به گزارش خبرگزاری ایمنا از خراسان جنوبی، ماه مبارک رمضان که از راه میرسد، خراسان جنوبی تنها وارد یک تقویم عبادی نمیشود، بلکه در لایههای عمیقتری از حافظه تاریخی خود فرو میرود.
در این اقلیم آفتابخورده و کویری، جایی که بادهای گرم بر دیوارهای کاهگلی میوزد و شبها آسمان پرستاره بر فراز شهرهای تاریخی میدرخشد، رمضان رنگ و بویی متفاوت دارد؛ رنگی از جنس سادگی، قناعت، همدلی و ایمان ریشهدار مردمی که قرنها در سختی اقلیم، فرهنگ تعاون و معنویت را پروراندهاند.
در کوچههای قدیمی بیرجند، قائن، فردوس و طبس، هنوز هم میتوان ردپای آیینهایی را دید که از دل تاریخ برخاستهاند؛ آیینهایی که نهتنها مناسکی مذهبی بلکه روایتگر شیوه زیست مردمان کویرند.
سحرهایی که با نوای بیدارباش سنتی جان میگرفت، افطارهایی که با سفرههای ساده اما صمیمی گرمای خانهها را دوچندان میکرد و شبهایی که در سکوت کویر، زمزمه دعا در کنار دیوارهای کهن مساجد تاریخی طنینانداز میشد.
رمضان در خراسان جنوبی تنها ماه روزهداری نیست؛ ماه بازآفرینی پیوندهای اجتماعی و ماهی است که فاصلهها کوتاه و سفرهها گستردهتر میشود و دلها به هم نزدیکتر، در این خطه آیینهای رمضانی در گذر نسلها نهتنها کمرنگ نشده، بلکه در قالبهای تازهای استمرار پیدا کرده است و همچنان بخشی از سرمایه فرهنگی و هویت معنوی مردم را شکل میدهد.
در سرزمینی که زیست در شرایط سخت اقلیمی، مردمانش را به صبر و همدلی آموخته است، رمضان جلوهای ویژه پیدا میکند، جلوهای که در آن، دین و فرهنگ، تاریخ و زندگی روزمره، سنت و معنویت درهم میآمیزند و تصویری کمنظیر از «زیست رمضانی» در دل کویر خلق میکنند.
همین پیوند عمیق میان آیینهای مذهبی و بافت فرهنگی، رمضان خراسان جنوبی را به یکی از نمونههای شاخص میراث معنوی در شرق ایران تبدیل کرده، میراثی که نه در کتابها، بلکه در رفتار، گفتار و خاطره جمعی مردم جاری است.
احمد برآبادی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه ویژه رمضان در فرهنگ بومی استان به خبرنگار ایمنا میگوید: سحرخوانی، رمضانخوانی، سفرههای ساده افطار و آیینهای شبهای قدر بخشی از سرمایه فرهنگی این خطه است که باید برای نسلهای آینده تبیین حفظ و تقویت شود.
وی با اشاره به جایگاه ویژه رمضان در فرهنگ بومی استان عنوان میکند: ماه مبارک رمضان در خراسان جنوبی تنها یک فریضه عبادی نیست، بلکه مجموعهای از آیینهای اجتماعی، رفتارهای فرهنگی و سنتهای ریشهدار است که طی قرنها در این اقلیم کویری شکل گرفته و بهعنوان میراث معنوی ارزشمند، نسلبهنسل منتقل شده است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با بیان اینکه زیست در اقلیم خشک و کمباران کویر، مردم این منطقه را به همدلی و مشارکت اجتماعی سوق داده است، خاطرنشان میکند: رمضان در خراسان جنوبی جلوهگاه همین روحیه تعاون و همبستگی است، ماهی که در آن، پیوندهای اجتماعی مستحکمتر و سنتهای بومی پررنگتر میشود.
سحرخوانی؛ صدای بیداری در سکوت کویر
برآبادی با اشاره به آیینهای بیدارباش سحرگاهی تاکید میکند: پیش از ورود ابزارهای نوین ارتباطی، سحرخوانی و طبلزنی از مهمترین شیوههای بیدار کردن مردم برای سحری بود و افراد معتمد محل یا کسانی که صدای خوشی داشتند، با خواندن اشعار آیینی یا نواختن طبل در کوچهها حرکت و مردم را برای اقامه نماز و صرف سحری بیدار میکردند.
