به گزارش خبرگزاری ایمنا، کشت هیدروپونیک یا آبکشت، روشی است که در آن گیاهان بدون استفاده از خاک و تنها با محلولهای مغذی رشد میکنند. این شیوه که در چند سال اخیر در جهان بهسرعت گسترش پیدا کرده است، برای کشورهایی با محدودیت منابع آب و خاک به یک تکنولوژی نجاتبخش تبدیل شده است. ایران نیز با توجه به بحران آب و ضرورت تولید پایدار، میتواند از مزایای گسترده این روش بهرهمند شود.
یکی از مهمترین مزایای کشت هیدروپونیک، صرفهجویی قابلتوجه در مصرف آب است. در این سیستم، آب به صورت چرخشی در مدار بسته حرکت میکند و هدررفت آن به حداقل میرسد، بهطوری که مصرف آب تا ۹۰ درصد کمتر از کشاورزی سنتی است، این ویژگی برای کشوری که با خشکسالیهای مداوم روبهرو است، اهمیت فراوان دارد.
مزیت دیگر، افزایش بهرهوری در واحد سطح است. گیاهان در هیدروپونیک به دلیل دسترسی مداوم به عناصر غذایی و شرایط کنترلشده، رشد سریعتری دارند و محصول بیشتری تولید میکنند، امکان کاشت چندطبقه در گلخانهها نیز موجب میشود که حتی در زمین محدود، تولید چند برابر شود، این موضوع برای ایران که بسیاری از اراضی حاصلخیز آن تحت فشار فرسایش یا شوری قرار گرفتهاند، یک فرصت بزرگ است.
در کشت هیدروپونیک، کنترل کامل بر تغذیه و سلامت گیاه وجود دارد، از آنجایی که خاک حذف شده، بیماریهای خاکزاد و آفات مرتبط با آن نیز کاهش مییابد. این مسئله نیاز به سموم کشاورزی را بسیار کمتر میکند و در نهایت محصولی سالمتر، با کیفیت غذایی بالاتر تولید میشود، افزایش علاقه مردم به محصولات ارگانیک و سالم در بازار ایران بهخوبی نشان میدهد که چنین محصولاتی با استقبال بیشتری روبهرو خواهند شد.
یکی دیگر از مزایای کلیدی، امکان کشت در هر شرایط آبوهوایی و در تمام طول سال است، سیستمهای هیدروپونیک بهطور معمول در محیطهای کنترلشده همچون گلخانهها اجرا میشوند و تغییرات دما، نور و رطوبت را میتوان مدیریت کرد. بنابراین حتی مناطق خشک، سرد یا بسیار گرم ایران نیز میتوانند به قطب تولید محصولات تازه تبدیل شوند. از دید اقتصادی نیز کشت هیدروپونیک میتواند اشتغالزایی و ارزش افزوده بالا ایجاد کند. با توجه به رشد بازار محصولات گلخانهای و تقاضای صنایع غذایی، تولیدکنندگان میتوانند به سودآوری پایدار برسند. افزون بر این، استفاده از فناوریهای نو همچون سنسورها، اتوماسیون و سیستمهای هوشمند، زمینه را برای کارآفرینی و توسعه تکنولوژی داخلی فراهم میکند.
کاهش چشمگیر قیمت گوشت و لبنیات با سیستم هیدروپونیک
سید مهرداد هاشمیان، کارآفرین برتر در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: سیستم فناوری بومی میتواند هزینه تولید گوشت و شیر را بهطور قابل توجهی کاهش دهد؛ موضوعی که در صورت حمایت و اجرای صحیح، میتواند بازار محصولات پروتئینی کشور را متحول کند.
وی با اشاره به سابقه فعالیتهایش در حوزه کشاورزی نوین افزود: فعالیت ما از اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد، هرچند ریشه این کار به طرحهایی برمیگردد که در دهه ۷۰ در دانشگاه اصفهان شکل گرفته بود، در آن زمان دستگاهی طراحی شده بود که امکان تولید نوعی خوراک از دانه با راندمان بسیار بالا را فراهم میکرد؛ بهطوریکه از مقدار کمی دانه، چندین برابر محصول قابل مصرف تولید میشد.
کارآفرین برتر سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ استان اصفهان ادامه داد: ما با توسعه آن ایده و با تکیه بر دانش فنی داخلی و بررسی نمونههای خارجی، موفق شدیم دستگاهی طراحی کنیم که بتواند خوراک دام را به روش هیدروپونیک تولید کند، این خوراک ترکیبی از بخش سبزینه و ریشه است که هر دو دارای ارزش غذایی بالا هستند و در مقایسه با خوراک سنتی، جذب بهتری در بدن دام دارند.
