به گزارش خبرگزاری ایمنا، منطقه ۱۴ اصفهان با اجرای بسته پرواز، تحولی بنیادین را تجربه میکند و تمرکز این برنامه بر توسعه متوازن، ارتقای زیرساختها و بهبود کیفیت زندگی شهروندان قرار گرفته است و پروژهها با هدف کاهش فاصله تاریخی این منطقه با سایر بخشهای شهر و ایجاد محیطی زیستپذیر و پاسخگو دنبال میشوند.
زیرساختهای عمرانی شامل بهسازی معابر، نصب روشنایی مناسب، ساماندهی مسیرهای پیاده و فضای سبز، بهگونهای طراحی شدهاند که علاوه بر روانسازی ترافیک، دسترسی شهروندان به خدمات شهری، رفاه عمومی و امنیت محیطی را افزایش دهند و این اقدامات، تجربه زندگی روزمره در محلات کمبرخوردار را بهبود میبخشد.
توسعه فضای سبز و محیطهای تفریحی از دیگر محورهای کلیدی بسته پرواز است و ایجاد پارکهای کوچک و بزرگ، نصب تجهیزات بازی و آموزشی، و استفاده از سیستمهای آبیاری هوشمند و کممصرف، علاوه بر کاهش آلودگی هوا، حس تعلق و مشارکت شهروندان را در مدیریت محله تقویت میکند و تعامل اجتماعی را افزایش میدهد.
محلهمحوری و مشارکت مردم در برنامهریزی و اجرای پروژهها، بخش مهمی از این رویکرد است و نشستهای دورهای با اهالی، شوراهای محلی و نخبگان اجتماعی موجب اولویتبندی واقعی نیازها و تصمیمگیری مبتنی بر تجربه زیسته شهروندان شده و اعتماد عمومی به مدیریت شهری در منطقه ۱۴ افزایش یافته است.
پروژههای خدماتی و فرهنگی، از جمله احداث مراکز آموزشی، فرهنگی و ورزشی، تقویت شبکه حملونقل محلهای و ارتقای دسترسی به خدمات سلامت و رفاه، به شکافهای توسعهای پاسخ میدهند و فرصتهای برابر برای رشد اجتماعی و فرهنگی فراهم میکنند و این اقدامات، عدالت مکانی را در منطقه نهادینه میسازند.
مدیریت منابع و برنامهریزی دقیق موجب شده است پروژههای نیمهتمام به سرعت تکمیل شوند و بهرهوری مالی افزایش پیدا کند و استفاده از نوآوریهای فنی و مصالح نوین، اجرای پروژهها را تسریع کرده و نتایج ملموس و قابل مشاهده برای شهروندان به همراه داشته باشد و این رویکرد، اعتماد عمومی به بسته پرواز را تقویت کرده است.
در مجموع، بسته پرواز در منطقه ۱۴ با سرمایهگذاری هدفمند و نگاه عدالتمحور، علاوه بر عمران شهری، محیط زیست و خدمات اجتماعی، الگویی از توسعه پایدار محلهمحور و پاسخگو را شکل داده و تجربهای تازه از زندگی شهری متوازن و انسانی ارائه میدهد.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با محمدمهدی کریمی، مدیر منطقه ۱۴ شهرداری اصفهان درباره نقش بسته پرواز در ارتقای عدالت مکانی، توسعه محلهمحور و تقویت کیفیت زندگی اهالی این منطقه است.
شهر زنده، روایتمحور و عادلانه؛ بازتعریف مدیریت شهری از کالبد تا فرهنگ و عدالت مکانی
ایمنا: بسته «پرواز اصفهان» را از منظر مدیریت منطقهای چگونه تعریف میکنید و این بسته چه تغییری در رویکرد توسعه شهری ایجاد کرده است؟
کریمی: شهر پیچیدهترین اختراع تمدن بشری است؛ هنگامی که از شهر سخن گفته میشود، در حقیقت از موجودی زنده با پیچیدگیهای درونی و لایههای متنوع سخن به میان میآید. بررسی ادوار مدیریت شهری نشان میدهد که در نسل اول مدیریت شهری، تمرکز بر کالبد شهر بود؛ ساختوساز، نظافت، شستوشو و امور فیزیکی، مأموریت اصلی تلقی میشد، بیآنکه به روح و معنا توجه شود.
با گذر زمان، این نگاه دچار تحول شد، زیرا شهر تنها کالبد نیست و بدون شهروند، تعریفی ناقص و ناکارآمد دارد؛ در نسل دوم مدیریت شهری، توجه به انسان و شهروند در دستور کار قرار گرفت و تعامل انسان با فضای شهری اهمیت یافت. این مسیر در نسل سوم مدیریت شهری به نقطهای رسید که از دل تعامل انسان و ناانسان، پدیدهای به نام فرهنگ شهروندی شکل گرفت.
در این رویکرد، شهر نهتنها یک ساختار فیزیکی، بلکه موجودی زنده، پیچیده و پویاست که نفس میکشد، تعامل میکند و مسیر رشد خود را طی میکند. فرهنگ شهروندی در چنین بستری متولد میشود و امروز، گفتمان مدیریت شهری یک گام فراتر رفته و از «شهر فرهنگی» سخن گفته میشود؛ مفهومی فراتر از فرهنگ شهروندی که نیازمند اصلاح نگاه به شهر و مدیریت شهری است.
