به گزارش خبرگزاری ایمنا، اغلب وقتی نام آرامستانها به گوش میرسد، تصویر نخستین که در ذهن شکل میگیرد، فضای سکوت و یادبود است؛ جایی که انسانها با فقدان عزیزانشان روبهرو میشوند و به تامل و یادآوری ارزش زندگی و مرگ میپردازند.
با این حال، پشت این سکوت و فضای ظاهراً ساده، مجموعهای گسترده از فعالیتها و برنامهریزیهای دقیق قرار دارد که فراتر از نقش سنتی آرامستان بهعنوان محل دفن اموات است. اگرچه شاید به نظر برسد وظیفه یک آرامستان محدود به نگهداری قبور و فراهم کردن محلی برای خاکسپاری است، اما واقعیت این است که مدیریت مدرن این فضاها نیازمند نگاه جامع، مدیریت منابع انسانی و مالی، زیرساختهای هوشمند و خدماترسانی با کیفیت به شهروندان است.
در سالهای اخیر، سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان نمونهای روشن از این تحول را به نمایش گذاشته است؛ جایی که اقدامات و پروژههای انجامشده، نشان میدهد یک آرامستان میتواند نقش یک شهر کوچک را ایفا کند، با زیرساختهای مدرن، مدیریت منابع انرژی و آب، خدمات فرهنگی و رفاهی و فناوریهای نوین که تجربه مراجعهکنندگان را متحول میکند. این اقدامات، علاوه بر حفظ شأن و احترام به عزیزان از دسترفته، به ارتقای کیفیت زندگی و رفاه روانی شهروندان نیز کمک میکند.
فضاهای سبز گسترده، مسیرهای دسترسی ایمن، سیستمهای هوشمند مدیریت آب و انرژی و خدمات الکترونیک به شهروندان، همه نشاندهنده تحول در نگاه مدیریت شهری به آرامستان است. این پروژهها نه تنها به مدیریت کارآمد مجموعه کمک میکنند، بلکه بر تجربه شهروندان در لحظات حساس و عاطفی نیز تأثیرگذار هستند. از افزایش ظرفیت فضای سبز تا خودکفایی انرژی و توسعه خدمات غیرحضوری، همه این اقدامات حکایت از آن دارند که آرامستانها دیگر تنها نقطهای برای خاکسپاری نیستند، بلکه مجموعهای پویا با وظایف شهری، خدماتی و فرهنگی هستند که به نحوی مستقیم با شهروندان در ارتباطند.
با وجود اینکه بسیاری از این اقدامات در پسزمینه فعالیتهای روزمره قرار دارند و شاید کمتر مورد توجه عمومی قرار گیرند، اطلاعرسانی درباره آنها اهمیت ویژهای دارد. شهروندان باید بدانند که حضور در این مکانها نه تنها فرصتی برای ادای احترام و زیارت قبور عزیزانشان است، بلکه رویارویی با محیطی آرام، ایمن و هوشمند نیز هست که به تلاشهای دقیق و برنامهریزیشده سازمان آرامستانها شکل داده شده است.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با سیدابراهیم حسینی، مدیرعامل سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان بهمنظور تشریح اقدامات جاری، پروژههای در دست اجرا و تأثیر آنها بر ارتقای کیفیت خدمات، مدیریت بهینه منابع و ایجاد محیطی امن و آرام برای شهروندان است.
خودکفایی انرژی در باغ رضوان با توسعه انرژی خورشیدی و دیزل ژنراتورها
ایمنا: در قالب بسته پرواز شهرداری اصفهان چه پروژههای شاخصی برای بهبود خدمات و زیرساختهای باغ رضوان در نظر گرفته شده است؟
حسینی: دو نگاه اصلی در حوزه سازمان آرامستانها از ابتدای این دوره مدیریت وجود داشته است؛ یک نگاه، نگاه تکلیف ذاتی است که سازمانها اساساً با یک وظیفه مشخص شکل میگیرند، همچون سازمان زیباسازی، سازمان پسماند و سایر سازمانها که جایگاه و مأموریت آنها مشخص است.
