به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، نوروز، یکی از کهنترین جشنهای جهان، آیینی است که با آغاز بهار و اعتدال بهاری پیوند خورده و هزاران سال است در گسترهای وسیع از آسیای غربی تا آسیای میانه و حتی بخشهایی از بالکان برگزار میشود. این جشن نهتنها آغاز سال نو در تقویمهای باستانی ایرانی را رقم میزند، بلکه نمادی از زایش دوباره طبیعت، آشتی، پاکی و امید است. در طول تاریخ، نوروز از مرزهای سیاسی عبور کرده و در فرهنگهای گوناگون ریشه دوانده است؛ بهگونهای که امروزه کشورهای متعددی آن را بهعنوان میراث مشترک خود پاس میدارند.
پژوهشگران ریشه نوروز را در ایران باستان میدانند. در متون کهنی چون اوستا و روایتهای اسطورهای، نوروز به پادشاهی جمشید نسبت داده میشود که گفته میشود در نخستین روز بهار بر تخت نشست و آن روز را «نو-روز» نامیدند. هرچند این روایت رنگ اسطوره دارد، اما نشان میدهد که نوروز از دیرباز با مفهوم نظم کیهانی و آغاز چرخهای تازه پیوند داشته است.
در دوره هخامنشیان، شواهدی از برگزاری آیینهای نوروزی در تخت جمشید دیده میشود. نقشبرجستههای این مجموعه تاریخی نشان میدهد که نمایندگان اقوام گوناگون برای شرکت در آیین سال نو با هدایایی به دربار میآمدند. در دوران اشکانیان و بهویژه ساسانیان، نوروز شکلی رسمیتر پیدا کرد و به یکی از مهمترین جشنهای درباری و مردمی تبدیل شد. آیینهایی چون دید و بازدید، بخشش و انعام، پوشیدن لباس نو و آتشافروزی از همین دوران تثبیت شدند.
با ورود اسلام به ایران، نوروز نهتنها از میان نرفت، بلکه با فرهنگ اسلامی نیز درآمیخت. نوروز برای بسیاری از مسلمانان روز مهمی است که به توصیه امام جعفر صادق (ع)، با نام و یاد الهی جشن گرفته میشود. این سنت به شکل جدی توسط بسیاری از مسلمانان هند و پاکستان برگزار میشود. بسیاری از مسلمانان پاکستان با توزیع برنج و شکر و رنگ کردن تخممرغهای جوشیده نوروز را جشن میگیرند و بعضی شیعیان این روز را روزه میگیرند.
بسیاری از شاعران فارسیزبان همچون فردوسی، سعدی و حافظ در آثار خود به نوروز پرداختهاند و آن را نماد تجدید حیات و امید دانستهاند. نوروز در گذر قرنها از دل امپراتوریهای مختلف عبور کرد و همراه با زبان و فرهنگ ایرانی به آسیای میانه، قفقاز، آناتولی و شبهقاره هند راه پیدا کرد.
امروزه نوروز نهتنها جشنی ملی در چندین کشور است، بلکه بهعنوان میراث فرهنگی ناملموس در فهرست جهانی یونسکو نیز ثبت شده است. این ثبت جهانی نشاندهنده آن است که نوروز تنها متعلق به یک ملت نیست، بلکه میراث مشترک مردمانی است که بهار را با آیینهای مشابه و در عین حال متنوع گرامی میدارند.
افغانستان؛ نوروز و شکوه مزار شریف
در افغانستان بهویژه در شهر مزار شریف، نوروز با شکوهی ویژه برگزار میشود. مراسم «جهنده بالا» در صحن روضه شریف، یکی از شاخصترین آیینهای نوروزی افغانستان است که با برافراشتن پرچم ویژهای آغاز میشود و هزاران نفر را گرد هم میآورد. این مراسم حالوهوایی آیینی و ملی دارد و با دعا، موسیقی محلی و شادی همراه است.