با این حال، همچنان برخی مدیران، کار شهرداری را تنها در شستوشو و ساختوساز خلاصه میکنند، در حالی که شهر زنده روایت دارد، کلانروایت دارد و حتی صدایی دارد که باید برای شنیدن آن، گوش جان سپرد. اگر چنین نگاهی حاکم شود، تعریف پروژهها، نوع اقدامات و مسیر حرکت مدیریت شهری بهطور کامل دگرگون خواهد شد.
در این چارچوب، شهر اصفهان بهعنوان یک شهر بزرگ، اسطورهشهر، جهانشهر و موزهشهر، دارای روایتهای متکثر است؛ روایتهایی که از مناطق مختلف آن برمیخیزد. بیتردید روایت منطقه سه با منطقه ۱۴ متفاوت است، منطقه دو با منطقه پنج تفاوت دارد و هر منطقه، حتی منطقه یک، روایت و زبان خاص خود را داراست.
نگاه به شهر بهمثابه موجودی زنده، زمینهساز نگاهی توسعهمحور و عدالتمحور در مدیریت شهری شده است. در این دوره، توسعه متوازن، عدالت مکانی و توزیع عادلانه منابع و امکانات در دستور کار قرار گرفت و همین نگاه موجب شکلگیری کمیسیون مناطق کمبرخوردار در شورای شهر شد. مدیریت شهری نیز فعالیت خود را از حصه شمالی، بهعنوان محرومترین نقطه شهر بر اساس همه شاخصها، آغاز کرد.
این آغاز، پرچم یک تفکر بود؛ تفکری که بر توزیع متوازن منابع، امکانات و رفاهیات شهری برای همه شهر تأکید دارد. در همین راستا، منطقه ۱۴ که در شمال شهر و درگاه ورودی اصفهان قرار دارد، همواره با دو کلیدواژه «محرومیت» و «حاشیهنشینی» شناخته شده است، مفاهیمی که نیازمند بازتعریف دقیق هستند.
محرومیت در این معنا، محرومیت از خدمت است، نه محرومیت از توانمندی، ظرفیت یا پتانسیل. حاشیهنشینی نیز در کلانشهرها، تعریفی ویژه دارد؛ مفهومی که فینفسه آسیب اجتماعی محسوب نمیشود، اما بستری برای شکلگیری آسیبهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم میکند.
منطقه ۱۴ دارای ۱۲ محله است که بخش عمدهای از آنها، از جمله حصه، جلوان، دارک، زینبیه، بیسیم دو طفلان، شهرک امام خمینی و شهرک امام حسین، مجموعهای از طنینهای مثبت و منفی را در خود جای دادهاند. این منطقه بیشترین میزان بافت فرسوده شهر را دارد؛ از حدود ۲۰۰۰ هکتار مساحت، نزدیک به ۳۲۰ هکتار در محدوده بافت فرسوده قرار گرفته است.
در کنار این شرایط، منطقه ۱۴ کمترین میزان فضای سبز تفرجگاهی و در عین حال، پرتراکمترین محلات شهر را داراست؛ بهگونهای که متوسط تراکم جمعیت در هر هکتار به ۱۵۰ تا ۱۶۰ نفر میرسد و در برخی نقاط، حتی تا ۱۷۰ نفر در هکتار نیز گزارش شده است. خانههای کوچک ۲۰ تا ۴۰ متری و تراکم بالای جمعیت، از ویژگیهای این منطقه است.
در مقابل، منطقه ۱۴ جوانترین منطقه شهر بهشمار میرود؛ با بیشترین جمعیت در سنین بالای ۱۵ سال، کمترین افراد بالای ۶۵ سال و بیشترین نیروی کار. این منطقه همچنین بیشترین قهرمانان و نخبگان علمی، فرهنگی و ورزشی را در خود جای داده و مجموعهای از «ترینها» در ابعاد مثبت و منفی است.
با تمرکز بر رفع محرومیت از خدمت، این دوره مدیریت شهری تلاش کرده است با اجرای پروژههای زیرساختی و پیشران توسعه، چهره منطقه ۱۴ را دگرگون کند. در همین راستا، چهار ایستگاه خط دو مترو در این منطقه در اولویت قرار گرفت و پروژهها با شتاب بالا تا مرحله نازککاری پیش رفت.
پروژه مترو بهعنوان یکی از مهمترین پیشرانهای توسعه، با هزینهای سنگین و نیروی انسانی گسترده در حال اجراست و تأثیر مستقیمی بر شاخصهای زیستمحیطی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت. این پروژه بخشی مهم از بسته پرواز توسعه شهری محسوب میشود که بهزودی به بهرهبرداری خواهد رسید.
در کنار آن، ابرپروژه زیرگذر شهید رئیسی بهعنوان یکی دیگر از پروژههای شاخص، علاوه بر حل مسائل ترافیکی و عمرانی، دارای پیوستهای فرهنگی و اجتماعی گسترده است؛ این پروژه با هدف اتصال محله حصه و رفع گسستهای اجتماعی ناشی از اتوبان فرودگاه، طراحی و اجرا شده است.
زیرگذر شهید رئیسی با طول ۱۸۰۰ متر و مجموعهای از پلهای ترافیکی، پیادهرو و فضاهای فرهنگی، با اعتباری نزدیک به ۱,۰۰۰ میلیارد تومان و پیشرفت ۸۵ درصدی، تا پایان سال به بهرهبرداری میرسد. این پروژه، نهتنها خدمتی به منطقه ۱۴ و ۱۰، بلکه گامی مؤثر برای کل شهر و ورودی فرودگاهی اصفهان محسوب میشود و نمادی از نگاه جدید به شهر بهعنوان موجودی زنده، عادلانه و روایتمحور است.