هاشمیان با اشاره به روند بهینهسازی این فناوری تصریح کرد: در ابتدای کار، دستگاههای ما مصرف انرژی بالایی داشتند، اما با افزایش قیمت انرژی در سالهای بعد، بهویژه در دوره دولت نهم و دهم، تلاش کردیم مصرف را کاهش دهیم، در نهایت با استفاده از روشهای نوین و بهرهگیری از انرژی خورشیدی، موفق شدیم مصرف انرژی را بهطور قابل توجهی کاهش دهیم.
وی یادآور شد: در حال حاضر، دستگاهی با ابعاد حدود سه در سه در ۱۲ متر قادر است روزانه بیش از یک تن خوراک تولید کند. این خوراک برخلاف تصور اولیه که آن را بهصرف علوفه میدانستیم، در واقع یک ماده غذایی کامل است که میتواند جایگزین بخش قابل توجهی از خوراک دام شود.
کارآفرین حوزه کشاورزی با بیان اینکه استفاده از این خوراک میتواند تحول بزرگی در صنعت دامپروری ایجاد کند، تصریح کرد: بر اساس محاسبات ما، با استفاده از این روش، هزینه تولید گوشت به شکل چشمگیری کاهش پیدا میکند، بهعنوان نمونه، قیمت تمامشده گوشت گوسفند میتواند صدها هزار تومان کمتر از قیمتهای کنونی بازار باشد. در این سیستم، مصرف میزان مشخصی از خوراک هیدروپونیک میتواند منجر به تولید قابل توجه شیر شود که این موضوع، بهرهوری دامداریها را افزایش میدهد و هزینهها را کاهش میدهد.
هاشمیان با انتقاد از کاهش گسترش این فناوری در کشور خاطرنشان کرد: با وجود موفقیتهای بهدستآمده، این روش هنوز بهصورت فراگیر در کشور اجرا نشده است، در سالهای گذشته، موانع بسیاری بر سر راه توسعه این طرح ایجاد شده و حمایت لازم از آن صورت نگرفته است. حتی در مقاطعی، نسخههای کپی و غیراصولی از این فناوری در کشور تولید شده که بهدلیل نداشتن دانش کافی، نتایج مطلوبی نداشتهاند و همین موضوع موجب بدبینی نسبت به اصل طرح شده است.
وی با اشاره به کاربردهای دیگر این فناوری یادآورشد: ما علاوه بر دام، در حوزه طیور نیز آزمایشهایی انجام دادیم و به نتایج بسیار خوبی رسیدیم. بهعنوان نمونه، استفاده از جوانه تولیدشده در این سیستم برای تغذیه طیور، میتواند هزینهها را بهشدت کاهش دهد و بهرهوری را افزایش دهد.حتی در تولید تخممرغ بومی نیز این روش میتواند نقش مهمی ایفا کند و قیمت تمامشده را بهطور قابل توجهی کاهش دهد، در حالی که کیفیت محصول نیز افزایش پیدا میکند.
این کارآفرین با تأکید بر لزوم برنامهریزی تدریجی برای اجرای این طرح یادآورشد: این مدل نباید بهطور ناگهانی اجرا شود، چرا که ممکن است به تولیدکنندگان سنتی آسیب وارد کند، بلکه باید با یک برنامهریزی دقیق و مرحلهای، این فناوری وارد چرخه تولید شود. در گام نخست میتوان تولید را در مقیاس محدود آغاز کرد و محصولات را به گروههای هدف عرضه کرد و بهتدریج با افزایش ظرفیت تولید، این روش را در سطح ملی گسترش داد.
هاشمیان با اشاره به وضعیت بازار نهادههای دامی بیان کرد: در سالهای گذشته، نوسانات شدید قیمت نهادهها فشار زیادی به دامداران وارد کرده است و این موضوع، ضرورت استفاده از روشهای جایگزین را بیش از پیش نشان میدهد، نبود مدیریت یکپارچه، ضعف در برنامهریزی و بعضی ناهماهنگیها موجب شده است که امنیت غذایی کشور با چالشهایی روبهرو شود.
به گزارش ایمنا، کشت هیدروپونیک تنها یک روش کاشت جدید نیست، بلکه راهکاری استراتژیک برای مقابله با بحرانهای کنونی و تضمین امنیت غذایی کشور محسوب میشود. با سرمایهگذاری در این حوزه و آموزش نیروی متخصص، ایران میتواند در مسیر کشاورزی مدرن و پایدار گامهای بلندی بردارد.
نظر شما