخلاص و صفا را پذیرایی می کند، بار دیگر شاهد اجتماع گسترده‌ای از مردم، علما، دانشگاهیان، شاگردان و سیاست‌ورزان بود.

صدای صلوات در میان زمزمه‌های بهت و اشک، بر ضریح پیچیده بود و مردم آمده بودند تا در چهلمین روز شهادت «شهید بنده‌ خدا دکتر علی لاریجانی»، وداعی دیگر اما از جنس تجدید عهد داشته باشند.

آیین اربعین این شهید والامقام، با حضور گسترده گروه‌های مختلف مردم، مسئولان ارشد کشوری، اعضای مجلس خبرگان، خانواده‌های شهدا و زائرانی از اقصانقاط کشور برگزار شد؛ آیینی که بیش از آنکه مراسمی رسمی باشد، جلوه‌ای از هم‌نوایی عقل و ایمان بود.

جمعیتی سیل‌آسا با چشمانی نم‌دار از ساحت صحن امام رضا(ع) تا شبستان امام خمینی(ره)، صف بسته بودند تا در مراسمی که نماد مکتب «حکمت و حماسه» بود، حضور پیدا کنند.

در کنار مردم، چهره‌هایی از سطوح مختلف حکومتی و علمی نیز حاضر بودند؛ از رؤسای سابق قوا تا اعضای شورای عالی امنیت ملی، چهره‌های فرهنگی، دانشگاهیان و علما در فضایی سرشار از احساس و اندیشه، سخنرانان یکی پس از دیگری از جنبه‌های مختلف زندگی و اندیشه دکتر لاریجانی گفتند.

از حریم فلسفه تا خط مقدم سیاست

شهید دکتر علی لاریجانی، فقیه‌زاده‌ای فیلسوف و سیاستمداری واقع‌گرا بود، او فرزند مرجع عالی‌قدر آیت‌الله‌العظمی میرزا هاشم آملی، از دامان حوزه برخاست و در مکتب شهید مطهری بالید؛ جایی که فقاهتِ ریشه‌دار با عقلانیت انقلابی در هم آمیخت.

حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی امنیت ملی در گفت‌وگو با خبرنگاران از شهید لاریجانی به‌عنوان نماد وحدت عقل و ایمان یاد و عنوان کرد: ایشان سُلاله پاک فقاهت و حکمت بود؛ شخصیتی جامع که از غوامض فلسفه دکارت تا دقایق حکمت صدرایی را با عمقی مثال‌زدنی می‌شناخت و در سیاست نیز آن را به ساحت عمل آورد.

وی افزود: آرمان شهید لاریجانی طراحی الگوی حکمرانی مبتنی بر حکمت و وحی بود؛ حکومتی که عقلِ تدبیری نخبگان در خدمت عدالت قرار گیرد.

دبیر شورای عالی امنیت ملی در توصیف شخصیت او گفت: در شورای عالی انقلاب فرهنگی و امنیت ملی، لاریجانی مظهر اجماع‌سازی حکیمانه بود و هیچ بحران فکری یا سیاسی بدون امضای عقل‌گرای او به جمع‌بندی نمی‌رسید.

عقل در کنار شجاعت

این نگاه در سراسر مراسم به چشم می‌آمد و همه از جسارت عقلانی و شجاعت عملی سخن می‌گفتند. حجت‌الاسلام محسن مهاجرنیا، پژوهشگر اندیشه سیاسی و رئیس اندیشکده طلوع مهر در حاشیه مراسم به خبرنگار ایمنا اظهار کرد: در شرایط فعلی منطقه که نیاز به دیپلماسی هوشمندانه از هر زمان دیگر بیشتر است، غیبت شخصیتی همچون لاریجانی خلأیی جدی در پیوند میان میدان و سیاست ایجاد کرده است.

وی افزود: او توانسته بود الگویی از مدیر حکیم و مجاهد ارائه کند؛ کسی که از فلسفه برای تصمیم‌سازی سیاسی استفاده می‌کرد و هرگز به ورطه سطحی‌نگری و شعار نمی‌افتاد.