نگاه نخست در سازمان آرامستانها، وظیفه ذاتی تفصیل، تکوین و تدفین اموات شهر اصفهان است که این سازمان را به یک سازمان تخصصی تبدیل کرده و لازم است کار تخصصی خود را بهدرستی انجام دهد، اما در کنار این نگاه، اتفاقی که رخ داده و بهعنوان مکمل این رویکرد مطرح شده، حضور مستمر و بالقوه شهروندان در این مجموعه است.
برخلاف بسیاری از سازمانها که کار ذاتی خود را انجام میدهند و ارتباط مستقیم و دائمی با شهروند ندارند، سازمان آرامستانها بهطور مستقیم با شهروندان درگیر است و به همین دلیل در بسیاری از حوزهها مجبور شده همچون یک منطقه شهری عمل کند، بهگونهای که نگاه به فضای سبز، انرژی، خدمات شهری، حوزههای فرهنگی و اجتماعی کاملاً مردممحور تعریف شده است.
بر اساس آمارهای ثبتشده از دوربینهای تردد، بهطور عادی حدود ۱۰۰ هزار خودرو در هفته در باغ رضوان تردد دارند و این رقم در مناسبتها بهطور قابل توجهی افزایش پیدا میکند، از سوی دیگر شهروندی که عزیزی را از دست میدهد تا چهلم و حتی تا یک سال ارتباط عاطفی و مستمر با آرامستان دارد و آخر هفتهها و مناسبتها به این مجموعه مراجعه میکند.
از این منظر، آرامستان همچون یک منطقه شهری با شهروندان شناور و ثابت تلقی میشود و به همین دلیل در برنامهریزیها، نگاه دوم یعنی نگاه شهری در کنار وظیفه تخصصی بسیار مورد توجه قرار گرفته و سازمان از یک نهاد مستقر در گوشهای از شهر به نهادی اثرگذار و عضو فعال شهر تبدیل شده است، بهگونهای که برنامهها و رویدادها ماهیت شهری پیدا کردهاند.
فضای سبز باغ رضوان از ۱۵۵ هکتار به ۱۸۰ هکتار افزایش یافته است
در همین چارچوب، پروژههایی در حوزه محیطزیست و زیرساخت تعریف و اجرا شده است؛ از جمله مخزن نگین با ظرفیت ۵۵ هزار مترمکعب که با توسعه جدید به ۶۳ هزار مترمکعب میرسد و تا پایان سال تکمیل میشود، مخزنی که علاوه بر تأمین آب فضای سبز باغ رضوان که از ۱۵۵ هکتار به ۱۸۰ هکتار افزایش یافته، در بحرانهای آبی شرق اصفهان نیز نقش مؤثری ایفا کرده است.
در حوزه انرژی نیز نگاه سازمان بر خودکفایی است، بهطوری که هر میزان انرژی مصرفی از طریق تولید داخلی، چه در قالب انرژی خورشیدی و چه دیزل ژنراتورها، تأمین میشود و این مسیر با نگاه توسعه شهری و نه تنها سازمانی دنبال شده است تا پروژهها بتوانند به مجموعه شهری نیز خدمترسانی کنند.
در کنار این موارد، سازمان آرامستانها بهعنوان یکی از نهادهای مؤثر در زمان بحران ایفای نقش میکند و با توجه به مسئولیت دبیر کمیته اجساد و اموات، تمرکز ویژهای در این دوره بر آمادگی بحران صورت گرفته و پروژههایی در حوزه سردخانه، تجهیزات تخصصی، ناوگان خودرویی و زیرساختها به نتیجه رسیده یا برای سال آینده در دست پیگیری است.
همزمان با توسعه فیزیکی و زیرساختی، نگاه جدی به توسعه خدمات الکترونیک نیز وجود داشته است تا بسیاری از فرایندها بهصورت غیرحضوری انجام شود و بخشی از مراجعات شهروندان کاهش پیدا کند؛ رویکردی که در سال جاری با جدیت دنبال شده و در راستای همان نگاه شهری و مردممحور تعریف شده است.
پیوند آب و انرژی؛ حرکت نوآورانه شهرداری بهسوی خودکفایی پایدار
ایمنا: به اقدامات صورت گرفته برای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر یا کاهش مصرف انرژی فسیلی در آرامستانها اشاره کنید.
