به گزارش خبرگزاری ایمنا، واقعیت افزوده و واقعیت مجازی از جمله فناوریهای نوظهوری هستند که در سالهای اخیر به سرعت از حوزههای دانشگاهی و آزمایشگاهی عبور کرده و به بخشهای مختلف اقتصاد و زندگی روزمره راه پیدا کردهاند.
این فناوریها با ایجاد تجربههای تعاملی، ترکیب دنیای دیجیتال و محیط واقعی یا غوطهوری در محیطهای مجازی، امکان یادگیری، تصمیمگیری، طراحی و حتی سرگرمی را دگرگون میکنند؛ ایران نیز با توجه به ظرفیتهای انسانی، نیازهای متنوع صنایع و همچنین برخورداری از پیشینه فرهنگی و تاریخی ارزشمند، میتواند در مسیر توسعه این فناوریها فرصتهای قابلتوجهی را به دست آورد، با این حال سرعت حرکت و کیفیت بهرهبرداری از AR و VR در کشور بدون توجه به چالشهای فنی، اقتصادی و محتوایی، با محدودیت روبهرو خواهد شد.
در حوزه آموزش، واقعیت افزوده و واقعیت مجازی قابلیت تغییر اساسی در نحوه انتقال مفاهیم دارند؛ در بسیاری از محیطهای آموزشی، نبود امکانات عملی یا هزینه بالای شبیهسازی واقعی، مانع از تقویت مهارتهای کاربردی میشود.
AR میتواند با همپوشانی اطلاعات و راهنما روی اشیای واقعی، فرایند یادگیری را عینیتر و کمخطرتر کند. در همین راستا، VR این امکان را فراهم میسازد که دانشجویان و دانشآموزان در محیطهای شبیهسازیشده تمرین کنند و قبل از رویارویی واقعی، مهارتهای ضروری را کسب کنند.
آموزشهای فنی و حرفهای، دورههای ایمنی، آموزشهای پزشکی و توانبخشی و همچنین یادگیری مفاهیم پیچیده صنعتی میتوانند از این قابلیتها بهرهمند شوند. اگر برنامهریزی برای تولید محتوای آموزشی متناسب با سرفصلها و نیازهای بومی انجام شود، این حوزه میتواند به یکی از موتورهای اصلی رشد AR و VR در ایران تبدیل گردد.
در بخش گردشگری و میراث فرهنگی، ظرفیت ایران بهمراتب بیشتر از یک کاربرد تفننی است. بناها و محوطههای تاریخی کشور در صورت استفاده هوشمندانه از فناوریهای AR و VR، میتوانند به تجربههایی جذاب و آموزشی تبدیل شوند. گردشگران پیش از سفر میتوانند با استفاده از بازدیدهای مجازی یا محتوای واقعیت افزوده، با تاریخچه، معماری و جزئیات مکان آشنا شوند و در زمان حضور نیز با راهنماییهای تعاملی، درک عمیقتری از محیط به دست آورند.
همچنین میتوان از این فناوریها برای حفاظت، مستندسازی و بازنمایی دیجیتال آثار استفاده کرد تا در برابر مخاطرات طبیعی، فرسایش یا آسیبهای احتمالی، دادههای ارزشمند حفظ شود. توسعه اپلیکیشنها و پلتفرمهای بومی در این حوزه، ضمن افزایش جذابیت گردشگری، میتواند فرصتهای شغلی و درآمدزایی برای شرکتها و استارتاپهای حوزه فناوری فراهم کند.
در صنعت و کسبوکار نیز AR و VR توان بالقوه بالایی دارند. شرکتها در مراحل طراحی محصول، آموزش نیروی انسانی و عیبیابی فرایندهای تولید میتوانند از شبیهسازیهای واقعیت مجازی بهره بگیرند تا ریسک خطا کاهش یابد و زمان آزمون و خطا کوتاهتر شود.