انعکاس چهل سال خدمت در چهل روز فقدان

محسن حاجی‌میرزایی، رئیس دفتر رئیس‌جمهور نیز در مراسم حضور یافت و در گفت‌وگویی کوتاه عنوان کرد: در دوران دبیری شورای عالی امنیت ملی، لاریجانی شب و روز نمی‌شناخت و نگاهش به مدیریت کشور، نگاه تکلیف‌محور بود؛ در ماه‌های پایانی عمر، روحی سبک و آماده شهادت داشت؛ گویی از زمان جدا شده بود.

حاجی‌میرزایی خاطرنشان کرد: او می‌دانست که نبرد امروز، نبرد روایت‌هاست، آرام بود، اما این آرامش از ایمان می‌جوشید، نه بی‌تفاوتی.

دکتر علی لاریجانی در تمام یادداشت‌های شخصی‌اش خود را با عنوان «بنده خدا» معرفی می‌کرد و این روحیه بندگی همان چیزی بود که محسن حاجی‌میرزایی از آن به عنوان «زلالی قبل از شهادت» یاد کرد؛ حالت رهایی از خود و آمادگی برای وصال.

از فلسفه غرب تا میدان جنگ رمضان

شهید لاریجانی در واپسین سخنرانی علمی خود در همایش «ما و غرب» در آبان ۱۴۰۴، هشدار داده بود که تمدن غرب به جای علم، به قدرت تکیه زده و صلح را فدای وحشی‌گری مدرن کرده است و کمتر از چهار ماه پس از آن، در جنگ رمضان، هدف مستقیم حمله مشترک آمریکا و اسرائیل شد و به شهادت رسید.

این تطابق میان گفتار و شهادت، او را به چهره‌ای ماندگار تبدیل کرد؛ کسی که نظریه‌پردازی را با اقدام در هم آمیخت.

در مراسم اربعین حجت‌الاسلام حامد کاشانی از اساتید حوزه علمیه قم با بیان اینکه شهید لاریجانی مصداق «عقلانیت در جهاد» بود، گفت: «در میان سیاستمداران عصر ما، کمتر کسی مانند او میان دانش و دیانت چنین توازنی برقرار کرد. بسیاری از قضاوت‌ها درباره او ناعادلانه بود؛ آنچه من دیدم، مردی بود که عبادت و تهجد را با مسئولیت‌های سنگین جمع کرده بود.

او افزود: اشراف کم‌نظیر شهید لاریجانی بر مسائل کلان کشور، حاصل سال‌ها مطالعات فلسفی، قرآنی و تجربه مدیریتی بود. او می‌کوشید همیشه عقلانیت را چراغ راه تصمیم‌گیری بداند؛ عقلانیتی که با ایمان پیوند خورده بود.

کاشانی بارها در سخنان خود از ضرورت بازنگری در نگاه رسانه‌ای به شخصیت‌های فکری سخن گفت و افزود: شهید لاریجانی به ما آموخت که عقلانیت، به معنای سازش نیست؛ به معنای انتخابی است که در عین حفظ اصول، کمترین هزینه و بیشترین مصلحت را برای ملت رقم می‌زند.

سرمایه ملی که شهید شد تا بماند

آیت‌الله عباس کعبی، عضو مجلس خبرگان رهبری در گفت‌وگویی با خبرنگار ایمنا، لاریجانی را «سرمایه ملی» و «نماد مکتب وحدت حوزه و دانشگاه» خواند و عنوان کرد: شهید لاریجانی پرورش‌یافته مکتب مطهری بود؛ او نشان داد که علم، ایمان و شجاعت می‌توانند در یک انسان جمع شوند. اگر در دوران حیاتش نماد مدیریت عاقلانه بود، در شهادت خود، نماد ماندگاری نظام حکیمانه شد.

وی افزود: او در شورای عالی امنیت ملی ساختارهای نوینی پایه‌گذاری کرد، از جمله شورای دفاع و معاونت تهدیدهای فرانو. این میراث فکری و ساختاری او برای آینده کشور سرمایه‌ای کم‌نظیر است.

شهید علی لاریجانی اگرچه بخش اعظم عمر خود را در ساختارهای رسمی حکومت گذراند، اما چنان‌که ذبیح‌الله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور گفت: او سیاست‌مداری مردمی و ولایت‌مدار بود؛ مدیری که هیچ‌گاه خود را جدا از مردم نمی‌دید؛ در اوج قدرت هم زاهد بود و در اوج زهد، سیاستمدار.

