به گزارش خبرگزاری ایمنا، همزمان با فرارسیدن ایامالله دهه فجر، بازخوانی دستاوردهای انقلاب اسلامی فرصتی دوباره برای تأمل در مسیری است که مردم ایران با اتکا به اراده جمعی، استقلالخواهی و مشارکت آگاهانه پیمودهاند؛ مسیری که یکی از برجستهترین و ماندگارترین ثمرات آن، نهادینهشدن «مردمسالاری دینی» در ساختار حکمرانی کشور است.
در میان این دستاوردها، شکلگیری و تثبیت شوراهای اسلامی شهر و روستا، بهعنوان نزدیکترین نهاد حاکمیتی به مردم، جایگاهی ویژه و تعیینکننده دارد؛ نهادی که انقلاب اسلامی آن را از یک مطالبه تاریخی به یک سازوکار رسمی، قانونی و اثرگذار در اداره امور محلی تبدیل کرد.
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مدیریت شهرها بیشتر در چارچوب ساختارهای متمرکز و از بالا به پایین تعریف میشد؛ شهروندان اگرچه با پیامدهای تصمیمهای شهری زندگی میکردند، اما سهمی واقعی در فرآیند تصمیمسازی نداشتند، انقلاب اسلامی با شعار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی، این معادله را دگرگون کرد و با تأکید بر نقش مردم بهعنوان صاحبان اصلی کشور، مشارکت عمومی را به یکی از ارکان اصلی نظام نوپای جمهوری اسلامی بدل ساخت، این رویکرد، در قانون اساسی نیز متبلور شد؛ جایی که شوراهای اسلامی شهر و روستا، طبق اصول متعدد، بهعنوان یکی از ارکان اداره امور کشور به رسمیت شناخته شدند.
شوراها، نقطه تلاقی آرمانهای انقلاب با زندگی روزمره مردماند؛ جایی که مردم نهتنها رأی میدهند، بلکه از طریق نمایندگان منتخب خود، در تصمیمهایی مشارکت میکنند که بهطور مستقیم با کیفیت زندگیشان گره خورده است؛ از توسعه زیرساختهای شهری و عدالت فضایی گرفته تا مسائل فرهنگی، اجتماعی، خدمات شهری و نظارت بر عملکرد مدیریت شهری، به همین دلیل، شوراهای اسلامی را میتوان یکی از عینیترین مصادیق تحقق مردمسالاری دینی دانست؛ الگویی که در آن، رأی مردم تنها یک ابزار نمادین نیست، بلکه به کنش مستمر، نظارت اجتماعی و مشارکت واقعی در حکمرانی محلی تبدیل میشود.
در چهار دهه گذشته، بهویژه طی بیش از دو دهه فعالیت شوراهای اسلامی شهر و روستا، تجربه مدیریت شهری در ایران وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، تصمیمگیریهای محلی بیش از پیش رنگ و بوی مطالبات مردمی گرفته و شوراها بهعنوان حلقه واسط میان مردم و شهرداریها، نقشی پررنگ در سیاستگذاری، نظارت و جهتدهی به توسعه شهری ایفا کردهاند، با این حال، این مسیر خالی از چالش نبوده و نیست؛ از محدودیتهای قانونی و اجرایی گرفته تا ضرورت ارتقای مشارکت شهروندان فراتر از موسم انتخابات.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با علی صالحی، سخنگو و عضو هیئترئیسه شورای اسلامی شهر اصفهان برای واکاوی جایگاه شوراها بهعنوان یکی از دستاوردهای شاخص انقلاب اسلامی در حوزه مدیریت شهری با نگاهی تحلیلی و آیندهنگر، به بررسی نقش شوراها در تحقق آرمانهای انقلاب، میزان اثرگذاری آنها در بهبود زندگی مردم، دستاوردهای ملموس سالهای اخیر و چالشهایی است که همچنان پیشروی این نهاد مردمی قرار دارد.
