به گزارش خبرگزاری ایمنا، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، معروف به «سنتکام»، طی چهار دهه گذشته نقش محوری در جنگها، بحرانها و معادلات امنیتی خاورمیانه داشته است؛ نهادی که از جنگ خلیج فارس تا افغانستان و عراق را فرماندهی کرده و حالا نامش بهطور رسمی در فهرست سازمانهای تروریستی ایران قرار گرفته است.
سنتکام چیست؟
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا (United States Central Command – CENTCOM) یکی از شش ستاد فرماندهی اصلی ارتش آمریکا است که مسئولیت هدایت و فرماندهی عملیاتهای نظامی این کشور در منطقهای گسترده از خاورمیانه، شرق آفریقا و آسیای مرکزی را بر عهده دارد. مرکز کنونی این فرماندهی در پایگاه نیروی هوایی مکدیل در ایالت فلوریدا قرار دارد، اما حوزه نفوذ و عملیات آن، یکی از پرتنشترین مناطق جهان را شامل میشود.
به عبارتی ارتش آمریکا برای مدیریت عملیاتهای نظامی خود در سراسر جهان، دنیا را به چند منطقه تقسیم کرده و برای هر منطقه یک فرماندهی جداگانه در نظر گرفته است، در جدول زیر عناوین و حوزه مسئولیت فرماندهیها آمده است:
| نام فرماندهی | نام انگلیسی | حوزه مسئولیت |
|---|---|---|
| سنتکام | CENTCOM | خاورمیانه، شرق آفریقا، آسیای مرکزی |
| یوروکام | EUCOM | اروپا و مناطق پیرامونی |
| آفریکام | AFRICOM | قاره آفریقا (بهجز مصر) |
| ایندوپاسیفیککام | INDOPACOM | شرق آسیا، اقیانوس آرام |
| نورثکام | NORTHCOM | آمریکای شمالی (آمریکا، کانادا، مکزیک) |
| ساوثکام | SOUTHCOM | آمریکای جنوبی، مرکزی و کارائیب |
تولد سنتکام؛ از بحران ایران تا جنگ سرد
سنتکام در یکم ژانویه ۱۹۸۳ بهطور رسمی تأسیس شد؛ از زمانی که انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ ایران را از لیست کشورهای هم پیمان غرب خارج کرد، دغدغه حفاظت از منابع نفتی خاورمیانه یکی از مهمترین مشغلههای ذهنی آمریکا بوده است.
استقرار دولت کمونیستی در افغانستان و پس از آن حمله نیروهای اتحاد جماهیر شوروی این دغدغه را تبدیل به یکی از مهمترین راهبردهای امنیت ملی آمریکا در آخرین ماههای دولت کارتر کرد.
تشکیل یک گروه واکنش سریع برای ورود احتمالی به هر گونه درگیری که جریان نفت را به سمت آمریکا مختل کند و آغاز حمایت از مجاهدان افغانی و تشکیل یک شبکه کمکرسانی بینالمللی برای ارسال مجاهدان عرب از سرتاسر دنیا بخشی از این راهبرد بود.
با این حال قدم اصلی که برای تسلط آمریکا بر یکی از مهمترین مناطق دنیا در سال ۱۹۸۳ برداشته شد، زمانی بود که فرماندهی مرکزی آمریکا یا «سنتکام» برای هدایت عملیات نیروهای مسلح آمریکا در یکی از حساسترین مناطق دنیا ایجاد شد.
این فرماندهی در ابتدا قرار بود تا در صورت ورود اتحاد جماهیر شوروی به یک جنگ تمام عیار و اشغال ایران از رسیدن ارتش سرخ به خلیج فارس جلوگیری کرده و یک سد دفاعی در سلسله کوههای زاگرس ایجاد کند. با این حال «نورمن شوارتسکف» نخستین مسئول این فرماندهی اعتقاد داشت که با تحولات ایجاد شده در اتحاد جماهیر شوروی دیگر خطری از سوی بلوک شرق این منطقه را تهدید نمیکند، اما نخستین تهدید احتمالی، حمله رژیم صدام حسین به مناطق نفت خیز کشورهای عربی بود.
پیشبینی که چند سال بعد تحقق پیدا کرد؛ حملهای که برخی از مقامات عراق همان زمان آن را ناشی از چراغ سبز سفیر آمریکا در بغداد به صدام حسین دانستند.
از آن زمان تاکنون بهصورت رسمی، این فرماندهی مأموریت هدایت عملیاتهای متعارف ارتش آمریکا در این منطقه را بر عهده دارد که از آن جمله میتوان به عملیات طوفان صحرا، عملیات نظامی ارتش آمریکا برای اشغال غیرقانونی عراق و افغانستان و حفظ امنیت جریان نفت به سمت غرب اشاره کرد.