حسینی: از جمله بحثهایی که بهصورت جدی پیگیری شده، موضوع انرژی خورشیدی است که همچون سایر بخشهای مختلف شهرداری در دستور کار قرار گرفته و یک مجموعه ۵۵۰ کیلوواتی هماکنون در حال بهرهبرداری است و علاوه بر آن، یک تا دو مجموعه دیگر نیز پیشبینی شده تا تا پایان سال جاری و سال آینده به این ظرفیت اضافه شود و توان تولید انرژی پاک افزایش پیدا کند.
یکی از نوآوریهایی که در اتاقهای فکر و تیمهای فکری شکل گرفت، ایجاد پیوند میان پروژهها بود؛ به این معنا که تنها هر پروژه بهصورت جداگانه دیده نشود، بلکه ارتباط میان آنها مورد توجه قرار گیرد، در همین راستا پروژهای همچون مخزن نگین که دارای ظرفیت آبی قابل توجهی است و آب در آن بهصورت مستمر در حال رفتوبرگشت، پر شدن و مصرف شدن است، بهعنوان یک فرصت جدید بررسی شد.
در ادامه این نگاه، این پرسش مطرح شد که آیا میتوان از همین رفتوبرگشت آب، انرژی تولید کرد یا خیر؛ به همین دلیل موضوع به تیمهای دانشبنیان سپرده شد، آنها بررسیهای فنی انجام دادند و طرحهایی ارائه کردند که نشان داد این ایده شدنی است، بهطوری که مراحل استعلام انجام شده و بهزودی بازگشایی صورت میگیرد تا وارد فاز اجرایی شود.
با تحقق این طرح، نخستین نیروگاه برقآبی شهرداری در سطح شهرستان و حتی در مقیاس کلانشهر در کشور با این ظرفیت راهاندازی خواهد شد؛ موضوعی که اگرچه در دنیا معمولاً در مقیاسهای بسیار بزرگ و در سدها و ذخایر عظیم انجام میشود، اما اجرای آن در این ظرفیت کوچک میتواند نشاندهنده توان بالای اصفهان در نوآوری و الگوسازی باشد.
بررسیها نشان داده است که این نیروگاه برقآبی با حدود نصف هزینه نیروگاه خورشیدی قابل راهاندازی است و توان تولید آن بیش از ۶۳ مگاوات ساعت در سال برآورد شده در حالیکه با توان تولید برق به صورت ۲۴ ساعته دارای راندمان بیشتر و هزینه کمتر نسبت به پنل های خورشیدی است.
این اقدام میتواند سرمنشأ خیر برای شهر اصفهان باشد و بهعنوان یک الگو در سایر مخازن بزرگ شهری و حتی در مجموعههای پساب مورد استفاده قرار گیرد و مسیر تازهای برای تولید انرژی پاک و پایدار در شهر و سپس در سطح کشور باز کند، موضوعی که از منظر مدیریت انرژی شهری اهمیت ویژهای دارد.
در کنار این طرح، بررسی روشهای دیگر تولید انرژی نیز در دستور کار قرار دارد؛ از جمله تحقیقات در حوزه انرژی بادی با توجه به موقعیت شرق اصفهان و بادهایی که در برخی فصول از سمت شرق وارد شهر میشود، تا امکان بهرهبرداری از این ظرفیت طبیعی نیز سنجیده شود و سبد متنوعتری از انرژیهای تجدیدپذیر برای شهر شکل بگیرد.
در این مسیر، ارتباط مستمر و مؤثر با تیمهای دانشبنیان در حوزه انرژی برقرار شده و این تیمها نیز بهطور همزمان در حال انجام تحقیقات و ارائه ایدههای جدید هستند تا بتوان با تکیه بر دانش بومی و نوآوری، آیندهای پایدارتر برای مدیریت انرژی شهری اصفهان رقم زد.