ایمنا: سهم منطقه ۱۴ از ۶۰ پروژه شاخص این بسته چقدر است و چه تعداد پروژه بهصورت مستقیم در این منطقه تعریف و اجرا شده است؟
کریمی: اگر بخواهیم مجموعه پروژههایی را که به آنها اشاره شد بهصورت تجمیعی بررسی و سهم منطقه ۱۴ را در بسته پرواز توسعه شهری به لحاظ ریالی برآورد کنیم، با اعداد بسیار قابلتوجهی روبهرو میشویم.
در حال حاضر تنها پروژه زیرگذر شهید رئیسی رقمی نزدیک به هزار میلیارد تومان اعتبار را به خود اختصاص داده است که بهتنهایی عددی بزرگ در مقیاس پروژههای شهری محسوب میشود.
از سوی دیگر، چهار ایستگاه مترو نیز در این محاسبه نقش اصلی دارند. هر کیلومتر مترو حدود پنج همت هزینه دارد و مجموع طول این چهار ایستگاه به حدود ۱۷ کیلومتر میرسد. وقتی این عدد در پنج همت ضرب میشود، بهروشنی مشخص میشود که چه حجم بسیار بزرگی از منابع مالی تنها در حوزه مترو به منطقه ۱۴ اختصاص یافته است.
با کنار هم قرار دادن این ارقام، مشخص میشود که فقط در دو پروژه زیرگذر شهید رئیسی و مترو، رقمی در حدود ۸۵ همت سرمایهگذاری صورت گرفته و این در حالی است که هنوز پروژههای دیگری مانند پروژههای مرتبط با پساب نیز در این مجموعه محاسبه نشدهاند و به این عدد افزوده خواهند شد.
در مجموع، برآورد کلی نشان میدهد که حجم پروژههای در حال اجرا و تعریفشده برای منطقه ۱۴ در قالب بسته پرواز، به عددی در حدود ۹۰ همت میرسد. این رقم بیانگر آن است که تنها با اشاره به پروژه شهید رئیسی و پروژه مترو، سهم منطقه ۱۴ از بسته پرواز توسعه شهری به یکی از سنگینترین و شاخصترین سهمها در سطح شهر تبدیل شده است.
رینگ پساب؛ شریان پنهان و حیاتی مدیریت شهری برای حفظ فضای سبز و مقابله با بحران آب در منطقه ۱۴
ایمنا: یکی از محورهای مهم این بسته، اجرای رینگ پساب و پروژههای زیستمحیطی است؛ منطقه ۱۴ در این زمینه چه اقداماتی انجام داده و چه میزان پیشرفت حاصل شده است؟
کریمی: اطلاعات مربوط به خط پساب منطقه ۱۴ نشان میدهد که این پروژه یکی از اقدامات عمیق، زیرساختی و راهبردی مدیریت شهری در مواجهه با کلانمسائل شهری است. نقطه شروع این خط از تصفیهخانه المپیک، میدان تاکسیرانی و میدان شهید آشتیانی تعریف شده و نقطه پایان آن به زیرگذر شهید آیتالله رئیسی میرسد؛ مسیری که در مجموع حدود ۶۰۰۰ متر طول خط پساب را در محدوده منطقه ۱۴ شامل میشود.
در موقعیت میدان شهید آشتیانی، یک منبع پمپاژ با ظرفیت ۱۰۰۰ مترمکعب احداث شده است که برای اجرای آن، هزینهای بالغ بر ۷ میلیارد تومان صرف شده و این منبع نقش کلیدی در توزیع و پایداری جریان پساب در شبکه آبی منطقه ایفا میکند. این اقدام، بخشی از یک زنجیره فنی و مهندسیشده در حوزه مدیریت منابع آب شهری است.
در قالب این پروژه، تکمیل و رفع معایب خط ۴۰۰ ورودی تصفیهخانه المپیک و همچنین تکمیل و رفع معایب خط ۳۱۵ خروجی این تصفیهخانه در دستور کار قرار گرفت؛ علاوه بر آن، احداث حوضچه برای اتصال منبع ۱۰۰۰ مترمکعبی به خطوط اصلی ۳۱۵ پساب و نیز احداث حوضچهای دیگر برای اتصال خط ۳۱۵ پساب به ۲۵۰ فضای سبز شهری اجرا شده است.
از دیگر اقدامات انجامشده در این پروژه میتوان به اتصال منبع میدان امید به خطوط فضای سبز در محل میدان شهید آشتیانی اشاره کرد. همچنین خرید انشعاب، تأمین ترانس و اجرای کابلکشی به منبع میدان امید انجام شده و بازدید حوضچهها به همراه نصب والوهای خروجی پساب نیز بهعنوان بخشی از فرآیند تکمیل شبکه صورت گرفته است.
رینگ پساب از جمله پروژههایی است که ماهیت آن بهشدت زیرسطحی و زیرساختی است؛ پروژهای که شاید شهروندان در زندگی روزمره کمتر آن را با چشم ببینند یا مستقیماً با آن مواجه شوند، اما از نظر کارکردی، برای حیات شهر کاملاً ضروری و غیرقابلجایگزین است. بخش عمدهای از این شبکه در زیر زمین اجرا شده و همین موضوع باعث شده نمود ظاهری کمتری داشته باشد.
اجرای این پروژه در دوره جدید مدیریت شهری، پاسخی مستقیم به پدیدههای خاص و چالشبرانگیز شهری مانند کمبود آب، مسئله فرونشست زمین، شرایط اقلیمی و بحرانهای زیستمحیطی است؛ مسائلی که سالهاست بهعنوان کلانمسئلههای شهر اصفهان شناخته میشوند و نیازمند راهکارهای پایدار و بلندمدت هستند.
