به گزارش خبرگزاری ایمنا، سرعت تغییرات اجتماعی، فشارهای تحصیلی و گسترش تنشها بیش از هر زمان دیگری کودکان و نوجوانان را در معرض فشارهای روانی قرار داده است و در چنین شرایطی، مهارتی که میتواند آینده نسل جدید را از آسیبها محافظت کند، مهارت تابآوری است؛ قابلیتی که افراد را قادر میسازد در برابر دشواریها خم نشوند و مسیر رشد خود را ادامه دهند.
تابآوری نه یک ویژگی ذاتی و غیرقابلتغییر، بلکه فرایند تربیتی قابلپرورشی دانسته میشود و پژوهشها نشان میدهد مهمترین بستری که این مهارت در آن شکل میگیرد خانواده است که در آن نخستین تجربههای هیجانی، نخستین الگوهای روابط و نخستین رویارویی با مشکلات رخ میدهد، بنابراین نقش والدین در ایجاد و تقویت تابآوری نقشی بنیادی و تعیینکننده است.
اگرچه مدرسه، جامعه و گروه همسالان نیز در رشد تابآوری مؤثرند، اما کیفیت روابط خانوادگی میتواند میزان موفقیت کودک در مقابله با بحرانها را چندین برابر افزایش دهد. روابط گرم، فضای گفتوگو، فرصت تجربهکردن و وجود الگوهای سالم رفتاری، همان عناصر اولیهای هستند که در خانه شکل میگیرند و ستون تابآوری شخصیت را بنا میکنند.
اهمیت تابآوری زمانی بهتر درک میشود که بدانیم این مهارت تنها برای عبور از بحرانهای بزرگ کاربرد ندارد، بلکه در برابر ناکامیهای روزمره، اختلافات کوچک، فشارهای درسی، شکستهای اجتماعی و حتی مدیریت احساسات روزانه نیز نقش اساسی دارد. کودکی که تابآوری را آموخته باشد، در سنین نوجوانی و جوانی نیز پویاتر، امیدوارتر و مسئولانهتر عمل میکند.
پرورش تابآوری از بنیادیترین وظایف تربیتی است / تاثیر آموزش مهارتهای حل مسئله در خانواده بر تابآوری فرزندان
ریحانه صادقی، روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با اشاره به اینکه پرورش تابآوری در خانواده از بنیادیترین وظایف تربیتی والدین است، زیرا کودک از همان سالهای نخست زندگی با چالشهای کوچک و بزرگ روبهرو میشود، به خبرنگار ایمنا میگوید: خانوادهای که بتواند الگوی سالمی از روبهرو شدن با مشکلات ارائه دهد، نقشی اساسی در شکلگیری توانایی سازگاری و استقامت در فرزندان خواهد داشت. تابآوری نه یک ویژگی ثابت، بلکه مهارتی قابلآموزش است که در بستر تجربه، ارتباط و یادگیری رشد میکند.
وی میافزاید: اولین گام در تربیت نسل تابآور، ایجاد فضایی امن و سرشار از حمایت عاطفی است. کودک باید احساس کند که حتی در زمان اشتباه و شکست نیز پذیرفته و مورد محبت است، این احساس امنیت هیجانی، پایهای برای روبهرو شدن سالم با استرس و مشکلات بعدی است. خانوادهای که از تنبیههای سخت، تحقیر و مقایسههای ناسالم دوری میکند، فرصت رشد روانی سالمتری به فرزند میدهد.
روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه یکی از مهمترین راهکارها، آموزش مهارتهای حل مسئله در محیط خانواده است، تصریح میکند: وقتی والدین بهجای حلکردن تمام مشکلات کودک، او را در یافتن راهحل مشارکت میدهند، فرزند یاد میگیرد که هر مشکل، قابل بررسی و مدیریت است. این تمرین ساده از دوران کودکی باعث میشود نوجوان بتواند در آینده تصمیمهای مستقلتری بگیرد و در برابر چالشهای تحصیلی و اجتماعی مقاومت بیشتری نشان دهد.