تحول دیجیتال در سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان؛ کاهش مراجعات حضوری و آرامش بیشتر برای شهروندان
ایمنا: اجرای پروژههای الکترونیکی و خدمات غیرحضوری در باغ رضوان تا چه حد پیش رفته است و چه تأثیری بر رفاه شهروندان دارد؟
حسینی: توسعه خدمات الکترونیک در سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان با رویکردی دووجهی دنبال شده است؛ یک بُعد آن مستقیماً به شهروندان مربوط میشود و بُعد دیگر به بخش سازمانی و زیرساختی بازمیگردد، چراکه هر میزان توسعه خدمات شهروندی بدون فراهم بودن زیرساختهای درونسازمانی عملاً امکانپذیر نخواهد بود. بر همین اساس، از ابتدای دوره ششم مدیریت شهری، بررسی دقیقی از مراجعات حضوری شهروندان انجام شد تا مشخص شود علت اصلی این مراجعات چیست و کدام فرایندها قابلیت الکترونیکی شدن دارند.
نتایج این بررسیها نشان داد که معمولاً پس از خاکسپاری، هر خانواده بهطور میانگین بین هفت تا هشت مرتبه به سازمان مراجعه میکند؛ مراجعاتی که برای امور مختلفی همچون سفارش مراسم هفته، سوم و چهلم، تأیید و سفارش سنگ قبر، پرداخت هزینهها، دریافت مجوز نصب و در نهایت دریافت اسناد مربوط به دفن انجام میشود. همین حجم از مراجعات، هم برای شهروندان زمانبر و فرسایشی بود و هم برای سازمان، بار کاری و ترافیک مراجعهکنندگان را افزایش میداد.
بر این اساس، فرایند تبدیل تدریجی این خدمات به خدمات الکترونیک آغاز شد. نخستین گام، الکترونیکی شدن خرید مزار بود که بهعنوان اولین خدمت، بهصورت کامل در بستر دیجیتال ارائه شد. پس از آن، مجموعهای از خدمات که تحت عنوان «خدمات پس از دفن» شناخته میشود، بهصورت مرحلهبهمرحله الکترونیکی شد؛ خدماتی از جمله سفارش چادر و مراسم، بارگذاری و تأیید عکس سنگ قبر، پرداخت هزینههای مربوط به نصب سنگ و سایر امور مرتبط. در حال حاضر میتوان با اطمینان گفت که تقریباً تمام خدمات پس از دفن در این سازمان بهصورت الکترونیک ارائه میشود و نیاز به مراجعه حضوری به حداقل رسیده است.
در کنار این اقدامات، یکی از دغدغههای جدی شهروندان که همواره باعث ایجاد استرس و نگرانی برای خانوادههای داغدیده میشد، موضوع درخواست خودروی حمل متوفی بود. در شرایط گذشته، خانوادهها پس از فوت عزیزانشان معمولاً با شماره ۱۵۳۰ تماس میگرفتند تا خودروی حمل اعزام شود. هرچند این فرایند بهصورت طبیعی انجام میشد، اما بلاتکلیفی و نگرانی از زمان رسیدن خودرو، مسیر حرکت و وضعیت راننده، فشار روانی مضاعفی را به خانوادهها تحمیل میکرد.
طراحی و برنامهنویسی یک خدمت جدید در دستور کار قرار گرفت که اکنون مراحل فنی آن به پایان رسیده و در فاز تست قرار دارد و قرار است تا پایان سال رونمایی شود. در این خدمت، درخواست خودروی حمل متوفی بهطور کامل از طریق اپلیکیشن باغ رضوان انجام خواهد شد.
خانوادهها میتوانند درخواست خود را ثبت کنند، موقعیت لحظهای خودرو را مشاهده کنند، از مسیر حرکت آن مطلع شوند، بدانند خودرو در چه نقطهای قرار دارد و چه مدت زمان تا رسیدن آن باقی مانده است.
علاوه بر این، اطلاعات راننده، شماره خودرو و حتی امکان ثبت درخواست توقف در مسیر نیز در این سامانه پیشبینی شده است. در پایان مسیر نیز محاسبه هزینهها بهصورت شفاف و دقیق، بر اساس تعرفه مصوب شورای شهر انجام میشود و شهروندان میتوانند بدون نیاز به پرداخت نقدی و بدون معطلی، هزینهها را بهصورت الکترونیک و از طریق تلفن همراه خود پرداخت کنند.
این شفافیت و حذف پرداختهای حضوری، هم آرامش خاطر خانوادهها را افزایش میدهد و هم فرایند ارائه خدمت را منظمتر و قابل پیگیریتر میکند.
