به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، تکنیکهای ساختوساز سنتی که طی قرنها مشاهده، آزمون و خطا پالایش شده است، شناخت عمیقی از مصالح محلی و روشهای مختلف معماری در محیطهای مختلف را در اختیار کارشناسان معماری قرار میدهد. معماران با استفاده از ابزارهای ساده و در عین حال مؤثر، در ساختار مواد و نحوه استفاده از آنها دستکاری کردهاند تا به یک ترکیب پایدار و کاربردی دست پیدا کنند که به نیازهای اقلیمی و منظره، همچنین نیازهای فرهنگی و اجتماعی جامعه پاسخ دهد و در عین حال ارزش زیباییشناختی و نمادین برای محیط داشته باشد. این تکنیکها با وجود گذشت زمان و رویارویی با چالشهای تاریخی همچون مهاجرتهای گسترده و گرم شدن زمین، همچنان کارایی قابلقبولی دارد.
سازههای سنتی نهتنها نشاندهنده مهارتهای متفاوتی از زندگی و معماری هستند، بلکه بهعنوان نمادهایی از هویتهای فرهنگی و اجتماعی مردم عمل میکنند. مطالعه در این میراث، راهکارهای سازندهای را برای روبهرویی با چالشهای کنونی و آینده ساختمانسازی و محیطهای پایدار در اختیار صنعت ساختوساز قرار میدهد. برای مثال، مضیفهای عراق که در گذشته و حتی امروز در بسیاری از مناطق این کشور به ویژه جنوب و مرکز شهرها رواج دارند، آیین میزبانی و گردهمایی را زنده نگه داشتهاند. مضیفها، نیخانههای سنتی هستند که در باتلاقهای جنوب عراق و با استفاده از نیهای موجود در مردابها، خشت و گل ساخته میشوند و به گونهای طراحی میشوند که ضمن حفظ خنکی نسبی در تابستانهای گرم خاورمیانه، امکان تهویه مناسب و جریان باد را فراهم کنند.
مضیفها با وجود ظاهر ظریفشان، بهطور شگفتآوری پایدار هستند و کارایی خود را در طول سالها حفظ میکنند. اگرچه امروزه ساخت مضیفها به دلیل ورود مصالح صنعتی و ساختوساز شهری مدرن، کمتر رایج است، اما در میان جوامع محلی و برای مراسمهای سنتی هنوز کاربرد دارند. بعضی پروژههای احیای میراث معماری سنتی این سازهها را مورد توجه قرار داده است و در قالب طراحیهای معاصر بومی الهامبخش معماری مدرن شدهاند.
یورتها، خانههای همواره حاضر در آسیا
یورتها از قدیمیترین و شناختهشدهترین سازههای سنتی در آسیای میانه هستند که قرنهاست توسط اقوام عشایری ترکمن، قرقیز، قزاق و مغول مورد استفاده قرار میگیرند. این سازهها که بهصورت چادرهای دایرهای شکل ساخته میشوند، از قاب چوبی سبک پوشیده شده با پارچههای ضخیم یا پوست حیوانات تشکیل شدهاند. ساختار یورت به گونهای طراحی شده است که در عین حمل آسان، مقاوم و پایدار باشد و شرایط اقلیمی سخت مناطق سردسیر و کوهستانی آسیای میانه را تحمل کند.
یکی از ویژگیهای برجسته یورتها، قابلیت حملونقل سریع و آسان آنها است که با سبک زندگی عشایری و کوچهای فصلی هماهنگ است. این سازهها به گونهای ساخته میشوند که چند نفر میتوانند بهراحتی آنها را جمع کنند و به نقطهای دیگر انتقال دهند، بدون اینکه ساختار دچار آسیب شود. به همین دلیل، در سالهای اخیر استفاده از آنها در طراحی پاویونها و سازههای شهری افزایش پیدا کرده است که میتوان آن را به دلایل مختلفی از جمله پایداری، زیباییشناسی فرهنگی و انعطافپذیری ساختاری نسبت داد.