رینگ پساب یکی از همان اقداماتی است که اگر طراحی، اجرا و برای آن هزینه نمیشد، بدون تردید یکی از مهمترین شاخصههای شهر اصفهان یعنی فضای سبز، با مخاطرهای جدی روبهرو میشد. این پروژه، ضامن تأمین پایدار منابع آبی برای فضای سبز شهری است و نقش مستقیمی در حفظ درختان، پوشش گیاهی و تعادل اکولوژیک منطقه ۱۴ دارد.
بهصورت تخصصی، مجموعه اقداماتی مانند تکمیل خطوط ورودی و خروجی تصفیهخانه المپیک، احداث و بازطراحی حوضچهها، اتصال منابع ذخیره به خطوط اصلی، نصب والوهای خروجی و ایجاد زیرساختهای برقی، همگی اجزای یک شبکه منسجم توزیع منابع آبی را شکل دادهاند که هدف نهایی آن، مدیریت هوشمند آب در شرایط محدودیت شدید منابع است.
ایمنا: در حوزه پروژههای محلهمحور، چه طرحهایی در سال جاری در منطقه ۱۴ اجرا شده، کدام محلههای این منطقه تاکنون مشمول اجرای طرحهای محله محور شده است و این پروژهها چگونه بر عدالت فضایی و توزیع متوازن خدمات شهری اثر گذاشتهاند؟
کریمی: منطقه ۱۴ شاید تنها منطقهای بود که پروژههای محلمحور خود را از همان سال ۱۴۰۰ آغاز کرد. هرچند ورود به فضای مدیریت شهری در نیمه دوم سال ۱۴۰۰ اتفاق افتاد، اما با توجه به اینکه شهردار اصفهان اولین روز کاری خود را از حصه شمالی آغاز کرد، همان سال نخستین میز محلات در دفتر شهردار اصفهان شکل گرفت و بررسیها و ارزیابیها با جدیت در دستور کار قرار گرفت.
در این فرآیند، نیازهای محله حصه ذیل سه کلانمولفه اصلی امنیت، هویت و فرهنگ به معنای عام آن شناسایی شد و بر همین اساس، در همان سال ۱۴۰۰ عملیات اجرایی ۸۵۰۰ متر بازیکده آغاز شد و این پروژه در اوایل سال ۱۴۰۱ به بهرهبرداری رسید. این اقدام، نقطه شروعی برای مجموعهای از پروژههای محلمحور با نگاه عدالت مکانی در منطقه ۱۴ بود.
در ضلع کلانمولفه هویت، یکی از شاخصترین اقدامات رقم خورد و بزرگترین دیوارنگاره شهری در سطح کشور و در مقیاس محلهای اجرا شد. این پروژه شامل ۲۲ هزار متر پلاسترزنی و بیش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ متر دیوارنگاره بود که در مدل و مقیاس خود کمنظیر بهشمار میرفت و تمامی کوچهپسکوچههای محله حصه را دربر گرفت.
در این طرح، تمام معابر محله پلاسترزنی، رنگآمیزی و با دیوارنگارههایی با نقوش اسلامی–ایرانی، متأثر از نگاه گنبدهای فیروزهای و عناصر هویتی مشابه، مزین شد. در نتیجه، یک هویت بصری منسجم و جدید برای محله حصه شکل گرفت؛ هویتی که بهگفته ساکنان محله، احساس دیدهشدن و خروج از حاشیه را برای آنها به همراه داشت.
این تغییرات هویتی بهگونهای بود که در دیالوگهای رایج مردم محله، این احساس بهوضوح شنیده میشد که حصه از «زیر پونز نقشه» بیرون آمده است. همین دیدهشدن و بازتعریف هویت بصری، نقش مهمی در ارتقای سرمایه اجتماعی و تغییر نگاه به محله ایفا کرد و بستری تازه برای سایر مداخلات شهری فراهم آورد.
در ضلع کلانمولفه امنیت، یکی از دغدغههای نزدیک به سه دههای مردم محله حصه، یعنی نبود کلانتری، بهصورت جدی مورد توجه قرار گرفت. احداث کلانتری محله حصه بهعنوان یکی از پروژههای ویژه و ماندگار این دوره مدیریت شهری، در قالب پروژههای بسته پرواز تعریف و عملیاتی شد.
برای اجرای این پروژه، هماهنگیهای گستردهای با معاونتها و نیروی محترم انتظامی انجام گرفت، جانمایی مناسب صورت پذیرفت و عملیات اجرایی آغاز شد. بر اساس برنامهریزیها، این کلانتری تا پایان سال به بهرهبرداری خواهد رسید و به یکی از بزرگترین و مدرنترین کلانتریهای شهر تبدیل میشود.
کلانتری حصه با زیربنای ۱۵۰۰ مترمربع ساخته شده و از نظر جانمایی و دسترسی، در موقعیتی بسیار مناسب قرار دارد. علاوه بر استقرار کلانتری، مقرر شده است بخشهایی همچون معاونت پیشگیری از جرم، پلیس راهور و پلیس مبارزه با مواد مخدر نیز در این مجموعه فعال شوند که این موضوع، سطح خدمات انتظامی و امنیتی منطقه را بهطور چشمگیری ارتقا میدهد.
