به گزارش خبرگزاری ایمنا، سامانه پدافندی «مجید» یکی از سامانههای موشکی کوتاهبرد و ارتفاع پایین ساخت صنایع دفاعی ایران است که با هدایت غیرفعال (فاقد رادار) و تحرک بالا طراحی شده است، این سامانه برای مقابله با تهدیدات هوایی در ارتفاع پایین از جمله پهپادها، موشکهای کروز، بالگردها و برخی هواگردهای پشتیبانی نزدیک به کار میرود.
سامانه مجید نخستینبار در رژه روز ارتش در ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ به نمایش درآمد و سپس در رزمایش «مدافعان ولایت ۱۴۰۰» بهصورت عملیاتی مورد استفاده قرار گرفت. نام این سامانه به یاد شهید مدافع حرم، مجید قربانخانی، انتخاب شده است. طراحی این سامانه با هدف افزایش چابکی، کاهش احتمال کشف توسط دشمن و ارتقای توان دفاع هوایی کوتاهبرد کشور انجام شده است.
تاریخچه
پس از پایان جنگ تحمیلی و بررسی تجربیات دفاعی کشور، نیاز به تقویت سامانههای پدافندی برای مقابله با اهدافی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند بیش از پیش احساس شد. در دوران دفاع مقدس، جنگندههای پشتیبانی نزدیک با پرواز در ارتفاع پایین خطوط مقدم را هدف قرار میدادند و این مسئله نشان داد سامانههایی همچون «رپیر» با وجود کارایی مناسب، بهدلیل تعداد محدود و پوشش ناکافی نمیتوانند بهتنهایی امنیت کامل آسمان را فراهم کنند. از همین رو در دهه ۱۳۷۰ توسعه سامانههای کوتاهبرد بومی و همچنین خرید برخی سامانههای خارجی در دستور کار قرار گرفت که از جمله آنها میتوان به سامانه «یا زهرا (س)» اشاره کرد.
پس از جنگ اول خلیج فارس و استفاده گسترده ایالات متحده از موشکهای کروز، توجه به مقابله با این نوع تهدید نیز در برنامههای دفاعی ایران پررنگتر شد. در همین راستا سامانههایی همچون «تور» از روسیه خریداری شد و همزمان روند توسعه سامانههای بومی برای مقابله با موشکهای کروز، پهپادها، بالگردها و جنگندههای پشتیبانی نزدیک ادامه یافت. این روند در دهههای بعد به تولید مجموعه متنوعی از سامانههای پدافند کوتاهبرد، توپخانههای ضدهوایی و سامانههای موشکی منجر شد.
در سال ۱۳۹۹ جانشین وقت وزارت دفاع از نزدیک شدن مراحل تکمیل سامانهای با نام «مجید» خبر داد، اما جزئیات فنی آن در آن زمان منتشر نشد. این سامانه سرانجام در رژه ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ بهطور رسمی رونمایی شد. نمونه اولیه شامل دو موشک و یک سامانه جستوجوگر نصبشده بر روی خودروی تاکتیکی «ارس ۲» بود. همچنین در شهریور همان سال و همزمان با معرفی رادار «البرز» و سامانه کنترل و فرماندهی تسلیحات «برهان»، بخشی از مشخصات این سامانه در یک ویدئوی رسمی منتشر شد که نشان میداد سامانه مجید به شبکه فرماندهی و کنترل برهان متصل شده است.
طراحی
سامانه کوتاهبرد و تماممتحرک مجید از دو بخش اصلی تشکیل شده است: بخش موشکی و سامانه جستوجو و رهگیری الکترواپتیکی. این دو بخش بر روی یک سکوی متحرک نصب شدهاند و تمامی تجهیزات در قسمت بار خودرو قرار گرفته است. ایستگاه تسلیحاتی سامانه شامل چهار موشک AD-08 در دو طرف و یک سامانه الکترواپتیکی در مرکز است و در صورت نیاز میتوان تعداد موشکها را تا هشت فروند افزایش داد.
این ایستگاه تسلیحاتی قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه دارد و سامانه الکترواپتیکی نیز بهطور مستقل از آن میتواند در تمام جهات بچرخد. علاوه بر خودروی تاکتیکی ارس ۲، نمونهای از این سامانه بر روی کامیونت چهارچرخ محرک «Iveco Daily» نیز نصب شده است. استفاده از کامیونت میتواند علاوه بر افزایش ظرفیت حمل تجهیزات، به ایجاد استتار بهتر در زمان جابهجایی و کاهش احتمال کشف سامانه کمک کند.
خودرو حامل
خودروی تاکتیکی «ارس ۲» یک خودروی ۴×۴ ساخت وزارت دفاع ایران است که برای مأموریتهای نظامی طراحی شده و از تحرک و سرعت بالایی برخوردار است. این خودرو توان حرکت در مسیرهای خارج از جاده (آفرود) را دارد و امکان استقرار سریع، ایجاد کمین و جابهجایی فوری پس از شلیک را برای سامانه فراهم میکند.