واقعیت افزوده نیز در محیطهای کارگاهی و صنعتی میتواند با نمایش لایههای اطلاعاتی روی تجهیزات واقعی، به اپراتورها در انجام دقیقتر کارها کمک کند. این کاربردها در نهایت به بهبود بهرهوری، کاهش ضایعات، افزایش ایمنی و ارتقای کیفیت خروجی منجر میشود. با توجه به نیاز بسیاری از صنایع ایران به ارتقای استانداردها و افزایش رقابتپذیری، سرمایهگذاری در راهکارهای واقعیت افزوده و واقعیت مجازی میتواند به یک مزیت راهبردی تبدیل شود، به شرط آنکه برنامههای پیادهسازی با نیاز واقعی سازمانها هماهنگ باشد.
بازیسازی و صنعت سرگرمی نیز یکی از زمینههای اثرگذار و درآمدزا برای AR و VR بهشمار میرود. ایران با وجود جامعه جوان، علاقهمندی گسترده به بازی و حضور توسعهدهندگان فعال، میتواند در تولید محصولات متناسب با فرهنگ و سلیقه مخاطبان داخلی پیشرفت کند. واقعیت افزوده قابلیت خلق تجربههای تعاملی در محیطهای روزمره را دارد و واقعیت مجازی نیز با ایجاد غوطهوری، تجربههای ماندگار ایجاد میکند.
تولید بازیهای آموزشی، روایتهای تعاملی تاریخی و فرهنگی، و تجربههای چندرسانهای برای رویدادها و برندها، از مسیرهای قابل اتکا برای رشد این اکوسیستم است. البته تداوم رشد در این بخش نیازمند استانداردهای تولید، کیفیت فنی و دسترسی پایدار به ابزارهای توسعه و انتشار است.
در حوزه سلامت و درمان، کاربردهای AR و VR رو به گسترش است. واقعیت مجازی در بسیاری از کشورها برای مدیریت استرس و درمانهای روانشناختی، تمرینهای توانبخشی و کاهش درد در طول برخی فرایندهای درمانی استفاده شده است. در ایران نیز میتوان با همکاری مراکز درمانی، دانشگاهها و شرکتهای فناوری، برنامههای مبتنی بر شواهد را طراحی و اجرا کرد. طراحی دقیق سناریوهای درمانی، رعایت ملاحظات اخلاقی و ایمنی کاربران و همچنین ارزیابی اثربخشی از مسیرهای ضروری برای اعتباربخشی به این فناوریها در بخش سلامت است.
با وجود این فرصتها، توسعه AR و VR در ایران با چالشهای جدی همراه است؛ محدودیتهای زیرساختی و اقتصادی از جمله مهمترین موانع پیش روی استفاده گسترده است. تجهیزات مورد نیاز برای تجربه واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، از هدستها و کنترلرها تا سیستمهای پردازشی مناسب، هزینهبر هستند و گاهی دسترسی عمومی به آنها با دشواری روبهرو میشود، همچنین کیفیت تجربه کاربر وابسته به سرعت و پایداری ارتباطات، ظرفیت پردازش و کیفیت محتوای ارائهشده است. بنابراین حتی با وجود علاقه عمومی، شکاف میان توان خرید کاربران و هزینه پیادهسازی در سازمانها میتواند به کندی رشد منجر شود.
کمبود محتوا و ضعف در تولید بومی نیز یکی دیگر از چالشهای اصلی است. بخش بزرگی از محصولات موجود در بازار جهانی متناسب با زبان، فرهنگ و نیازهای مخاطبان ایران طراحی نشده است، در نتیجه اگر محتوا بدون بومیسازی دقیق عرضه شود، احتمال کاهش اثرگذاری، کاهش پذیرش و حتی اتلاف منابع افزایش مییابد. از سوی دیگر، تولید محتوای باکیفیت AR و VR نیازمند تیمهای چندرشتهای شامل طراحان سهبعدی، توسعهدهندگان نرمافزار، متخصصان تجربه کاربری و کارشناسان حوزه کاربرد است.
این موضوع سرمایهگذاری زمانی و مالی قابل توجهی میطلبد و اگر سیاستهای حمایتی و مسیرهای آموزشی مناسب فراهم نشود، کمبود نیروی انسانی متخصص ادامه خواهد داشت.