ایمنا: با توجه به ایامالله دهه فجر و سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، نقش شوراهای اسلامی شهر را در تحقق آرمانهای انقلاب و بهبود زندگی مردم چگونه ارزیابی میکنید و چه برنامهها یا دستاوردهایی در این مسیر داشتهاید؟
صالحی: چند هدف اصلی و محوری با موضوع اداره کشور بر مبنای رای مردم و مصادیق آن از جمله شورای اسلامی شهر موجب شکلگیری انقلاب اسلامی شد، بر اساس اسناد و آنچه مربوط به روایت انقلاب اسلامی است، مسئله استقلال و آزادی مردم در جمهوری اسلامی، مردمسالاری دینی، توسعه ارزشهای ایرانی اسلامی، ارتقای عدالت و ارتقای خدمترسانی به مردم بهعنوان بخشی از مهمترین اهداف انقلاب بزرگ مردم که با دست خالی و با پیگیری و حضور در صحنه با ریشههایی که شاید قریب به یک قرن سابقه داشت، همه موارد کنار هم قرار گرفت و مبارزات مردمی و حضور در صحنه با محوریت و رهبری امام راحل نتیجه داد و در قانون اساسی تبلور پیدا کرد؛ محورها و مطالبات مردمی که ریشههای شکلگیری انقلاب بود و بنابر شرایط و کاستیهایی که در کشور وجود داشت، توسط مردم پیگیری شد.
ابتدا شکلگیری انقلاب، سپس با تصویب قانون اساسی و قبل از آن همهپرسی برای انتخاب انقلاب اسلامی، جامه عمل پوشانده شد.
اگر همین موارد را در قانون اساسی دنبال کنیم، شاهد خواهیم بود که یکی از مشخصات اصلی ظهور و بروز چنین محورهایی حضور و مشارکت سیاسی مردم برای انتخاب کارگزاران خود است و یکی از جدیترین مولفههای تحقق این حضور و مشارکت و ارزشهای محوری که اشاره شد، انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا است که به نوعی پایینترین جزء از مشارکت مردم در اداره کشور است، جایی که مردم در کوچکترین واحدهای سلولهای اجتماعی یعنی روستا و بعد از آن شهر، شهرستان، استانها و کشور در قالب شوراهای اسلامی شهر و روستا و شورای عالی استانها مراتبی را طی میکنند و نمایندگان خود را انتخاب میکنند تا شاهد اداره اموری که ۲۴ ساعته و در خط اصلی مواجه با آن قرار دارند، توسط نمایندگان و مردم باشند.
ایمنا: چگونه شوراها توانستهاند مردمسالاری دینی را در زندگی روزمره شهروندان ملموس کنند و چه اقدامات عملی میتواند مشارکت مردم را در تصمیمگیریهای شهری بیشتر و مؤثرتر سازد؟
صالحی: در ابتدای راه این محور اصلی موضوع مردمسالاری دینی و تحقق استقلال و آزادی مردم است و آنچه ماموریتهای بیش از ۳۰۰ موردی مدیریتهای شهری و روستایی در کشور رقم زده، زمینه را برای تحقق سایر محورها از جمله توسعه و تقویت ارزشهای ایرانی و اسلامی و ارتقای عدالت و خدمترسانی فراهم کرده است.
شوراهای شهر و روستا این ظرفیت را دارند که با محوریت مردم، زمینه را برای تقویت مدیریتهای شهری و روستایی فراهم کنند، در حوزههایی که مردم ۲۴ ساعته از تولد تا پایان عمر خود با آن درگیر هستند و این عرصهها بتواند با نظر مردم و حضور نمایندگان مردم نظارت و رصد شود و طبق برنامهریزی، منتج به خروجیهایی شود که آرمانهای اولیه شکلگیری انقلاب اسلامی را دنبال کند.
در زمینه انتخاب اعضای شوراهای اسلامی شهر و روستا، شاهد رگههای جدی از ارزشهای اصلی انقلاب، یعنی استقلال و آزادی و مردمسالاری دینی هستیم، همچنین این موضوع در اجرا شدن قانون شوراها، قانون اساسی و خدماتی که این سالها برای توسعه زندگی شهری و روستایی ارائه شده، به وضوح قابل مشاهده است، جایی که فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی تلاش کرده تا ارزشهای ایرانی-اسلامی را در سطح شهر و روستاها تقویت کند، جایی که توجه عادلانه به تمام اقشار و گروههای شهری کمک کرده تا ارتقای عدالت و کم شدن شکاف طبقاتی را در شهرها و روستاها شاهد باشیم.