فرصتهای تجربه شکست و مسئولیتپذیری برای فرزندان فراهم کنید / نقش اساسی سبک زندگی خانواده بر شکلگیری تابآوری
صادقی ادامه میدهد: شفافسازی هیجانات و آموزش مهارتهای بیان احساسات نیز نقش مهمی در رشد تابآوری دارد و والدینی که به فرزندان خود اجازه میدهند احساساتشان را بدون قضاوت ابراز کنند، درواقع به آنها میآموزند که هیجانها بخشی طبیعی از زندگی هستند، نه چیزی برای شرم یا پنهانکردن و این مهارت موجب میشود کودک هنگام روبهرو شدن با استرس بتواند هیجانهایش را بهتر مدیریت کند و از واکنشهای تکانشی دور بماند.
وی میگوید: ایجاد فرصتهای تجربه شکست و مسئولیتپذیری، بخش مهم دیگری از فرایند تربیت تابآور است. محافظت افراطی والدین مانع میشود کودک با چالشهای طبیعی رشد روبهرو شود و در مقابل، سپردن کارهای ساده، اجازهدادن به آزمون و خطا و تشویق به ادامه تلاش پس از شکست، باعث افزایش اعتمادبهنفس و خودکارآمدی میشود و کودک در این فضا یاد میگیرد که شکست پایان راه نیست.
روانشناس و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه سبک زندگی خانواده نقشی اساسی در شکلگیری تابآوری دارد، اضافه میکند: خانوادهای که در آن گفتوگو، همدلی، انعطافپذیری، نظم، معنویت و روابط گرم برقرار است، به شکل طبیعی بستری برای رشد تابآوری فراهم میکند و والدینی که با رفتار خود الگوی مدیریت استرس، امیدواری و خلاقیت هستند، تأثیر عمیقی بر شکلگیری نسل تابآور میگذارند و چنین خانوادهای نهتنها فرزندانی سازگار پرورش میدهد، بلکه نسلی توانمند برای روبهرو شدن با آیندهای پیچیدهتر و پرچالشتر میسازد.
چگونه تابآوری را در کودکان تقویت کنیم؟ / تربیت تابآور در خانواده نیازمند مرزهای روشن و قوانین سازگار است
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه تابآوری در خانواده زمانی شکل میگیرد که والدین نگاه واقعبینانهای به رشد کودک داشته باشند و فرایند تربیت را نه بهعنوان کنترل کامل، بلکه بهعنوان همراهی مستمر ببینند، به خبرنگار ایمنا میگوید: خانوادهای که به کودک فرصت تجربه و یادگیری میدهد، بهجای اینکه برای او همه مسیرها را هموار کند، بنیانی قوی برای توسعه استقامت روانی فراهم میسازد و چنین رویکردی باعث میشود کودک تحمل ابهام و توانایی سازگاری در شرایط ناشناخته را بیاموزد.
وی با بیان اینکه یکی از راهکارهای اثرگذار در تربیت تابآوری، ایجاد فرهنگ گفتوگوی مستمر در خانه است، میافزاید: زمانی که والدین با فرزندان درباره مسائل روزمره، نگرانیها، انتخابها و ارزشها صحبت میکنند، کودک میآموزد که چالشها را میتوان با گفتوگو و تفکر جمعی مدیریت کرد. این تعامل باکیفیت، هم مهارت ارتباطی کودک را افزایش میدهد و هم حس ارزشمندی و دیدهشدن را در او تقویت میکند.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان تصریح میکند: تربیت تابآور در خانواده نیازمند تعیین مرزهای روشن و قوانین سازگار است و کودک زمانی احساس امنیت میکند که بداند رفتارها چه پیامدی دارند و چه چارچوبی بر محیط خانواده حاکم است. وجود قوانین ثابت، اما منعطف، به فرزندان کمک میکند تصمیمهای مسئولانهتری بگیرند و در روبهرو شدن با پیامد رفتار خود ایستادگی بیشتری نشان دهند و این چارچوبها باید به دور از سختگیری افراطی و همراه با احترام باشد.