محله حصه سالها بهعنوان محلی برای تهنشین شدن نازیباییهای شهر شناخته میشد؛ جایی که در ساعات پایانی روز، کارتنخوابها، معتادان متجاهر، مجرمان و اراذل و اوباش از سطح شهر به آن سرازیر میشدند. این محله به حیاط خلوتی برای آسیبهای اجتماعی تبدیل شده بود؛ جایی برای جمعآوری و فروش ضایعات، تهیه و مصرف مواد مخدر.
با احداث و راهاندازی کلانتری و اجرای طرحهای ویژه انتظامی، این فضا بهطور جدی دچار تغییر خواهد شد. تجربه نشان داده است که اگر سایه امنیت بر فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی حاکم نباشد، سایر اقدامات اثربخشی لازم را نخواهند داشت. از همین رو، امنیت بهعنوان زیربنای توسعه محلهای در دستور کار قرار گرفت.
در حال حاضر، پروژه کلانتری حصه در مرحله نازککاری قرار دارد و بخش عمده عملیات اجرایی آن به پایان رسیده است. تنها بخشی از تأسیسات باقی مانده که بهزودی نصب خواهد شد و طبق وعده دادهشده به مردم شریف منطقه ۱۴ و محلههای حصه، جلوان و ارزنان، این پروژه نیز در قالب بسته پرواز به بهرهبرداری میرسد.
مجموع این اقدامات نشان میدهد که پروژههای محلمحور در منطقه ۱۴، با تمرکز بر عدالت مکانی و توجه همزمان به امنیت، هویت و فرهنگ، مسیری متفاوت و هدفمند را در مدیریت شهری رقم زدهاند؛ مسیری که میتواند الگوی مداخله پایدار در محلات کمبرخوردار شهر اصفهان باشد.
از حل مسائل چند دههای تا تولد پروژههای ماندگار؛ روایت جامع بسته پرواز و تحولات زیرساختی منطقه ۱۴
ایمنا: پروژههای ماندگار این منطقه در دوره ششم مدیریت شهری اصفهان کدامند؟
کریمی: در بررسی پروژههای ماندگار منطقه ۱۴ در دوره ششم مدیریت شهری، بخش مهمی از این اقدامات در قالب پروژههای بسته پرواز تعریف شده است. پروژههایی که نهتنها پاسخگوی نیازهای روزمره، بلکه حلکننده مسائل انباشته و چند دههای مردم این منطقه بودهاند. یکی از شاخصترین این پروژهها، زیرگذر شهید خدمت، شهید رئیسی است؛ پروژهای که مسئلهای قدیمی و ریشهدار را برای مردم حل کرده و بهعنوان یکی از اقدامات ماندگار این دوره شناخته میشود.
دومین پروژه ماندگار، کلانتری محله حصه است؛ مطالبهای که نزدیک به سه دهه در میان مردم این محله وجود داشت. طی این سالها، راهکارهای مختلفی از جمله استقرار کانکس انتظامی یا افزایش گشتهای نیروی انتظامی اجرا شد، اما هیچیک نتوانست امنیت پایدار را به محله حصه، جلوان و ارزنان بازگرداند. اکنون این پروژه بهعنوان یک اقدام اساسی، پاسخگوی یکی از مهمترین دغدغههای تاریخی مردم شده است.
در کنار این موارد، یکی دیگر از پروژههای ماندگار که در بسته پرواز تعریف شده و هنوز بهتفصیل درباره آن صحبت نشده، پردیس خانوادهمحور موعود است. این پردیس هفتهکتاری در صحرای سودان، مجموعهای کامل از کاربریهای فرهنگی، اجتماعی، تفریحی و ورزشی را در خود جای داده است؛ از فرهنگسرا و سالن آمفیتئاتر روباز گرفته تا زمینهای ورزشی روباز، پیادهراه، فضای بازی کودکان، پیست دوومیدانی، رینگ دوچرخهسواری و مسجد.
در این پردیس، بیش از ۶۰ آلاچیق برای حضور و استقرار خانوادهها جانمایی شده و سرویسهای بهداشتی مناسب، دو پارکینگ بزرگ و یک رینگ ترافیکی پیرامونی، مسائل مربوط به پارک و ترافیک را بهطور کامل پوشش میدهد. حضور چنین پردیسی در انتهای محله عمان سامانی، در پهنهای که پیشتر بهعنوان صحرای خاکی سودان شناخته میشد، یکی از ماندگارترین اتفاقات این دوره محسوب میشود.
تملک این اراضی، خود داستانی پیچیده و دشوار داشت، اما در دو سال گذشته، احداث این پردیس با سرعتی ویژه پیگیری شد. اجرای این پروژه باعث شد یک پهنه خاکی وسیع تحت تأثیر قرار گیرد و حضور این مجموعه، رغبت مالکان اطراف را برای ورود به عرصه ساختوساز و استفاده از کاربریهای تعریفشده افزایش دهد؛ بهگونهای که پیشبینی میشود طی دو تا سه سال آینده، اثری از پهنه خاکی ۳۰ هکتاری باقی نماند.
این روند، زمینهساز شکلگیری یک شهرک مبتنی بر ضوابط نظام مهندسی و اصول صحیح مدیریت شهری خواهد شد و این محدوده را به یکی از محلات مطلوب منطقه ۱۴ تبدیل میکند. این پروژه، بیتردید از جمله اقدامات ماندگاری است که میتوان با اطمینان به آن اشاره کرد.
