به گزارش خبرگزاری ایمنا، در میانه جنگ و شرایط حساس در جامعه، گاهی یک خبر بیمنبع، یک شایعه تأییدنشده یا یک بازنشر عجولانه، میتواند به اندازه یک عملیات میدانی، آرامش عمومی را هدف قرار دهد. در روزهایی که افکار عمومی میان نگرانی، التهاب و عطش دانستن معلق مانده است، میدان رسانه به یکی از اصلیترین جبهههای نبرد تبدیل میشود؛ جایی که حقیقت، نخستین هدف حمله و دقت، مهمترین سلاح است.
در چنین شرایطی، سرعت گردش اطلاعات در شبکههای اجتماعی موجب میشود مرز میان «خبر» و «ادعا» هر لحظه کمرنگتر شود. کافی است یک روایت بدون منبع، با ادبیاتی احساسی یا تیترهایی هیجانزده منتشر شود تا در زمانی کوتاه، هزاران بار بازنشر و به بخشی از ذهن جمعی جامعه تبدیل شود؛ روایتی که گاه نهتنها واقعیت ندارد، بلکه میتواند بخشی از یک عملیات روانی هدفمند باشد.
در این میان، مسئولیت رسانهها و کاربران تنها «زودتر منتشر کردن» نیست، بلکه حفظ دقت، راستیآزمایی و جلوگیری از آلوده شدن فضای افکار عمومی به اخبار جعلی به یک ضرورت اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شده است، امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه نیازمند سواد رسانهای، منبعسنجی و مسئولیتپذیری در برابر دکمه ساده «ارسال» و «بازنشر» است، چراکه در روزهای بحران، هر خبر نادرست میتواند زخمی تازه بر روان جامعه باشد.
بازنشرکنندگان اخبار بیمنبع، آخرین حلقه از زنجیره شایعهسازان
آسیه یازرلو، کارشناس رسانه، پژوهشگر سوادرسانهای و مدیر روابطعمومی انجمن سوادرسانهای ایران با اشاره به اهمیت منبعیابی و پرسشگری پیش از بازنشر هر مطلب در فضای مجازی به خبرنگار ایمنا میگوید: فرهنگ بازنشر اخبار بدون بررسی منبع به یک عادت خطرناک در فضای مجازی تبدیل شده است و کاربران باید بدانند که در قبال محتوایی که منتشر میکنند، مسئولیت حقوقی، اخلاقی و اجتماعی دارند.
وی با اشاره به پنج دلیل اساسی که ضرورت پرهیز از بازنشر اخبار بدون منبع را نشان میدهد، میافزاید: وقتی کاربری خبری را بدون منبع مشخص بازنشر میکند، در واقع به چرخه تولید و گسترش شایعه دامن میزند؛ شاید این فرد هیچگاه قصد گمراهسازی دیگران را نداشته باشد، اما با این کار ناخواسته به ابزاری برای گمراهسازی تبدیل میشود و به عبارت دیگر، بازنشرکنندگان اخبار بیمنبع، آخرین حلقه از زنجیره شایعهسازان هستند.
این مدرس و پژوهشگر سوادرسانهای ادامه میدهد: بازنشر اخبار غیرموثق و بدون منبع به تدریج اعتماد عمومی به رسانهها و فضای مجازی را از بین میبرد و وقتی مخاطبان چندین بار با اخبار جعلی روبهرو میشوند، به همه خبرها حتی منابع معتبر بدبین خواهند شد.
اخبار جعلی بهطور معمول با زبانی هیجانی، احساسی و اغراقآمیز نوشته میشود
یازرلو با تاکید بر اینکه این بیاعتمادی فراگیر، جامعه را از دسترسی به اطلاعات درست و شفاف محروم کرده و شکاف عمیقی میان مردم و منابع موثق اطلاعاتی ایجاد میکند، عنوان میکند: بر اساس قوانین جرائم رایانهای در جمهوری اسلامی ایران، بازنشر اخبار کذب که موجب تشویش اذهان عمومی یا ضرر و زیان به افراد شود، میتواند پیگرد قانونی به همراه داشته باشد.
وی اضافه میکند: مطابق قانون جرائم رایانهای، هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی، اکاذیبی را منتشر کند، مجرم شناخته میشود؛ بهعلاوه از نظر اخلاقی نیز هر کاربر مسئول عواقب اخباری است که منتشر میکند و نمیتواند از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کند.
مدیر روابطعمومی انجمن سوادرسانهای ایران با اشاره به ماهیت احساسی اخبار جعلی خاطرنشان میکند: اخبار بدون منبع بهطور معمول با زبانی هیجانی، احساسی و اغراقآمیز نوشته میشود تا مخاطب را وادار به بازنشر کنند؛ این خبرها اغلب موجب ایجاد نگرانی، ترس، خشم یا اندوه بیمورد در جامعه میشود و شاید با بازنشر یک خبر چندثانیهای، ساعاتی از آرامش روانی اطرافیان خود را بر هم بزنیم و به سلامت روان جامعه آسیب وارد کنیم.