وی ادامه میدهد: این آیین علاوهبر کارکرد عملی، نوعی همبستگی اجتماعی ایجاد میکرد، زیرا همه اهالی یک محله با یک صدا و یک نوا بیدار میشدند و حس جمعی روزهداری شکل میگرفت.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی میگوید: در بعضی روستاهای خراسان جنوبی هنوز نیز این رسم بهصورت محدود اجرا میشود و ظرفیت ثبت و مستندسازی بیشتر را دارد.
برآبادی با اشاره به آیین «رمضانیخوانی» اظهار میکند: در بعضی نقاط استان و با رؤیت هلال ماه رمضان، گروههایی از نوجوانان و جوانان با خواندن اشعار آیینی و ذکر صلوات در کوچهها حرکت میکردند و حلول ماه مبارک را به خانوادهها تبریک میگفتند.
وی اضافه میکند: این آیین علاوهبر ایجاد فضای معنوی، فرصتی برای تقویت پیوندهای محلی بود و خانوادهها نیز با پذیرایی ساده از شرکتکنندگان، در این شادی معنوی سهیم میشدند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی تصریح میکند: رمضانیخوانی نمونهای از میراث ناملموس استان است که باید با مشارکت نخبگان فرهنگی و پژوهشگران، بهصورت علمی ثبت و معرفی شود.
سفرههای افطار؛ تجلی فرهنگ قناعت و کرامت
برآبادی با اشاره به سنت افطاری دادن میگوید: سفرههای افطار در خراسان جنوبی بهطور معمول ساده اما سرشار از معنا است؛ غذاهای بومی همچون آشهای محلی، نانهای سنتی، خرما و شیرینیهای خانگی در کنار هم جلوهای از فرهنگ قناعت و میانهروی مردم این منطقه را به نمایش میگذارد.
وی ادامه میدهد: برپایی سفرههای افطاری در مساجد، حسینیهها و حتی در منازل شخصی با نیت اطعام روزهداران، از جلوههای شاخص فرهنگ کرامت و مهماننوازی در این استان است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با اشاره به حالوهوای خاص شبهای قدر در استان اظهار میکند: برگزاری مراسم احیا در مساجد تاریخی و بافتهای قدیمی شهرهایی همچون بیرجند، قائن و طبس، جلوهای کمنظیر از پیوند میان میراث معماری و آیینهای معنوی را به نمایش میگذارد.
برآبادی تاکید میکند: حضور گسترده مردم در این اماکن تاریخی در شبهای قدر، نشان میدهد که میراث فرهنگی تنها یک سازه فیزیکی نیست، بلکه بستری برای تداوم حیات معنوی جامعه است.
وی با اشاره به ظرفیتهای گردشگری معنوی استان تصریح میکند: رمضان میتواند بهعنوان یکی از محورهای توسعه گردشگری فرهنگی در خراسان جنوبی تعریف شود، چراکه آیینهای این ماه، تجربهای متفاوت و اصیل برای گردشگران داخلی فراهم میکند.
وداع با رمضان؛ آیین بازگشت به فطرت
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با بیان اینکه در بعضی مناطق استان مراسم مناجاتخوانی و وداع با ماه رمضان برگزار میشود، میگوید: در شبهای پایانی، مردم با قرائت دعاهای ویژه و مناجات با این ماه پرفضیلت خداحافظی و خود را برای عید سعید فطر آماده میکنند.
برآبادی اضافه میکند: عید فطر در خراسان جنوبی همراه با دید و بازدیدهای خانوادگی، صلهرحم و تقویت پیوندهای خویشاوندی است و استمرار همان روح همدلی رمضان محسوب میشود.
وی تأکید میکند: با توجه به تغییر سبک زندگی و گسترش شهرنشینی، بخشی از آیینهای سنتی در معرض فراموشی قرار گرفته است، از اینرو ثبت، مستندسازی و معرفی این سنتها از اولویتهای میراثفرهنگی استان است.
به گزارش ایمنا، رمضان در خراسان جنوبی نماد پیوند دین، فرهنگ و زیست بومی است و حفاظت از این میراث معنوی، پاسداشت هویت ایرانی-اسلامی به شمار میرود؛ ماه مبارک رمضان در خراسان جنوبی تنها ماهی برای روزهداری نیست، بلکه روایتی زنده از همبستگی اجتماعی، ایمان ریشهدار و فرهنگی است.
از صدای سحرخوانان در کوچههای خاکی تا سفرههای ساده اما پرمحبت افطار، همه و همه نشان میدهد که رمضان در این خطه، بیش از یک مناسبت مذهبی، بخشی از حافظه تاریخی و هویت جمعی مردم است، میراثی زنده که همچنان در نفسهای گرم کویر جریان دارد.
نظر شما