بهکارگیری طراحی الهامگرفته از یورت در پاویونهای شهری، فضای فرهنگی و اصیلی را به شهر اضافه میکند و میتواند هویت و سنتهای قدیمی را زنده نگه دارد. یورتها فضای داخلی باز و قابل تغییر را ارائه میدهند که برای کاربردهای مختلف شهری از جمله نمایشگاهها، استراحتگاهها و کافههای موقت بسیار مناسب است.
در نمایشگاه جهانی اکسپو ۲۰۲۰ که در دبی برگزار شد، پاویونهایی با الهام از فرهنگهای مختلف جهان طراحی شد. یکی از این پاویونها برگرفته از ساختار یورتهای آسیای میانه بود که با ترکیب مصالح مدرن و فناوریهای جدید ساخت، تجسمی نوآورانه از این سازه سنتی ارائه میکرد. این پاویون با اسکلت فلزی سبک و پوشش پارچهای مقاوم، فضای داخلی گرمی مشابه یورتهای سنتی ایجاد کرده بود و با طراحی قابل حمل و فرم مدور خود، قابلیت استفاده چندمنظوره داشت. هدف این پروژه ایجاد پلی بین سنت و مدرنیته و نمایش فرهنگ غنی اقوام آسیای میانه به جهانیان بود.
پاویون «کوبیک یورت» نمونهای ابتکاری از ترکیب ساختار سنتی یورت و حجم مشخص کانتینرهای حملونقل است که در یکی از جشنوارههای معماری در ونکوور کانادا به نمایش درآمد. معماران این پروژه برای ایجاد فضای موقتی نمایشگاهی و رویدادهای فرهنگی، از فرم دایرهای یورت با دیوارههای ماژولار چوبی استفاده کردند و آن را در داخل قابی مکعبی شکل تعبیه کردند. این ترکیب امکان حمل و جابهجایی سریع پاویون را فراهم ساخت و در عین حال حس گرمی، تعامل و دعوتکنندگی فضای داخلی یورت را حفظ کرد. این پروژه نمایانگر تلفیق نوآوری و احترام به معماری بومی سنتی بود.
در یک طرح توسعه فضای شهری در پکن، معماران مجموعهای از سازههای الهام گرفته از یورت را بهعنوان فضاهای عمومی و پارکی طراحی کردند. این سازهها با استفاده از مصالح سبک و پایدار همچون چوب فرآوری شده و پارچههای مقاوم در برابر شرایط محیطی ساخته شدند. هدف این پروژه ایجاد فضاهایی برای استراحت، گفتوگو و برگزاری رویدادهای فرهنگی در قلب شهر بود، بهویژه در محلهایی که تراکم شهری بالاست و کمبود فضاهای باز احساس میشود. فرم دایرهای یورتها و فضای بدون ستون داخلی آنها موجب شد تا محیطی انعطافپذیر و کاربر پسند فراهم شود که بازتابی از فرهنگ بومی آسیایی در فضای شهری مدرن چین باشد.
یورتها به دلیل پوشش مناسب و طراحی قاب چوبی، گرما را در زمستان حفظ و در تابستان امکان تهویه طبیعی را فراهم میکنند. دیوارههای پارچهای ضخیم یا پوست خاصیت عایقبندی دارند و در برابر بادهای سرد و بارش به خوبی مقاومت میکنند. در عصر حاضر، اگرچه زندگی شهری و صنعتی بهشدت گسترش یافته است، یورتها همچنان در زندگی عشایر آسیای میانه کاربرد دارند و بهعنوان بخشی از میراث فرهنگی و هویتی آنها حفظ شدهاند. علاوه بر کاربرد مسکونی، یورتها در صنعت گردشگری نیز جایگاه ویژهای پیدا کردهاند. بسیاری از مناطق کوهستانی و پارکهای ملی در کشورهای آسیایی، یورتهایی را بهعنوان اقامتگاه موقت گردشگران مجهز میکنند که تجربه زندگی سنتی عشایری را برای آنها امکانپذیر سازد.