افغانها سفرهای به نام «هفتمیوه» تهیه میکنند که ترکیبی از میوههای خشک از جمله کشمش، بادام و سنجد است. این سفره خوراکی نماد فراوانی و شیرینی سال نو است. مسابقات بزکشی، موسیقی محلی و اجراهای سنتی نیز در بعضی مناطق برگزار میشود. نوروز در افغانستان علاوه بر جنبه فرهنگی، نمادی از وحدت و امید در جامعهای است که سالها جنگ و ناآرامی را تجربه کرده است.
تاجیکستان؛ نوروز در قلب آسیای میانه
در تاجیکستان، نوروز یکی از مهمترین جشنهای ملی است و با هویت فارسیزبانان این کشور پیوند عمیقی دارد. مردم تاجیکستان پیش از نوروز خانههای خود را تمیز میکنند و برای آغاز سال لباس نو میپوشند. پختن سمنو بهصورت جمعی، همراه با آوازهای سنتی، از جلوههای زیبای این جشن است.
مراسم نوروزی در میدانهای شهر با اجرای موسیقی، رقصهای محلی و بازیهای سنتی برگزار میشود. دولت نیز برنامههای رسمی و جشنوارههای بزرگ ترتیب میدهد. نوروز در تاجیکستان نهتنها یک آیین سنتی، بلکه نمادی از احیای هویت ملی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است.
جمهوری آذربایجان؛ چهار چهارشنبه تا بهار
در جمهوری آذربایجان، نوروز با آیینهای خاصی همراه است که از چهار هفته پیش از آغاز بهار شروع میشود. هر یک از چهار سهشنبه پایانی سال به یکی از عناصر طبیعت شامل آب، آتش، باد و خاک اختصاص دارد. مردم در این روزها آتش روشن میکنند و از روی آن میپرند. سفره نوروزی آذریها نیز با شیرینیهایی همچون باقلوا و شکربورا آراسته میشود. سبزه کاشتن، دید و بازدید و برگزاری کنسرتهای موسیقی سنتی از دیگر بخشهای این جشن است. نوروز در آذربایجان تعطیل رسمی است و چند روز ادامه دارد.
این تعطیلات بسیار مورد علاقه کودکان است چراکه در چهارشنبه آخر سال در مراسم کلاهگردانی شرکت میکنند و کلاه خود را پشت در همسایهها پرت میکنند با این امید که کلاهشان پر از شیرینی و شکلات برگردد. فستیوالهای خیابانی شامل آواز و رقص سنتی، طنابزنی و نمایش شخصیتهای طنز کچل و کوزه میشود که مبارزات بین زمستان و بهار را نشان میدهد.
ازبکستان؛ جشن بهار در میدانهای سمرقند
در ازبکستان، نوروز با جشنهای مردمی گسترده در شهرهایی چون سمرقند و بخارا برگزار میشود. پخت غذای سنتی «سومالاک» که شبانه و بهصورت جمعی تهیه میشود، یکی از مهمترین آیینهای این کشور است. این غذا از جوانه گندم تهیه میشود و نماد برکت، صبر و همدلی است؛ زنان بهطور معمول دور دیگ بزرگ جمع میشوند، آوازهای محلی میخوانند و تا صبح آن را هم میزنند.
از دیگر مراسم ویژه نوروز در ازبکستان میتوان به برگزاری جشنهای رسمی در میدانهای مرکزی شهرها، اجرای نمایشهای آیینی، موسیقی فولکلور و اجراهای سنتی اشاره کرد. مسابقات «کورش» (کشتی سنتی ازبکی)، بازیهای محلی، نمایشهای اسبسواری و برپایی بازارچههای صنایعدستی نیز بخشی از برنامههاست. خانهتکانی پیش از نوروز، کاشت درخت و پخت شیرینیهای محلی همچون «حلوا» و «چاکچاک» نیز از رسوم رایج این ایام به شمار میآید.