در ادامه مسیر توسعه خدمات الکترونیک، برای سال آینده نیز یک خدمت مهم دیگر پیشبینی شده که مصوبه شورای شهر را نیز دریافت کرده است. در روزهای شلوغ، معمولاً شهروندان برای انتخاب مزار و بارگذاری مدارک خود با معطلی مواجه میشوند. بر همین اساس، مقرر شده است که این فرایند نیز از ابتدای سال آینده بهصورت الکترونیکی انجام شود. شهروندان میتوانند خودشان مزار مورد نظر را در هر فاز و هر قطعه انتخاب کنند، مدارک را اسکن و بارگذاری کنند و اطلاعات را بهصورت شفاف مشاهده کنند.
برای تشویق شهروندان به استفاده از این خدمت، یک بسته تشویقی نیز در نظر گرفته شده است؛ به این صورت که هر فردی که این فرایند را بهصورت کامل و الکترونیکی انجام دهد، از پنج درصد تخفیف در هزینه مربوطه برخوردار خواهد شد.
در این مدل، نقش کاربر سازمان تنها به بررسی نهایی اطلاعات و اطمینان از نبود نقص در مدارک محدود میشود و همین موضوع، هم سرعت ارائه خدمات را افزایش میدهد و هم بار کاری پرسنل را کاهش میدهد.
ایمنا: توسعه زیرساختهای آبیاری هوشمند و احداث مخزن ۵۵ هزار مترمکعب چه تأثیری بر محیط زیست و مدیریت منابع آب باغ رضوان داشته است؟
حسینی: در حوزه مدیریت آب، سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان بهصورت همزمان چند طرح مکمل و بههمپیوسته را اجرا کرده است که مجموع آنها یک چرخه کامل و منسجم مدیریت آب را شکل میدهد. این رویکرد بهگونهای طراحی شده که هم در شرایط عادی و هم در زمان بارشهای شدید، کمترین ریسک و بیشترین بهرهوری را برای مجموعه به همراه داشته باشد و امکان ارزیابی و دریافت بازخورد دقیق از عملکرد این طرحها نیز فراهم شود.
در گام نخست، احداث مخزن ذخیره آب در دستور کار قرار گرفت تا ظرفیت مناسبی برای نگهداشت آب در مجموعه ایجاد شود. در کنار آن، طرح استحصال آبهای سطحی اجرا شد؛ طرحی که با هدایت و جمعآوری روانآبها، مانع از هدررفت آب در زمان بارندگی میشود.
نکته قابل توجه این است که مجموعه آرامستانها عملاً از منابع آب متعارف برخوردار نیست و به همین دلیل، هر قطره آبی که امکان ذخیره و استفاده مجدد داشته باشد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
کارآمدی این دو طرح در بارشهای اخیر بهخوبی خود را نشان داد. در حالی که در زمان این بارندگیها، بسیاری از شهرها و مجموعهها در حالت آمادهباش قرار داشتند، در مجموعه باغ رضوان هیچگونه نگرانی بابت آبگرفتگی یا آسیب به قبور وجود نداشت.
پیشبینیها نشان میداد که بارشها بهصورت کنترلشده مدیریت میشود و آب اضافی بدون ایجاد مشکل از سطح جمعآوری خواهد شد. همین اتفاق نیز رخ داد؛ بهطوری که پس از پایان بارندگی، مشخص شد نهتنها هیچگونه آبگرفتگی ایجاد نشده، بلکه تمام ظرفیتهای پیشبینیشده در مخازن آب بهطور کامل ذخیره شده است.
سومین ضلع این چرخه، اجرای طرح هوشمندسازی آبیاری فضای سبز، بهویژه در فاز سه مجموعه بود. هر یک از این اقدامات بهتنهایی بازخوردهای قابل توجهی به همراه داشت، اما در کنار یکدیگر، تصویر روشنی از یک نظام مدیریتی نوین در حوزه آب را ترسیم کردند. در بخش هوشمندسازی آبیاری، تغییرات تنها به کاهش مصرف آب محدود نشد، بلکه در حوزه منابع انسانی نیز اثرات قابل توجهی برجای گذاشت.