چالشهای فرهنگی و روانشناختی نیز باید جدی گرفته شود. استفاده از VR میتواند برای بخشی از کاربران عوارضی مانند سرگیجه، خستگی یا ناراحتی ایجاد کند. همچنین نگرانیهایی درباره زمان استفاده، جایگزینی دنیای واقعی با فضای دیجیتال و تأثیر بر تمرکز وجود دارد، بنابراین توسعهدهندگان و بهرهبرداران باید استانداردهای ایمنی، دستورالعملهای استفاده و طراحیهای کاربرپسند را جدی بگیرند تا تجربه کاربر به سلامت و کیفیت زندگی کاربران آسیب نرساند.
با وجود موارد یادشده، چشمانداز توسعه AR و VR در ایران همچنان امیدوارکننده است؛ این فناوریها به شکل مستقیم با نیازهای واقعی بخشهای مختلف کشور پیوند خوردهاند و اگر سیاستهای توسعه بر سه محور زیر متمرکز شود، امکان رشد پایدار فراهم خواهد شد: نخست، سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای فنی و دسترسی به تجهیزات و پلتفرمها؛ دوم، حمایت از تولید محتوای بومی و کاربردی در حوزههای آموزش، گردشگری، صنعت و سلامت؛ سوم، توسعه مهارت و نیروی انسانی از طریق آموزشهای تخصصی، همکاری دانشگاهها و شرکتها و ایجاد مسیرهای اشتغال برای متخصصان آینده.
لزوم توسعهدهنده حوزه واقعیت مجازی و واقعیت افزوده
زهرا نصر آزادانی، کارشناس و توسعهدهنده حوزه واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) در این باره با بررسی چشمانداز، چالشها و فرصتهای این فناوریها در ایران به خبرنگار ایمنا اظهار کرد: در رابطه با اینکه بزرگترین چالش پیش پای توسعهدهندگان داخلی VR/AR، تحریمهای دسترسی به فروشگاههای خارجی است یا قیمت سرسامآور سختافزار برای کاربر نهایی، باید گفت هر دو مهم هستند، اما در عمل قیمت سخت افزار مانع بزرگتری برای مقیاس پذیری است. تحریمها دسترسی را سخت میکنند، اما قابل دور زدن است، چرا که وقتی کاربر نهایی توان خرید هدست را ندارد بازار شکل نمی گیرد، به همین دلیل بسیاری از پروژه ها در ایران B2B باقی می ماند و به مصرف کننده عمومی نمیرسند.
وی با اشاره به کاربردهای صنعتی این فناوری افزود: برای صنایع سنگینی همچون نفت یا فولاد که بهدنبال آموزش ایمنی در شرایط خطرناک بدون ریسک جانی هستند، واقعیت مجازی گزینه برتر است، زیرا میتواند محیط را ایزوله و شبیهسازی کند. در مقابل، AR بیشتر برای کمک در حین کار و مشاهده مدلهای سهبعدی (مثل تعمیر قطعات) کاربرد دارد و برای آموزش سناریوهای بحرانی مناسب نیست.
کارشناس و توسعهدهنده حوزه واقعیت مجازی و واقعیت افزوده بیان کرد: در خصوص چالش اینترنت و تجربههای آنلاین، معتقد هستم آینده این حوزه بهطور قطع آفلاین نیست، اما با توجه به تأخیر (Latency) در شبکه ایران که در VR موجب تهوع و کاهش کیفیت تجربه میشود، «چندنفره محلی» (Local Multiplayer) در یک فضای فیزیکی مشترک، راهکار منطقیتری است، بنابراین توصیه میشود استارتاپها به سمت بهینهسازی دادههای ارسالی و استفاده از سرورهای داخلی بروند، هرچند هزینه توسعه زیرساخت گرافیکی در مراکز داده بسیار بالاست و تا آن زمان، تجربههای آفلاین غنیتر، مشتریپسندتر خواهند بود.