پروژه مهم دیگر، ساماندهی صحرای باتان است. منطقهای که سالها بهعنوان یک پهنه خاکی ۳۰ هکتاری، موجب نارضایتی شدید مردم شده بود. این اراضی نه قابلیت کشاورزی داشت و نه کاربری مؤثر شهری، و به فضایی بیدفاع شهری و پاتوق آسیبهای اجتماعی تبدیل شده بود. گردوغبار، جرایم اجتماعی و حوادث تلخ، از جمله پیامدهای این وضعیت بود.
یکی از تلخترین رخدادها، حمله سگهای ولگرد به یک کودک دبستانی بود که با فداکاری یک راننده تاکسی از مرگ نجات یافت؛ حادثهای که نشاندهنده عمق بحران در این پهنه خاکی بود. این دغدغهها سبب شد برای صحرای سودان پردیس خانوادهمحور تعریف شود و برای صحرای باتان نیز برنامهریزی جدی صورت گیرد.
در صحرای باتان که در مجاورت خیابانهای عاشق اصفهانی و بعثت قرار دارد، با وجود کاربریهای مصوب مسکونی و تجاری، نبود دسترسی مانع بهرهبرداری مردم از زمینهایشان شده بود. در همین راستا، احداث یک جاده مرکزی با عرض ۲۵ متر و طول تقریبی دو کیلومتر در دستور کار قرار گرفت؛ پروژهای که آزادسازی آن بهتنهایی حدود ۱۷۰ میلیارد تومان هزینه داشت و احداث آن نیز نزدیک به ۷۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز داشت.
این جاده، به همراه دو مسیر فرعی متصل به خیابانهای عاشق اصفهانی و بعثت، دسترسی کامل به اراضی را فراهم کرد. هرچند هنوز بهطور رسمی بازگشایی نشده، اما حضور مردم، تفکیک زمینها و آغاز دیوارکشیها نشان میدهد که این پهنه نیز در مسیر تحول قرار گرفته و در آیندهای نزدیک، به محلهای با سرانههای مسکونی، فضای سبز، آموزشی و درمانی تبدیل خواهد شد.
از دیگر پروژههای ماندگار، مجموعه فرهنگی، ورزشی و تفریحی محله حصه است. این مجموعه با بازیکده ۸۵۰۰ متری که در سال نخست به بهرهبرداری رسید، آغاز شد و اکنون شامل زمینهای ورزشی روباز، زمین چمن مصنوعی، زمین هارد، سایت پینگپنگ، پیست کارتینگ و سالن چندمنظوره ورزشی است که در قالب بسته پرواز، تا اوایل سال آینده با اعتباری حدود ۶۵ میلیارد تومان به بهرهبرداری کامل میرسد.
همچنین فرهنگسرای تخصصی آسیبهای اجتماعی در این مجموعه در حال احداث است و اکنون در مرحله سفتکاری و اسکلت قرار دارد؛ این مجموعه، یک پکیج کامل فرهنگی، ورزشی و تفریحی برای محلههای حصه، جلوان و ارزنان ایجاد کرده است؛ پکیجی که حتی در بسیاری از محلات برخوردار شهر نیز نمونه مشابهی ندارد.
در کنار این اقدامات، ساماندهی «جاده مرگ» یکی از مهمترین پروژههای ماندگار منطقه بود. جادهای که طی دو تا سه دهه، بهطور متوسط ماهانه جان یک شهروند را میگرفت و بهدلیل تاریکی، عرض کم و نبود علائم ایمنی، به نماد ناامنی تبدیل شده بود؛ این مسیر که مردم بارها بهدلیل ناامیدی آن را مسدود کرده بودند، در سال ۱۴۰۱ در دستور کار قرار گرفت.
با مصوبه کمیسیون ماده ۵، خیابانی با عرض ۳۶ متر، روشنایی کامل و علائم ایمنی استاندارد احداث شد که به زیرگذر شهید رئیسی و منطقه ۱۰ متصل میشود، همچنین سهراهی معروف به «قتلگاه» که به سهراهی زندگی تغییر نام یافت، بهصورت اصولی بازطراحی و ایمنسازی شد.
منطقه ۱۴ در این دوره، شاهد احداث دو تقاطع غیرهمسطح نیز بود؛ یکی زیرگذر شهدای ورزشگاه در ورودی دولتآباد و دیگری تقاطع غیرهمسطح کاظمی آشتیانی. این دو پروژه با اعتباری نزدیک به ۴۰۰ میلیارد تومان، در مدت زمانی کوتاهتر از برنامهریزی اولیه به بهرهبرداری رسیدند و علاوه بر منطقه ۱۴، کل شهر از مزایای آنها منتفع شد.
در مجموع، پروژههای ماندگار منطقه ۱۴ در این دوره، از احداث ورزشگاهها و سالنهای تخصصی ورزشی در شهرک امام خمینی (ره) گرفته تا ساماندهی پهنههای خاکی و ایجاد زیرساختهای ایمن شهری، حاصل نگاه ویژه شورای اسلامی شهر و شهردار اصفهان است؛ پروژههایی که با تلاش شبانهروزی مجموعه مدیریت شهری و کارکنان منطقه ۱۴ به ثمر نشست و همچنان فهرست آنها ادامه دارد.