پیش از اجرای این طرح، بخشی از نیروی کار مجموعه بهصورت مستقیم درگیر آبیاری سنتی فضای سبز بودند. با پیادهسازی سیستمهای هوشمند و آموزش نیروها، این افراد از نقش کارگری صرف خارج شده و به تکنسینهای فنی تبدیل شدند که وظیفه آنها نظارت، عیبیابی و بهینهسازی سیستم آبیاری هوشمند است. این تغییر نقش، هم سطح تخصص نیروی انسانی را ارتقا داد و هم شیوه مدیریت مجموعه را متحول کرد.
نتیجه این فرایند، صرفهجویی جدی در مصرف آب، کاهش وابستگی به نیروی انسانی در آبیاری سنتی و آزادسازی بخشی از ظرفیت نیروها بود. این ظرفیت آزادشده بهجای حذف، در مسیر توسعه به کار گرفته شد؛ بهگونهای که مجموعه توانست بدون افزایش نیرو و بدون تحمیل هزینههای اضافی، حدود ۱۵ هکتار به فضای سبز آرامستان اضافه کند.
این اتفاق در مدتزمانی کوتاه و تنها با بازتوزیع درست منابع انسانی و اصلاح شیوه مدیریت امکانپذیر شد؛ موضوعی که نشان میدهد هوشمندسازی، تنها یک اقدام فناورانه نیست، بلکه ابزاری برای بهرهوری بالاتر در تمام سطوح مدیریتی است.
در مجموع، این سه اقدام احداث مخزن آب، استحصال آبهای سطحی و هوشمندسازی آبیاری در کنار هم چرخه مدیریت آب سازمان را بهخوبی نمایان میکند. بازخورد اولیه در سال نخست اجرای هوشمندسازی فضای سبز، کاملاً مثبت بوده و نتایج امیدوارکنندهای را نشان داده است. با این حال، از منظر علمی و پژوهشی، ارزیابی نهایی چنین طرحهایی نیازمند گذر زمان است؛ چراکه وضعیت درختان، مقاومت آنها در برابر تنشهای آبی، احتمال بروز آفات یا آثار کمآبی، معمولاً در بازه چندساله بهطور دقیق قابل سنجش است.
بر همین اساس، تصمیم گرفته شد که توسعه هوشمندسازی فضای سبز در فاز دوم، بهجای اجرای فوری، یک سال به تعویق بیفتد تا امکان دریافت بازخوردهای دقیقتر و انجام بررسیهای علمی فراهم شود. این رویکرد باعث میشود در صورت وجود هرگونه خطا یا ضعف احتمالی، اصلاحات لازم پیش از تعمیم طرح انجام شود.
اگر نتایج به همین میزان مثبت باقی بماند، چشمانداز روشنی پیش روی مجموعه قرار دارد؛ بهطوری که در آینده، کل فضای سبز باغ رضوان میتواند بهصورت کامل تحت پوشش سامانههای هوشمند آبیاری و آبرسانی قرار گیرد؛ اقدامی که هم در مصرف منابع آبی صرفهجویی میکند و هم الگوی قابل تعمیمی برای مدیریت پایدار آب در مقیاس شهری خواهد بود.
آمادهسازی همهجانبه سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان برای میزبانی از جمعیت میلیونی زائران و خانوادهها در مناسبتهای خاص
ایمنا: درباره وضعیت فعلی باغ رضوان، ظرفیتهای موجود و میزان مراجعه روزانه یا سالانه شهروندان توضیح دهید.
حسینی: در سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان بهصورت عادی و در طول هفته، بهطور میانگین به حدود ۳۰۰ هزار نفر از زائرین و خانواده های داغدار خدماترسانی میشود؛ جمعیتی قابل توجه که خود نیازمند برنامهریزی دقیق، زیرساختهای مناسب و مدیریت منسجم در حوزههای مختلف اجرایی، خدماتی و فرهنگی است. این آمار در شرایط عادی ثبت میشود، اما در برخی مناسبتهای خاص و آیینی، حجم مراجعات بهصورت ناگهانی و چشمگیر افزایش پیدا میکند.