نصر آزادانی عنوان کرد: تا امروز هیچ شرکتی در ایران نتوانسته در حوزه تخصصی AR سهم مناسبی از بازار به دست آورد؛ تنها موفقیتهای نسبی در حوزه چیدمان منزل و دکوراسیون دیده شده است؛ برنامههایی که به کاربر اجازه میدهند پیش از خرید، فرش یا مبلمان را در فضای خانه ببیند؛ این خدمات بهطور مستقیم بر نرخ تبدیل فروش تأثیر گذاشته و هزینه مرجوعی کالا را کاهش داده، اما همچنان حجم استفاده در کسبوکارها محدود مانده است.
وی خاطرنشان کرد: بزرگترین فرصت بکر در بازار ایران دیجیتالسازی تجربههای فیزیکی پیش از ساخت است؛ بهعنوان مثال در معماری، شهرسازی، نمایشگاهها و خردهفروشی. با توجه به هزینههای بالای ساخت و اصلاحات پرهزینه در ساختمان، واقعیت مجازی میتواند از اشتباهات آینده جلوگیری کند، همچنین حوزه آموزش مهارتمحور (skill-based learning) با VR هنوز بسیار دستنخورده است و میتوان کیفیت آموزش در دورههای فنی و حرفهای را به سطحی بسیار بالاتر برد.
کارشناس و توسعهدهنده حوزه واقعیت مجازی و واقعیت افزوده بیان کرد: برای قانع کردن یک مدیر مدرسه بهجای خرید تخته هوشمند، بر ماندگاری یادگیری از طریق تجربه دانشآموز باید تأکید کرد. دانشآموز پشت تخته هوشمند فقط تماشاچی است، اما در VR میتواند داخل سلول بدن سفر کند یا در قلب یک واقعه تاریخی قدم بزند؛ نرخ یادگیری عمیق در VR تا ۷۰ درصد بالاتر از روشهای بصری معمولی است و مدرسه با هزینه چند تخته هوشمند، یک آزمایشگاه نامحدود میخرد.
نصر آزادانی گفت: برای ورود مردم عادی به دنیای VR با قیمت فعلی دلار و هزینه بالای هدستهایی مثل کوئست ۳، راهکار ایجاد آزمایشگاههای اشتراکی VR با مدل پرداخت به ازای استفاده، استفاده از هدستهای دست دوم یا نسل قبلی و مهمتر از همه، تولید محتوای ارزشمند را پیشنهاد میکنم؛ مشکل اصلی فقط سختافزار نیست، بلکه دلیل قانعکننده برای استفاده است.
وی تصریح کرد: واقعیت افزوده با اتکا به گوشیهای هوشمند در ایران سریعتر از واقعیت مجازی به بلوغ تجاری میرسد، زیرا سد ورود بسیار پایین است و هر ایرانی یک گوشی در جیب دارد؛ در معماری نیز ارائه یک نقشه سهبعدی روی میز کارفرما با گوشی، بسیار سریعتر از متقاعد کردن او برای گذاشتن هدست روی سر به نتیجه میرسد.
کارشناس و توسعهدهنده حوزه واقعیت مجازی و واقعیت افزوده با اشاره به خطرات نبود فرهنگسازی و احتمال جایگزینی دنیای مجازی با دنیای واقعی بیان کرد: در کشوری با چالشهای اقتصادی و اجتماعی، غرق شدن بیش از حد در دنیای بینقص مجازی میتواند موجب سرخوردگی از واقعیت و تضعیف روابط خانوادگی شود، از اینرو باید VR را بهعنوان ابزاری قدرتمند معرفی کرد، نه پناهگاهی دائمی.
نصر آزادانی گفت: اگر بودجه لازم فراهم شود، مشتاقم تجربهای از معماری ایرانی در بستر زمان بسازم؛ جایی که کاربر در یک روایت تعاملی، از یک خانه سنتی تا شهر معاصر حرکت کند و تغییرات فضا، فرهنگ و سبک زندگی را حس کند.
نظر شما