در کنار آن، کامیونت «Iveco Daily» یک کامیون سبک چهارچرخ محرک ساخت شرکت ایتالیایی IVECO است که ظرفیت حمل بیشتری نسبت به ارس ۲ دارد. استفاده از این کامیونت شاید با هدف حمل تعداد بیشتری موشک یا ایجاد استتار بهتر در محیطهای شهری و جادهای انجام شده است.
سامانه جستوجو و هدفیابی الکترواپتیکی
سامانه جستوجو و هدفیابی الکترواپتیکی سامانه مجید شامل دو دوربین است که در مرکز ایستگاه تسلیحاتی و بر روی یکدیگر نصب شدهاند. این سامانه دارای یک دوربین دید روز و یک دوربین حرارتی است و میتواند بهصورت مستقل از ایستگاه تسلیحاتی بهطور پیوسته در زاویه ۳۶۰ درجه بچرخد. این ویژگی امکان انجام عملیات در شبانهروز و در شرایط مختلف آبوهوایی را فراهم میکند.
سامانه الکترواپتیکی مجید قادر است اهداف هوایی را تا برد حدود ۱۵ کیلومتر شناسایی کند و همزمان چهار موشک را به سمت اهداف مختلف هدایت نماید. این قابلیت به سامانه اجازه میدهد از چند جهت مختلف بهطور همزمان دفاع کند.
در بسیاری از سامانههای مشابه، پس از شلیک موشک، حسگر الکترواپتیکی روی هدف قفل شده و موشک را تا لحظه برخورد هدایت میکند که در این حالت تنها یک هدف قابل درگیری است. اما در سامانه مجید با چرخش پیوسته حسگر و پایش مداوم محیط اطراف، امکان شناسایی چند هدف در جهات مختلف فراهم میشود. در نتیجه سامانه میتواند چند موشک را برای مقابله با تهدیدات مختلف به کار گیرد و احتمال غافلگیری آن کاهش مییابد.
موشک AD-08
موشک مورد استفاده در سامانه مجید یک موشک کوتاهبرد مجهز به جستوجوگر تصویرساز حرارتی است. این موشک درون یک پرتابگر لولهایشکل و مهر و مومشده قرار میگیرد و بهصورت کنیسترشده روی سامانه نصب میشود. در حالت استاندارد چهار موشک روی ایستگاه تسلیحاتی قرار دارد، اما با افزودن پرتابگرهای اضافی امکان افزایش تعداد موشکها به هشت فروند نیز وجود دارد.
در ساختار این موشک چهار بالک پایدارساز در بخش انتهایی و چهار بالک کنترلی در نزدیکی دماغه تعبیه شده است. بالکها از نوع تاشو هستند تا امکان قرارگیری موشک درون کنیستر فراهم شود.
این موشک از سوخت جامد بدون دود استفاده میکند که موجب کاهش احتمال شناسایی محل پرتاب میشود. در نوک موشک نیز یک جستوجوگر حرارتی قرار دارد که وظیفه شناسایی و قفل روی هدف را بر عهده دارد.
پس از کشف هدف توسط سامانه الکترواپتیکی، فرمان شلیک صادر میشود. موشک ابتدا به سمت موقعیت اعلامشده حرکت میکند و سپس با استفاده از جستوجوگر حرارتی خود هدف را پیدا کرده و روی آن قفل میکند. این شیوه هدایت در قالب روش «شلیک کن و فراموش کن» انجام میشود؛ به این معنا که سامانه بلافاصله پس از شلیک میتواند موقعیت خود را تغییر دهد.
استفاده از جستوجوگر غیرفعال موجب میشود هدف تا زمان نزدیک شدن موشک از حمله مطلع نشود. همچنین استفاده از سوخت بدون دود موجب میشود مسیر پرواز موشک بهراحتی قابل مشاهده نباشد و تشخیص محل شلیک دشوارتر شود. مجموعه این ویژگیها موجب افزایش بقاپذیری سامانه در میدان نبرد و کاهش احتمال کشف آن توسط دشمن میشود.
انواع موشک سامانه مجید
بر اساس تصاویر و اطلاعات منتشرشده از نمایشگاههای نظامی و آزمایشهای انجامشده، به نظر میرسد دستکم دو نسخه از موشک مورد استفاده در سامانه مجید توسعه یافته باشد؛ نسخه اولیه که در تصاویر آزمایشها دیده شده و نسخه بهروزشدهای که در نمایشگاههای بینالمللی از جمله ARMY-2023 و نمایشگاه دفاعی دوحه به نمایش درآمده است.
نظر شما