ایمنا: مشارکت مردم در روند کار شوراهای شهر چگونه است و چه تاثیری داشته است؟
صالحی: نگاه مردم بهعنوان صاحبان اصلی و شهروندانی که در چارچوب الگوی مدیریت شهری و روستایی برآمده از قانون اساسی جمهوری اسلامی ولینعمت هستند، موجب شده تا خدمات با کیفیتتر و در چارچوب نگاه رویکرد خدمتگذاری به مردم ارائه شود و آنها در عرصههای مختلف نقش داشته باشند و بتوانند این خطوط را دنبال کنند.
در مجموع این سطح از مشارکت مردم، حضور، همچنین نظارت و برنامهریزی برای شهرها و روستاها الگویی است برای کشورهای پیشرفته که میتوانند برداشتهای خود را از مسیر قانون اساسی ایران داشته باشند، هرچند ما هم از الگوهای موفق خارجی بهره گرفیتم، اما در این سطح ازمشارکت که تا سطوح عالی را در برگرفته، از ظرفیتهای ارزشمند قانون اساسی ما است، مصداق اجرایی شدن بخشی از ارزشهای محوری انقلاب اسلامی است.
ایمنا: شوراهای اسلامی شهر یکی از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی هستند. به نظر شما بزرگترین دستاورد شوراها در بهبود مدیریت شهری و مشارکت مردم طی سالهای گذشته چه بوده و مهمترین چالشهایی که هنوز وجود دارد کدامند؟
صالحی: با مقایسه آمار طی ۲۷ سال شکلگیری شوراهای شهر و روستا با قبل از آن، تفاوتها محسوس است و قابل ارزیابی کارشناسی است، جایی که مردم توانستند وارد صحنه شوند و سرنوشت خود را رقم بزنند بههمراه نمایندگان خود برای اولویتهای شهر خود تصمیمگیری کنند، نتایجی که حاصل شده ارزشمند و قابل تامل است، هرچند همچنان اشکالات و نواقص وجود دارد و باید برای رفع آن تلاش کنیم، در این سیر نهالی نوپا در حال رشد است و در مسیر خود نیاز به رسیدگی و کنترل دارد.
اگر بخواهیم این نقاط مثبت ادامه داشته باشد و نقاط ضعف را مرتفع کند، حضور جدی مردم در عرصه تصمیمگیری انتخابات شوراها و یک انتخاب دقیق و توام با مشارکت بالا که بتواند خروجیهای توانمند و برآمده از دل مردم را فراهم کند، میتواند به دستاوردهای نظام شورایی کمک کند.
اینکه بتوانیم مولفههای انتخاب را متناسب با ماموریتهای حوزه مدیریت شهری و روستایی و براساس نیازها و اولویتها دقیقسازی کنیم و مبتنی بر نیازها و مسائل موجود و قوانین و چارچوبهای فعالیتی و اختیارات، افراد مناسب را در کرسیهای مهم تصمیمگیری قرار دهیم میتواند کمک کند تا تاثیرگذاری شوراهای شهر و روستا افزایش پیدا کند و به آرمانها و اهدافی که برای این موضوع در قانون اساسی پیشبینی شده است، دست پیدا کنیم.
تجربه ۲۷ ساله شوراها نقش مردم را در مدیریت شهری برجسته کرده است
این فرایند مشارکت مردم را که در کوچکترین واحد سلولی تا سطح کلان شکل گرفته، میطلبد تا بتوانیم حضور و بروز مردم را نهتنها به مرحله انتخاب بلکه در طول فرایند فعالیت نمایندگان بهویژه در حوزه شهر و روستا داشته باشیم، مدیریت مشارکتمبنا و واگذاری امور به مردم را با اجرای دقیق اصل ۱۰۰ تا ۱۰۶ قانون اساسی را به اجرا درآوریم و مردم ضمن اینکه نمایندگان خود را انتخاب میکنند در طول مدت فعالیت اعضای شورای اسلامی شهر و روستا بتوانند در کنار آنها قرار بگیرند و در تصمیمسازیها به آنها کمک کنند و با شفافیت آرا بر عملکرد نمایندگان نظارت داشته باشند و یک فرایند چهار ساله را در کنار نمایندگان طی کنند.
پس از ارزیابی اقدامات و رفع اشکلات در دوره آینده بتوانند با ارتقای شاخصها و پالایش عملکردها دوره به دوره انتخاب خود را دقیقسازی کنند تا خروجی خوبی را در حوزه شهر و روستاها داشته باشیم، پس مشارکت کامل در طول دوره فعالیتی نکته مهمی است که میتواند نقش شوراها را در آینده کشور پررنگتر کند.
نظر شما