در ایامی همچون روز پدر، روز مادر، روز عرفه که مراسم دعای عرفه در مجموعه برگزار میشود، ایام نوروز، پنجشنبه آخر سال که بهعنوان یک رسم دیرینه و ریشهدار در میان مردم اصفهان شناخته میشود و شهروندان برای غبارروبی و زیارت مزار عزیزان خود به آرامستان مراجعه میکنند.
در برخی بازهها که چند تعطیلی متوالی در کنار یکدیگر قرار میگیرد، جمعیت مراجعان گاه تا یکونیم برابر و حتی در مواردی تا دو برابر افزایش پیدا میکند؛ در چنین شرایطی، مجموعه آرامستان با حجم بسیار بالایی از تردد و حضور شهروندان مواجه میشود که مدیریت آن نیازمند آمادگی همهجانبه است.
بر همین اساس در این سازمان تلاش شده است تا پهنه و بستر آرامستان از جنبههای مختلف بهگونهای ساماندهی و آمادهسازی شود که پاسخگوی این حجم از حضور مردم باشد.
در حوزه بصری، کاشت و توسعه فضای سبز، گلکاری و استفاده از پوششهای گیاهی متناسب با اقلیم منطقه در دستور کار قرار گرفته تا از خشکی و یکنواختی محیط کاسته شود و فضای آرامستان، ضمن حفظ شأن و قداست خود، از نظر بصری نیز آرامشبخشتر باشد.
در کنار آن، ساماندهی تابلوهای راهنمایی و اطلاعرسانی، بهعنوان یکی از ارکان مهم خدماترسانی به زائران، مورد توجه ویژه قرار گرفته است. هدف از این اقدام، تسهیل مسیریابی شهروندان، کاهش سردرگمی در مراجعات پرتعداد و کمک به مدیریت بهتر جریان جمعیت در روزهای اوج تردد بوده است، همچنین پیامهای فرهنگی و اجتماعی متناسب با فضای آرامستان، بهشکلی هدفمند و حسابشده در نقاط مختلف مجموعه جانمایی شدهاند تا ضمن راهنمایی، کارکرد فرهنگی و معنوی فضا نیز تقویت شود.
رویکرد اصلی سازمان در این مسیر، ایجاد تعادل میان دو بُعد مهم بوده است؛ از یکسو تلاش شده تا با کاستن از زبری و خشکی محیط و ارتقای کیفیت بصری و خدماتی، شهروندان در زمان حضور در آرامستان احساس آرامش بیشتری داشته باشند و از سوی دیگر، ماهیت و کارکرد اصلی این فضا که یادآور مرگ، معاد و تذکر معنوی است، تحتالشعاع قرار نگیرد که بر همین مبنا، ارائه مفاهیم دینی و معنوی، نه بهصورت مستقیم و خشک، بلکه در قالب المانهای هنری، نشانههای مفهومی و پیامهای غیرمستقیم دنبال شده است.
تلاش مجموعه بر این بوده که حضور شهروندان در باغ رضوان، در عین انجام امور ضروری و زیارت اهل قبور، فرصتی برای تأمل، آرامش درونی و یادآوری مفاهیم عمیق انسانی و دینی نیز باشد؛ همان نگاهی که در توصیههای دینی بر زیارت اهل قبور بهعنوان یادآور مرگ و معاد تأکید شده است.
این رویکرد تلفیقی از مدیریت خدماتی، زیباسازی محیط و نگاه فرهنگی هنری است که تلاش دارد شأن این فضا حفظ شود و همزمان پاسخگوی نیازهای جمعیت گسترده و متنوع شهروندان باشد.
ایمنا: بزرگترین چالشهایی که سازمان آرامستانها با آن روبهرو است چیست و چه برنامههایی برای توسعه پایدار، افزایش کیفیت خدمات و توجه به نیازهای آینده شهروندان در دستور کار دارید؟
حسینی: در سازمان آرامستانهای شهرداری اصفهان همواره موضوع توسعه آرامستانها با نگاهی فراتر از نگاه تنها سازمانی و حتی شهری مورد بررسی قرار گرفته است و پرسشی که بهطور مداوم در افکار عمومی و در سطح مدیریت شهری مطرح میشود، این است که آیا باغ رضوان همچنان ظرفیت لازم برای دفن اموات را دارد یا خیر. این پرسش، در واقع یک سؤال دولَبه است که پاسخ آن نیازمند تفکیک دو نگاه متفاوت اما مرتبط با یکدیگر است.