یازرلو میافزاید: بازنشر اخبار بیمنبع، خوراک رایگان و آمادهای در اختیار جریانها و گروههایی قرار میدهد که قصد دارند افکار عمومی را منحرف کنند یا با بزرگنمایی یک حاشیه، به اهداف خاص سیاسی، اقتصادی یا فرهنگی خود برسند؛ قابل توجه است که این جریانهای معاند از بیاحتیاطی کاربران برای پیشبرد برنامههای خود سوءاستفاده میکنند.
با کمی دقت و تأمل میتوان این چرخه را متوقف کرد
وی با اشاره به قانون «چند دقیقه صبر و تحقیق» تاکید میکند: هر کاربر رسانه و دنبالکنندگان جریانهای خبری، پیش از بازنشر هر خبر، تنها چند دقیقه وقت بگذارند و در موتورهای جستوجو یا خبرگزاریهای معتبر داخلی، کلیدواژههای آن خبر را جستوجو کنند؛ اگر منبع معتبر و مشخصی برای خبر یافت نشد، بهیقین با یک خبر جعلی روبهرو هستیم و نباید آن را بازنشر کنیم.
کارشناس رسانه و پژوهشگر سوادرسانهای با تأکید بر نقش کلیدی کاربران در سلامت فضای مجازی میگوید: یادمان باشد که بیمنبع بودن یک خبر، بزرگترین نشانه جعلی بودن آن است و اگر بهدنبال فضای مجازی امن، قابل اعتماد و عاری از شایعه هستیم، باید از خودمان شروع کنیم؛ مسئولیتپذیری در قبال محتوای منتشر شده، امروز یک ضرورت انکارناپذیر برای حفظ سلامت اطلاعاتی جامعه است.
ناامیدی، سمی مهلک در رگهای جامعه / اهمیت توجه بیشازپیش به تقویت سواد رسانهای
محمدحسن عبدالصمد، کارشناس رسانه و علوم شناختی، مدرس سوادرسانهای و فعال رسانهای در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه «امید» یکی از ارکان اساسی زندگی است و فقدان آن بهویژه در عرصههای فردی و اجتماعی میتواند پیامدهای ناگواری به همراه داشته باشد، میگوید: ناامیدی و بیارادگی نهتنها در زندگی شخصی افراد تأثیرهای منفی بر جای میگذارد، بلکه در سطح کلانتر نیز میتواند بهعنوان سم مهلکی برای یک جامعه عمل کند، بهگونهای که اگر جریان ناامیدی تزریق شود، میتواند تأثیر مخربی داشته باشد.
وی با بیان اینکه افزایش سواد رسانهای و آگاهی نحوه استفاده از فضای مجازی در جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است، می افزاید: آگاهی رسانی در راستای ارتقای سوا رسانهای در اجتماع باید از طریق نهادهای مختلف همچون آموزشوپرورش، نهادهای فرهنگی مختلف پیگیری شود.
کارشناس رسانه و علوم شناختی با اشاره به اهمیت و تأثیر جهاد تبیین در مقابله با گسترش فضای ناامیدی و ترویج امیدآفرینی در جامعه ادامه میدهد: جهاد تبیین تنها محدود به فضای مجازی نیست، بلکه در فضای حقیقی نیز باید بهصورت سینهبهسینه و با مشارکت تمام گروههای جامعه انجام گیرد؛ مردم باید توانایی تحلیل و تشخیص پشتپرده رسانههای دشمن را داشته باشند و بهگونهای عمل کنند که رسانههای معاند از مرجعیت خارج شوند.
عبدالصمد عنوان میکند: بهعبارت دیگر، باید فرهنگ عمومی جامعه به سمتی سوق داده شود که هر فردی که اخبار و اطلاعاتی از منابع مشکوک و رسانههای خارجی منتشر میکند، مورد نقد قرار گیرد و این شبکهها بهعنوان منابع غیرقابل اعتماد شناخته شوند.
به گزارش ایمنا، در عصر ارتباطات و انفجار اطلاعات، سرعت انتشار اخبار در شبکههای اجتماعی و پیامرسانها به قدری افزایش پیدا کرده است که گاهی تشخیص خبر درست از نادرست برای کاربر عادی غیرممکن میشود. بسیاری از کاربران بدون توجه به اصالت یک خبر یا مشخص بودن منبع آن، تنها بهدلیل جذابیت عنوان یا بار احساسی مطلب، اقدام به بازنشر میکنند، غافل از اینکه همین اقدام ساده میتواند تبعات جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
بازنشر اخبار بدون منبع، نهتنها به گسترش شایعات دامن میزند، بلکه به مرور زمان اعتماد عمومی به رسانهها و فضای مجازی را نیز از بین میبرد و باید تأکید کرد که اعتماد عمومی بزرگترین سرمایه هر رسانه است و این سرمایه تنها با پایبندی به اصول صداقت و صحت در خبر حفظ میشود.
بازنشر هر خبر بیمنبع نهتنها ارزش حرفهای رسانه را مخدوش میکند، بلکه میتواند مستقیم یا غیرمستقیم امنیت ملی، آرامش جامعه و همبستگی اجتماعی را تهدید کند، در زمانهای که جریان اطلاعرسانی سریعتر از همیشه است، هر رسانه و هر فرد مسئولیت دارد که بین «اولین بودن» و «درست بودن» اولویت دوم را انتخاب کند، چراکه در روزهای سخت جنگ، حقیقت نهتنها یک ارزش خبری، بلکه یک وظیفه ملی است.
نظر شما