نسلی که هدف و معنا را در زندگی بشناسد، در برابر فشارها کمتر فرو میریزد / رفتار والدین چگونه بر تابآوری فرزندان تاثیر میگذارد؟
رضازاده با بیان اینکه الگوسازی رفتاری والدین از قویترین روشهای تربیت تابآور است، ادامه میدهد: کودکان بهطور طبیعی از واکنشهای والدین در برابر بحرانها، ناکامیها و تغییرات درس میگیرند و والدینی که با آرامش نسبی، جستوجوی راهحل، پذیرش شرایط و حفظ امید با مشکلات روبهرو میشوند، بدون نیاز به توضیحات طولانی، تابآوری را به شکل عملی آموزش میدهند، رفتار والدین، بزرگترین پیام تربیتی برای نسل آینده است.
وی میگوید: یکی دیگر از راهبردهای مهم، تشویق کودک به گسترش شبکه تجربیات است و شرکت در فعالیتهای گروهی، مهارتآموزی، ورزش، فعالیتهای هنری و قرار گرفتن در محیطهای تازه، دایره توانمندیهای کودک را افزایش میدهد. این روبهرو شدن با موقعیتهای جدید باعث میشود او باور کند میتواند با کمک تجربه، تلاش و یادگیری، از پس چالشهای ناآشنا بربیاید و همین باور، یکی از پایههای اصلی تابآوری است.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با اشاره به اینکه تقویت مهارت معناجویی و تشویق فرزندان به نگاه هدفمحور از دیگر اصول مهم تربیت تابآور است، اضافه میکند: کودکی که یاد میگیرد چرای تلاشها و تصمیمهایش را بفهمد، در برابر سختیها انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر خواهد داشت و والدین میتوانند با طرح پرسشهای ساده، مشارکت در برنامهریزی و کمک به یافتن علایق، به کودک کمک کنند مسیر شخصیاش را پیدا کند؛ نسلی که هدف و معنا را در زندگی خود بشناسد، در برابر فشارها کمتر فرومیریزد و سریعتر بهبود مییابد.
نسل امروز در جهانی زندگی میکند که غیرقابلپیشبینیتر از گذشته است و در آن توان سازگاری، یکی از کلیدهای اصلی موفقیت بهحساب میآید. خانوادههای هوشمند به جای فراهمکردن آسایش مطلق و حذف همه سختیها، تلاش میکنند ابزارهای درونی فرزندان را تقویت کنند تا بتوانند حتی در نبود والدین هم مسیر خود را پیدا کنند و این رویکرد، تربیت را از تربیت فرزندان وابسته به نسلی توانمند و مستقل تبدیل میکند.
تابآوری به معنای نادیدهگرفتن درد و دشواری نیست، بلکه به معنای شناخت احساسات، پذیرش واقعیات و انتخاب واکنشهای سازنده است و این نگاه بالغ به دشواریها در همین محیط خانواده تمرین میشود؛ جایی که کودک برای نخستین بار یاد میگیرد میتواند بترسد، اما ادامه دهد، ناراحت شود، اما دوباره برخیزد و شکست بخورد، اما دوباره تجربه کند.
یکی از ویژگیهای برجسته خانوادههای تابآور این است که فرزندان را در قلب تجربههای واقعی زندگی قرار میدهند، آنها به جای محافظت افراطی، فرصت مسئولیتپذیری میدهند و به جای پاسخدادن فوری به نیازها، به کودک اجازه میدهند راهحلهای مختلف را امتحان کند، این تجربههای کوچک روزمره، جایگزینی قدرتمند برای آموزشهای نظری هستند.
اگر بخواهیم نسل آینده بتواند با اضطرابها، فشارهای تحصیلی، چالشهای اجتماعی و ناکامیهای غیرقابلاجتناب روبهرو شود، باید از خانه شروع کنیم، از جایی که عشق، امنیت و آموزش در هم میآمیزند و شناخت این حقیقت، افراد را دعوت میکند تا با دیدی عمیقتر به نقش تربیتی خود نگاه کنند و مجموعهای از راهکارهای عملی را در خانواده بهکار بگیرند.
نظر شما