ایمنا: میزان تحقق بودجه منطقه ۱۴ در سال جاری چه مقدار بوده است؟ لطفاً رقم مصوب، میزان تحققیافته (به ریال) و پیشبینی بودجه منطقه ۱۴ برای سال آینده چه میزان است و این بودجه بیشتر در چه بخشهایی هزینه خواهد شد؟
کریمی: در حوزه بودجه، یکی از امتیازات شاخص منطقه ۱۴ این بود که تنها به بودجه شهرداری بسنده نکرد و مسیر اجرا و توسعه را از طریق استفاده حداکثری از همه ظرفیتهای قانونی و فرابخشی دنبال کرد. در همین راستا، یکی از ردیفهای مهم، بودجه دولتی سکونتگاههای غیررسمی بود که در سطح شهر و شهرستان اصفهان رقمی معادل ۱۶۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان داشت و از این میزان، بیش از ۱۴۰ میلیارد تومان آن صرف پروژههای عمرانی شد که سهم عمده آن به منطقه ۱۴ اختصاص پیدا کرد.
بخش قابلتوجهی از این اعتبارات در پروژههایی همچون آموزشگاهها، فرهنگسراها و پردیسها هزینه شد و این منابع بهعنوان مکمل جدی بودجه عمرانی شهرداری مورد استفاده قرار گرفت؛ علاوه بر این، دریافت قیر رایگان از محل سرفصلهای اداره راه و شهرسازی نیز یکی دیگر از ظرفیتهایی بود که منطقه ۱۴ در آن سرآمد شد؛ بهگونهای که بهطور متوسط سالیانه بیش از ۳۰۰ تن قیر رایگان پیگیری، تخصیص و در اختیار مدیریت شهری منطقه قرار گرفت.
در کنار این موارد، استفاده از ظرفیت نهادهای حمایتی و مسئولیتهای اجتماعی نیز در دستور کار قرار گرفت؛ بهعنوان نمونه، بنیاد برکت در تعریف و اجرای پروژههای محلهای نقشآفرینی کرد و در پروژه زمین ورزشی محله دارک، پس از اجرای زیرسازی توسط شهرداری، حدود دو میلیارد تومان برای چمن مصنوعی و سایر تأسیسات و تجهیزات سرمایهگذاری شد.
از سوی دیگر، ظرفیت مسئولیتهای اجتماعی مجموعه انرژی اتمی نیز بهکار گرفته شد و بخشی از پروژههای زمینهای چمن مصنوعی، زمینهای هارد و فضاهای ورزشی از محل این اعتبارات اجرا شد. مجموع این اقدامات نشان میدهد که منطقه ۱۴ اجرای پروژههای خود را تنها بر پایه بودجه عمرانی شهرداری بنا نکرد و با جذب منابع متنوع، حجم قابلتوجهی از پروژهها را پیش برد.
اگر حجم پروژههای اجراشده در طول چهار تا پنج سال اخیر مورد بررسی قرار گیرد، مشخص میشود که این اقدامات تنها حاصل اعتبارات شهرداری نیست، بلکه نتیجه یک اتفاق ویژه در سطح مدیریت منطقه ۱۴ است؛ اتفاقی که با استفاده از همه ظرفیتهای قانونی و جذب منابع، به توسعه شتاب بخشید.
در ابتدای ورود به مدیریت منطقه، فهرستی از پروژهها با یک سرفصل مشخص تدوین شد؛ سرفصلی که برگرفته از تعبیر رهبر معظم انقلاب مبنی بر «رفتن به سراغ کارهای نشدنی تا شدنی شوند» بود. در این فهرست، شش تا هفت پروژهای قرار داشت که بیش از دو تا سه دهه معطل مانده بودند و بهعنوان یک عهد شخصی، تحقق آنها هدفگذاری شد.
اکنون و در آستانه پایان دوره مدیریت شهری، از میان آن هفت پروژه، شش مورد به سرانجام رسیده و تنها یک پروژه باقی مانده است؛ پروژهای که بهعنوان آخرین آرزوی اجرایی در منطقه ۱۴ شناخته میشود و آن احداث سومین میدان بزرگ شهری است. میدانی با وسعتی نزدیک به ۱۵ هکتار که پس از میدان امام علی (ع) و میدان امام، بهعنوان سومین میدان بزرگ شهری تعریف میشود.
این پروژه نزدیک به دو دهه تنها در حد مصوبهای معطلمانده در راهروهای اداره راه و شهرسازی و وزارتخانهها باقی مانده بود، اما در این دوره مدیریت شهری، با پیگیری مستمر شهرداری، همراهی ویژه فرمانداری و استانداری و هماهنگی انجامشده با وزیر راه و شهرسازی در دولت شهید رئیسی، پس از حدود دو دهه، مصوبه نهایی آن اخذ شد.
در گام بعدی، موضوع تأمین زمین و پشتیبانی پروژه مطرح بود که در همین دوره، الحاق یک زمین ۱۱ هکتاری برای پشتیبانی این میدان در شورای عالی شهرسازی و معماری کشور تصویب و ابلاغ شد. همزمان، مجوزهای قانونی مربوط به تملک، آزادسازی و احداث میدان اخذ شد و بستر حقوقی پروژه بهطور کامل فراهم آمد.
در بودجه سال آینده، برای آغاز عملیات اجرایی این میدان، رقمی معادل ۲۰۰ میلیارد تومان پیشبینی شده و این عدد بهاحتمال زیاد در اصلاح بودجه مرحله اول یا دوم سال آینده، تا حدود هزار میلیارد تومان افزایش خواهد یافت. با تحقق این فرآیند، شهر شاهد شکلگیری سومین میدان بزرگ شهری خود خواهد بود.
وجود این پروژه بزرگ، یکی از دلایل اصلی افزایش حدود ۶۰ درصدی بودجه منطقه نسبت به سال گذشته است؛ افزایشی که میتواند زمینهساز اتفاقات ویژه و مداخلات شهری مؤثر شود؛ این مداخله شهری در پهنهای نزدیک به ۱۵ هکتار، در محدودهای از حرم مطهر حضرت زینب (س) تا میدان جوان، تعریف شده است.