صنعت طراحی و معماری معاصر در این منطقه با الهام از ساختار و ویژگیهای یورت، تلاش میکند فضاهای مدرن و پایدار خلق کند. بعضی مراکز تحقیقاتی معماری در اروپا و آسیا از یورت بهعنوان مدلی برای توسعه سازههای کممصرف و سازگار با محیط زیست استفاده میکنند. در این پروژهها، استفاده از مصالح بازیافتی و تکنولوژیهای نوین همچون پوششهای خورشیدی ترکیب میشوند تا راهکارهای سنتی را با فناوریهای نوین ترکیب کنند و همزمان از مزایای هر دو بهره بگیرند. استفاده از ساختارهای دایرهای سبک و متحرک، توجه به استفاده اقتصادی از انرژی و افزایش استفاده از مصالح و مواد طبیعی، از آموزههای معماری یورت ناشی میشوند. یورت نهفقط یک سازه سنتی بلکه یک نماد فرهنگی زنده است که در بستر تغییرات زندگی معاصر جایگاه خود را حفظ کرده است.
خانههای گلی مناطق گرمسیری
خانههای گلی جلوهای بارز از معماری سنتی در بسیاری از مناطق گرم و خشک دنیا به ویژه آمریکای لاتین، شمال آفریقا، خاورمیانه و بخشهایی از آسیا هستند. این سازهها که از خاک رس مخلوط شده با آب و گاهی کاه ساخته میشوند، بهصورت خشتهایی که در آفتاب خشک میشوند، روی هم انباشته و پس از چند روز یا هفته به ساختمانی مقاوم تبدیل میشوند.
ویژگی اصلی این خانهها، سازگاری فوقالعاده آنها با اقلیم گرم و خشک است. دیوارهای ضخیم و متراکم این نوع بناها بهعنوان عایق حرارتی طبیعی عمل میکنند، بهصورتی که در طول روز گرما را جذب میکنند و در شب به آرامی خنک میشوند تا دمای داخل ساختمان را ثابت نگه دارند. این مزیت موجب میشود که ساکنان خانههای گلی در تابستانهای داغ فضای خنکی داشته باشند بدون نیاز به سیستمهای تهویه مصنوعی که مصرف انرژی را افزایش میدهند.
مصالح مورد استفاده در خانههای خشتی بهراحتی در محل در دسترس هستند و بهسرعت قابل تهیه و تولید میباشند که این ویژگی هزینه ساخت را تا حد چشمگیری کاهش میدهد و بهعنوان گزینهای اقتصادی و بومی شناخته میشود. این روش ساخت بیشتر بهصورت محلی و توسط اهل همان منطقه انجام میشود و نیازی به مهارتهای تخصصی پیچیده ندارد، به همین دلیل موجب حفظ سنتهای محلی و ایجاد اشتغال در جوامع روستایی شده است.
خانههای گلی با چالشهایی همچون آسیبپذیری نسبت به بارشهای شدید، رطوبت بالا و زلزله روبهرو هستند؛ برای مقابله با این مشکلات، در سالهای اخیر، فنون ترکیب مصالح طبیعی با مواد پایدار تقویتی همچون الیاف طبیعی، آهک و افزودن فناوریهای نوین به کار گرفته شده است تا دوام و مقاومت این خانهها افزایش پیدا کند.
خانههای خشتی نه تنها در روستاها بلکه در برخی مناطق شهری کشورهای آمریکای لاتین همچون پرو و مکزیک نیز هنوز ساخته میشوند و معماری مدرن این کشورها گاهی از فرمها و مصالح آنها الهام میگیرد. توجه روزافزون به مسائل زیستمحیطی و معماری پایدار موجب شده است که این نوع ساختمانها دوباره مورد بازنگری و احیا قرار گیرند تا با کاهش اثرات منفی محیطی و حفظ هویت فرهنگی در عصر حاضر به کار گرفته شوند.
نظر شما