به گزارش خبرگزاری ایمنا، توسعه فناوریهای پیشرفته در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای پیشرفت علمی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. در میان این حوزهها، فناوری نانو بهعنوان یکی از موفقترین نمونههای پیوند میان علم، صنعت و بازار شناخته میشود؛ حوزهای که توانسته با تکیه بر ظرفیتهای علمی داخلی و سیاستگذاریهای هدفمند، جایگاه قابل توجهی برای ایران در عرصه جهانی ایجاد کند. کارشناسان معتقدند تجربه نانو در ایران نشان میدهد که با برنامهریزی دقیق، حمایت از پژوهشگران و ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت، میتوان دستاوردهای علمی را به محصولات کاربردی و ارزش اقتصادی تبدیل کرد.
در سرمقالهای با عنوان «نانو؛ الگویی برای میدان علمی و صنعتی» نیز بر همین موضوع تأکید شده و تجربه توسعه فناوری نانو در کشور بهعنوان نمونهای موفق از شکلگیری یک زیستبوم فناوری معرفی شده است. بر اساس این تحلیل، مسیر پیشرفت نانو در ایران تنها به تولید مقالههای علمی یا دستاوردهای آزمایشگاهی محدود نبوده، بلکه با شکلگیری زنجیرهای کامل از پژوهش، توسعه فناوری، تولید صنعتی و تجاریسازی همراه شده است. همین موضوع سبب شده است که بسیاری از محصولات برپایه فناوری نانو امروز در صنایع مختلف از جمله پزشکی، انرژی، ساختمان، محیطزیست، کشاورزی و صنایع پیشرفته مورد استفاده قرار گیرند.
کارشناسان حوزه علم و فناوری معتقدند یکی از مهمترین عوامل موفقیت در توسعه فناوری نانو در ایران، شکلگیری سیاستگذاریهای منسجم و نگاه راهبردی به این حوزه بوده است، در این مسیر ایجاد نهادهای تخصصی برای هدایت و هماهنگی فعالیتهای علمی و صنعتی، توسعه زیرساختهای آزمایشگاهی، حمایت از پژوهشگران جوان و فراهمکردن بستر فعالیت شرکتهای دانشبنیان از جمله اقداماتی بوده که به رشد این حوزه کمک کرده است. این اقدامات سبب شده است که فناوری نانو بهتدریج از یک حوزه تنها علمی به یک عرصه صنعتی و اقتصادی تبدیل شود.
در همین زمینه، نقش شرکتهای دانشبنیان و استارتآپهای فناور نیز بسیار قابل توجه ارزیابی میشود. بسیاری از محصولات نانویی که امروز در بازار داخلی و حتی بازارهای صادراتی عرضه میشوند، حاصل فعالیت شرکتهایی هستند که با تکیه بر دانش بومی و حمایتهای سیاستی توانستهاند فناوری را به محصول تبدیل کنند. این شرکتها با استفاده از ظرفیتهای پژوهشی دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، مسیر تجاریسازی فناوری را هموار کرده و به شکلگیری یک اکوسیستم نوآوری در حوزه نانو کمک کردهاند.
از سوی دیگر، ایجاد زیرساختهای لازم برای آزمون، استانداردسازی و اعتبارسنجی محصولات نانویی نیز از جمله عوامل مهم در توسعه این حوزه بوده است. وجود مراکز تخصصی برای ارزیابی کیفیت محصولات، تدوین استانداردهای مرتبط و حمایت از فرایندهای تجاریسازی موجب شده است اعتماد صنعت و بازار به محصولات نانویی افزایش پیدا کند. این موضوع نقش مهمی در گسترش کاربردهای فناوری نانو در صنایع مختلف داشته است.