از منظر ظرفیت فنی و کالبدی، همواره تأکید شده که باغ رضوان از نظر امکان توسعه و ظرفیت دفن، توان پاسخگویی به نیازهای شهر اصفهان را حداقل برای ۵۰ سال آینده دارد و از این جهت، نگرانی فوری بابت کمبود فضا وجود ندارد، اما در کنار این واقعیت، یک نگاه کلانتر و مهمتر نیز مطرح است و آن، نسبت توسعه شهری اصفهان با جانمایی فعلی باغ رضوان است.
پرسش اصلی اینجاست که آیا با گسترش روزافزون شهر و افزایش فاصله سکونتگاههای شهری، باغ رضوان همچنان نقطهای مطلوب و بهینه برای ارائه خدمات آرامستانی به شهروندان محسوب میشود یا خیر.
واقعیت این است که هرچه شهر اصفهان بزرگتر میشود، شهروندانی که در جنوبیترین، غربیترین یا شمالیترین نقاط شهر ساکن هستند، برای دریافت خدمات آرامستانی ناچارند مسافت طولانیتری را طی کنند تا به باغ رضوان برسند و این موضوع هم از منظر رفاه شهروندان و هم از نظر مدیریت ترافیک و زمان، به یک چالش جدی تبدیل میشود. البته در سالهای اخیر، با فعالسازی ۱۸ آرامستان محلی در غرب اصفهان، بخشی از این ترددها کاهش یافته و امکان انجام دفن در مقیاس محلی فراهم شده است، اما این اقدام بهتنهایی پاسخگوی نیازهای یک کلانشهر در افق بلندمدت نیست.
این باور وجود دارد که در مقیاس کلانشهری، موضوع توسعه و جانمایی آرامستانها دیگر تنها یک تصمیم سازمانی یا حتی شهرداری نیست، بلکه به یک تصمیم فرادستگاهی و استانی نیاز دارد. اصفهان بهعنوان یک کلانشهر، قاعدتاً نیازمند پیشبینی و ایجاد حداقل یک آرامستان جدید در غرب یا شمال شهر است تا بتواند در سالهای آینده بهصورت متوازنتری به شهروندان خدمات ارائه دهد.
تصمیمگیری درباره آرامستان دوم اصفهان باید در قالب یک تصمیم استانی و با نگاه منطقهای انجام شود
در سالهای گذشته، موضوع احداث آرامستان غرب اصفهان بارها مطرح شده و حتی در مقاطعی زمینهایی نیز برای این منظور پیشبینی شده است، اما به دلایل مختلف، این موضوع بهتدریج از اولویت خارج شده و عملاً به فراموشی سپرده شده است.
یکی از دلایل اصلی این وقفه، پیچیدگی فرایند انتخاب مکان مناسب برای آرامستان جدید است؛ چرا که این انتخاب تنها محدود به محدوده قانونی شهر اصفهان نیست و در بسیاری از موارد، به تعامل و توافق با شهرهای مجاور گره میخورد.
وقتی برای احداث آرامستان به انتهای محدوده شهری میرسیم، موضوع وارد حریم و منافع شهرهای همجوار میشود و بدون همراهی و حمایت آنها، امکان پیشبرد چنین پروژهای وجود ندارد. به همین دلیل، بارها در سطح استانداری نیز بر این نکته تأکید شده که تصمیمگیری درباره آرامستان دوم اصفهان باید در قالب یک تصمیم استانی و با نگاه منطقهای انجام شود؛ تصمیمی که منافع کلانشهر اصفهان و شهرهای پیرامونی را توأمان در نظر بگیرد.
هرچند باغ رضوان از نظر ظرفیت دفن همچنان پاسخگوی نیازهای فعلی و آینده نزدیک است، اما با تداوم روند توسعه شهری، ضروری است که موضوع آرامستانهای جدید با نگاهی راهبردی، آیندهنگر و فراتر از مرزهای اداری شهر اصفهان دوباره در دستور کار مدیریت استان قرار گیرد تا این نیاز اساسی شهری، پیش از تبدیلشدن به یک بحران، بهشکلی اصولی و پایدار مدیریت شود.
نظر شما