ترکمنستان؛ نوروز و سنتهای عشایری
در ترکمنستان، نوروز بازتابی از سنتهای عشایری و فرهنگ کهن ترکمنی است. مسابقات اسبدوانی با اسبهای اصیل آخالتکه، که نماد غرور ملی ترکمنها هستند، جایگاه ویژهای در این ایام دارند، همچنین بازیهای سنتی، کشتی محلی و نمایش مهارتهای سوارکاری از جمله مراسم ویژه ترکمنهاست که در جشنهای نوروزی برگزار میشود.
برپایی چادرهای سنتی ترکمنی، اجرای موسیقی با سازهای محلی همچون دوتار و رقصهای آیینی از جلوههای شاخص جشن نوروز است. خانوادهها غذاهای سنتی همچون «سمنو» و انواع نانهای محلی تهیه میکنند و به دیدار بزرگترها میروند. آیینهای دعا برای فراوانی محصولات کشاورزی و سالی پربرکت، همراه با آشتی و دلجویی میان مردم، از دیگر بخشهای معنوی نوروز در ترکمنستان به شمار میآید.
قزاقستان؛ نوروز در دشتهای پهناور
در قزاقستان، نوروز که «نائوریز» نامیده میشود، با برپایی چادرهای سنتی (یورت) و توزیع غذای مخصوصی به نام «نائوریز کوژه» همراه است. این غذا ترکیبی از هفت ماده غذایی است که نماد فراوانی و خوشبختی است. در این روزها شهرها حالوهوای جشن به خود میگیرند، مسابقات اسبدوانی و بازیهای ملی همچون «آوداریسپاق» (کشتی روی اسب) برگزار میشود و اجرای موسیقی سنتی با ساز دومبرا، رقصهای محلی و نمایش آیینهای کهن قزاقی از دیگر برنامههای ویژه این ایام است. دید و بازدید، آشتی دادن و فراموشی کدورتها و کمک به نیازمندان نیز بخشی از سنتهای نوروزی مردم این کشور به شمار میآید.
قرقیزستان؛ آیینهای کوچنشینان
در قرقیزستان، نوروز با آیینهای سنتی و بازیهای محلی چون «کوکبورو» برگزار میشود که طی آن مردم در طبیعت گرد هم میآیند و سال نو را جشن میگیرند. برپایی یورتها در میدانهای اصلی شهرها، اجرای موسیقی حماسی «ماناسخوانی»، مسابقات کشتی سنتی و پخت غذای ویژه نوروزی همچون «سومولوک» (تهیهشده از جوانه گندم) از مراسم شاخص این روز است، همچنین آیینهای دعا برای برکت سال جدید و پاکسازی نمادین خانهها پیش از نوروز، جلوهای معنوی به این جشن میبخشد.
ترکیه؛ نوروز در میان اقوام گوناگون
در ترکیه، نوروز بهویژه در میان کردها و بعضی اقوام دیگر شناخته میشود و روشن کردن آتش و برگزاری مراسم فرهنگی از جلوههای اصلی آن است. در بعضی مناطق، مردم از روی آتش میپرند که نمادی از رهایی از سختیهاست. برگزاری جشنهای مردمی با موسیقی و اجراهای محلی، پوشیدن لباسهای رنگارنگ سنتی، شعرخوانی و گردهماییهای بزرگ در میدانهای شهر از دیگر برنامههای نوروزی است. در سالهای اخیر نیز شهرداریها در بعضی شهرها جشنوارهها و برنامههای هنری ویژه نوروز تدارک میبینند.
عراق؛ نوروز در اقلیم کردستان
در عراق، بهویژه در اقلیم کردستان، نوروز با روشن کردن آتش بر فراز کوهها و جشنهای خیابانی همراه است. مردم لباسهای سنتی کردی میپوشند و به رقصهای گروهی (ههلپهرکی) میپردازند. برگزاری جشن در دامنه کوهها و طبیعت، اجرای موسیقی زنده، برافراشتن پرچمهای کردی و بازخوانی افسانه کاوه آهنگر از جلوههای نمادین این روز است، همچنین خانوادهها با تهیه غذاهای محلی و شیرینیهای سنتی، این عید را در کنار یکدیگر گرامی میدارند.
نظر شما