کاربریهای متنوع اداری، تجاری، فرهنگی، گردشگری، آموزشی و بهداشتی که در اطراف این میدان پیشبینی شده، میتواند بهطور جدی معادلات توسعه منطقه را تغییر دهد و بهعنوان یک پروژه پیشران توسعه، فضای منطقه ۱۴ را متحول کند؛ تحولی که در نهایت باعث میشود این منطقه دیگر با واژه «محرومیت» شناخته نشود و جایگاه تازهای در نقشه توسعه شهری اصفهان پیدا کند.
مردم در قلب مدیریت شهری؛ توسعه با همراهی شهروندان شتاب میگیرد
ایمنا: چه صحبتی با شهروندان این منطقه دارید؟
کریمی: یکی از باورهای اساسی در رویکرد مدیریت شهری منطقه ۱۴ این است که بدون دخالت و حضور واقعی مردم، کارها بهدرستی پیش نمیرود. نگاه حاکم بر این رویکرد، تنها مشارکت صوری نیست، بلکه اعتقاد راسخ به این واقعیت است که در بسیاری از مواقع، خود مردم پیشبرنده اصلی امور هستند و مدیریت شهری باید در کنار آنها قرار بگیرد، مسیر را هموار کند و نقش تسهیلگر را ایفا کند.
در فضای منطقه ۱۴، این نگاه بهصورت عینی محقق شده است. منطقهای که از حضور مردمی بسیار قانع، مهربان، متواضع و در عین حال مطالبهگر بهرهمند است؛ مردمی که نهتنها مانع اجرای پروژهها نشدند، بلکه در بسیاری از موارد، بازوی اصلی مدیریت شهری برای پیشبرد اهداف بودند. این سرمایه اجتماعی، نقشی تعیینکننده در تحقق پروژههای دشوار و بعضاً چند دههمعطلمانده ایفا کرده است.
نمونه روشن این همراهی را میتوان در صحرای باتان مشاهده کرد؛ جایی که اگر حضور و ورود بهموقع معتمدین محلی نبود، فرآیند آزادسازی بههیچوجه به نتیجه نمیرسید. معتمدینی که با اتکا به اعتبار اجتماعی، جایگاه معنوی و احترام گستردهای که در میان مردم داشتند، پیشقدم شدند، گفتوگو کردند و زمینه همراهی شهروندان را فراهم آوردند. همین اعتماد و سرمایه اجتماعی باعث شد مردم با مدیریت شهری همراه شوند و یکی از گرههای قدیمی منطقه باز شود.
این الگو در صحرای سودان نیز تکرار شد؛ فضایی مشابه از همراهی، اعتماد و مشارکت که نشان داد بدون حضور فعال معتمدین و کنشگران محلی، عبور از موانع اجتماعی پروژهها ممکن نیست. در محله حصه نیز اگر معتمدین محلی و کنشگران اجتماعی و فرهنگی در میدان حضور نداشتند، بسیاری از اقداماتی که امروز بهعنوان دستاوردهای شاخص منطقه شناخته میشود، هرگز رقم نمیخورد.
یکی از برجستهترین مصادیق این همراهی مردمی، پروژه زیرگذر شهید رئیسی در محله حصه است؛ پروژهای با طول حدود ۱۸۰۰ متر که در فضایی کاملاً مسکونی در حال اجراست؛ پروژهای که در حالت عادی، زمانبندی ۱۸ ماهه برای آن پیشبینی شده بود، اما با همراهی مردم و دغدغهمندی ساکنان، در مسیر اجرا بهگونهای پیش رفت که ظرف ۱۲ ماه به سرانجام برسد.
در اطراف این زیرگذر، خانههای مسکونی قرار دارد، کودکان هر روز برای رفتوآمد به مدرسه از این محدوده عبور میکنند و حساسیتهای اجتماعی و ایمنی بسیار بالاست؛ در چنین شرایطی اگر همراهی مردم، صبوری آنها، «خدا قوت» گفتنها، مطالبهگری منصفانه و حضور فعال شهروندان نبود، اجرای چنین پروژهای با این سرعت و کیفیت امکانپذیر نمیشد.
واقعیت این است که مردم منطقه ۱۴، چه شهروندان عادی، چه معتمدین محلی، چه کنشگران اجتماعی و فرهنگی و چه نخبگان، در این دوره مدیریت شهری انصافاً و عملاً همراه مدیریت شهری بودهاند. این همراهی تنها در حد حمایت کلامی باقی نمانده، بلکه در عمل، در میدان، در گفتوگو با همسایگان، در حل اختلافات محلی و در ایجاد اعتماد عمومی بروز پیدا کرده است.
اتفاق بزرگی که امروز در منطقه ۱۴ رخ داده، حاصل تصمیمات اداری صرف یا تخصیص بودجههای عمرانی نیست، بلکه نتیجه «وسط میدان بودن» مردم است؛ مردمی که توسعه محله و آینده فرزندانشان را دغدغه مشترک خود و مدیریت شهری دانستند. به همین دلیل میتوان گفت بسیاری از دستاوردهای این دوره در منطقه ۱۴، مرهون همین سرمایه اجتماعی و همراهی صادقانه شهروندان در دل شهر اصفهان است؛ سرمایهای که اگر بهدرستی دیده و تقویت شود، میتواند مسیر توسعه شهری را پایدارتر و انسانیتر از همیشه رقم بزند.
نظر شما