به باور خدائیان، هر کجا که لاریجانی حضور داشت «شاخص نظم و تدبیر» بود؛ از سازمان صدا و سیما تا مجلس و شورای امنیت ملی. رئیس سازمان بازرسی کل کشور از لاریجانی به‌عنوان «مدیری که حتی با لبخند، تلخی سیاست را تحقیر می‌کرد» یاد کرد.

میراث پارلمانی و اندیشه وحدت

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا در حاشیه مراسم چهلم شهید لاریجانی در سخنان خود دوران ریاست ۱۲ ساله شهید لاریجانی بر مجلس را درخشان‌ترین دوره تاریخ پارلمان کشور دانست و خاطرنشان کرد: در ۱۱۵ سال تاریخ قانون‌گذاری ایران، لاریجانی بدون تردید ستونِ عقل و انسجام بود؛ او مجلس را از منازعه به جای گفت‌وگو، و از جدال به مسیر اصلاح سوق داد.

وی افزود: تأکید او بر انسجام ملی چنان بود که حتی آبروی سیاسی‌اش را برای حفظ وحدت فدا می‌کرد و خنده فروتنانه‌اش در برابر هجمه‌ها، درس اخلاق سیاسی برای همه ماست.

حکمت شهادت در نگاه علما

آیت‌الله سید جواد قمی معاون بین الملل دفتر رهبر معظم انقلاب در گفت‌وگو با خبرنگاران از منظر معرفتی و تاریخی به زندگی شهید پرداخت و گفت: در مکتب امامین انقلاب و اندیشمندانی چون مطهری و لاریجانی، تاریخ صرفاً یک پدیده مادی نیست؛ صحنه‌ای است که اراده الهی در آن نقش دارد. علی لاریجانی درک کرده بود که سیاست، بخشی از توحید عملی است.

آیت‌الله قمی در تحلیل سیر علمی شهید افزود: او از رشته‌های فنی به فلسفه آمد نه از سر تغییر سلیقه، بلکه برای یافتن بنیان نظری تمدن اسلامی. در نقد فلسفه غرب، نگرشی هوشمند و واقع‌گرایانه داشت. چنین نگاه معرفتی در مقام عمل نیز او را از تندروی و تحجر مصون می‌داشت.

صدای ماندگار عقل در میان هیاهو

محمود واعظی، وزیر پیشین ارتباطات شهید لاریجانی را «سیاست‌مدار خودساخته و شهید راه صلح» خواند « او انسان معتدلی بود که هیچ‌گاه در کشاکش سیاست، اخلاق را فدا نکرد و پس از آغاز جنگ دوازده‌روزه، مسئولیت شورای عالی امنیت ملی را بر عهده گرفت و تا آخرین لحظه برای پایان عزت‌مندانه جنگ تلاش کرد.»

واعظی از او با تعبیر «فرزند رشید ایران» یاد کرد و گفت: می‌خواست از دل میدان نبرد، صلحِ پایدار را بسازد. شهادتش در همین مسیر اتفاق افتاد؛ شهادت مردی که عقل را به خط مقدم برد.

اربعین شهید علی لاریجانی رویدادی هویتی برای تجدید میثاق با عقلانیت بود؛ حضور پرشور مردم در کنار نخبگان نشان داد که جامعه ایران هنوز تشنه صدای خرد و اخلاق است.

تحلیلگران حاضر در مراسم تأکید داشتند که شهادت این حکیم مجاهد، نه پایان یک زندگی سیاسی، بلکه آغاز بازخوانی نسلی از سیاست‌ورزان است که از عقل، اخلاق و ایمان، الگویی نو برای حکمرانی ارائه می‌دهند.

او مردی بود که قدرت را به چشم فرصت بندگی می‌دید و شهادت را نهایت خدمت؛ اکنون چهل روز پس از آن لحظه خونین، در صحن حرم کریمه اهل‌بیت(س) پژواک ندایی شنیده می‌شود که می‌گوید «عقل را با عشق باید زیست و سیاست را با بندگی باید پیمود.»