حمایتهای راهبردی رهبر شهید انقلاب از توسعه علم و فناوری نیز از جمله عوامل مؤثر در شکلگیری این روند ارزیابی میشود. ایشان در سالهای گذشته بارها بر اهمیت پیشرفت علمی کشور و ضرورت گسترش مرزهای دانش تأکید کرده بودند و علم و فناوری را از ارکان اصلی اقتدار ملی میدانستند، در همین چارچوب، توجه ویژه به حوزههایی همچون فناوریهای پیشرفته، اقتصاد دانشبنیان و حمایت از نخبگان علمی در سخنان و سیاستهای کلان مورد تأکید قرار گرفته است.
رهبر شهید انقلاب بر ضرورت تبدیل علم به ثروت و ایجاد پیوند میان دانشگاه و صنعت تأکید داشتهاند. این نگاه راهبردی موجب شد سیاستگذاریهای علمی کشور بهسمت تقویت شرکتهای دانشبنیان، حمایت از تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی و ایجاد بستر مناسب برای فعالیت فناوران حرکت کند. بسیاری از کارشناسان معتقدند همین رویکرد کلان سبب شد حوزههایی همچون نانو بتوانند از مرحله تحقیقات آزمایشگاهی عبور کرده و به عرصه تولید صنعتی وارد شوند.
در سالهای اخیر، توجه به اقتصاد دانشبنیان و نقش فناوریهای پیشرفته در رشد اقتصادی نیز بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. فناوری نانو بهدلیل ماهیت میانرشتهای خود توانسته در بخشهای مختلف صنعتی نفوذ کند و به افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و بهبود کیفیت محصولات کمک کند. همین ویژگیها سبب شده است که این فناوری به یکی از حوزههای راهبردی در برنامههای توسعه علمی و فناوری کشور تبدیل شود.
کارشناسان تأکید میکنند که تجربه موفق نانو نشان میدهد توسعه فناوریهای پیشرفته نیازمند یک نگاه بلندمدت و هماهنگ میان بخشهای مختلف است، در این مسیر دانشگاهها وظیفه تولید دانش و تربیت نیروی انسانی متخصص را بر عهده دارند، مراکز پژوهشی به توسعه فناوری کمک میکنند و شرکتهای دانشبنیان و صنایع نیز نقش اصلی را در تبدیل فناوری به محصول و بازار ایفا میکنند. هماهنگی میان این اجزا میتواند به شکلگیری یک زنجیره ارزش کامل در حوزههای فناورانه منجر شود.
در همین چارچوب، بسیاری از صاحبنظران معتقدند تجربه فناوری نانو میتواند الگویی برای توسعه سایر حوزههای فناوری پیشرفته در کشور باشد. حوزههایی همچون زیستفناوری، هوش مصنوعی، مواد پیشرفته و فناوریهای انرژی نیز ظرفیت بالایی برای تبدیلشدن به موتورهای محرک اقتصاد دانشبنیان دارند. بهرهگیری از تجربههای موفق گذشته میتواند مسیر پیشرفت در این حوزهها را نیز هموارتر کند، با این حال کارشناسان بر این نکته نیز تأکید دارند که حفظ و تقویت دستاوردهای بهدستآمده در حوزه نانو نیازمند استمرار حمایتها، تقویت زیرساختهای علمی و صنعتی و گسترش همکاریهای بینالمللی در حوزه علم و فناوری است، همچنین توجه به آموزش نیروی انسانی متخصص و حمایت از پژوهشگران جوان میتواند زمینهساز تداوم این مسیر باشد، تجربه توسعه فناوری نانو در ایران نشان میدهد که با تکیه بر توان علمی داخلی، سیاستگذاری هدفمند و حمایت از نوآوری میتوان مسیر پیشرفت علمی را به رشد صنعتی و اقتصادی پیوند زد. بسیاری از کارشناسان معتقدند ادامه این مسیر میتواند نقش مهمی در تحقق اقتصاد دانشبنیان و افزایش توان رقابتی کشور در عرصه جهانی ایفا کند؛ مسیری که با تقویت ارتباط میان علم، فناوری و صنعت، آیندهای روشنتر برای توسعه علمی و اقتصادی کشور ترسیم خواهد کرد.
نظر شما