با این حال این فرماندهی نیمه تاریکی دارد که چندان در گزارشهای رسمی که از عملکرد آن منتشر میشود، برجسته نیست. عملکردی که بیش از اینکه به فعالیت یک ارتش رسمی شباهت داشته باشد به یک گروه تروریستی تمام عیار شبیه است.
فعالیتهای نظامی مستقیم سنتکام
نام سنتکام با جنگهای بزرگ چند دهه اخیر گره خورده است.
نخستین درگیری مستقیم این فرماندهی، به عملیات مینگذاری ایران در خلیج فارس و واکنش نظامی آمریکا بازمیگردد. پس از آن، سنتکام نقش محوری در هدایت و فرماندهی جنگهای بزرگی ایفا کرد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
جنگ خلیج فارس
-
جنگ افغانستان
-
جنگ عراق
این جنگها نهتنها ساختار امنیتی منطقه را تغییر دادند، بلکه جایگاه سنتکام را بهعنوان بازوی عملیاتی آمریکا در خاورمیانه تثبیت کردند.
اهداف اعلامی سنتکام چیست؟
طبق اسناد رسمی، اهداف تأسیس سنتکام چنین تعریف شده است:
«فرماندهی مرکزی ایالات متحده با همکاری شرکای ملی و بینالمللی، توسعه همکاریهای امنیتی را ارتقا میدهد، به بحرانها پاسخ میدهد و برای ایجاد ثبات و امنیت منطقهای، با تهدیدات داخلی و فرامرزی مقابله میکند.»
با این حال، منتقدان معتقدند عملکرد عملی سنتکام، بیش از آنکه به ثبات منجر شود، به تشدید بحرانها در منطقه انجامیده است.
کشورهای تحت پوشش سنتکام
حوزه مسئولیت سنتکام شامل بیش از ۲۵ کشور است؛ از جمله:
افغانستان، ایران، عراق، سوریه، لبنان، یمن، عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، بحرین، پاکستان، مصر، سومالی، سودان، اردن، کویت، عمان، ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان و چند کشور آفریقایی و آسیای مرکزی.
این گستره جغرافیایی، سنتکام را به یکی از پرنفوذترین فرماندهیهای نظامی آمریکا تبدیل کرده است.
فرماندهان شاخص سنتکام
در طول سالهای فعالیت، ژنرالهای برجستهای فرماندهی سنتکام را بر عهده داشتهاند؛ از جمله:
-
نورمن شوارتسکف
-
تامی فرانکس
-
جان ابیزید
-
ویلیام فالن
در دهم ژوئیه ۲۰۰۸ نیز مجلس سنای آمریکا با اکثریت قاطع، انتصاب ژنرال دیوید پترائوس به فرماندهی سنتکام را تصویب کرد؛ چهرهای که نقش پررنگی در راهبردهای آمریکا در عراق و افغانستان داشت.
| نام فرمانده | درجه نظامی | دوره یا نقش شاخص |
|---|---|---|
| نورمن شوارتسکف | ارتشبد | فرمانده سنتکام در جنگ خلیج فارس |
| تامی فرانکس | ارتشبد | فرمانده عملیات جنگ افغانستان و عراق |
| جان ابیزید | ارتشبد | مدیریت راهبردی سنتکام پس از ۱۱ سپتامبر |
| ویلیام فالن | دریادار | تمرکز بر بازآرایی نظامی آمریکا در منطقه |
| دیوید پترائوس | ژنرال | فرمانده سنتکام از سال ۲۰۰۸ با تأیید سنای آمریکا |
| کنت مککنزی | ژنرال | اظهارات صریح درباره تقابل و مهار ایران |
سنتکام از نگاه ایران؛ «سازمان تروریستی»
در نوزدهم فروردین ۱۳۹۸، شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به اقدام آمریکا در تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، سنتکام را بهطور رسمی در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد.
چند هفته بعد، مجلس شورای اسلامی نیز با رأی قاطع نمایندگان، همه نیروها، نهادها و سازمانهای تحت فرمان سنتکام را تروریست اعلام کرد.
اظهارات جنجالی فرمانده سنتکام درباره ایران
ژنرال مککنزی، رئیس وقت سنتکام در اظهاراتی قابلتأمل گفت:
«دنبال جنگ با ایران نیستیم، اما از آن گریزان هم نخواهیم بود.»
او در عین حال اذعان کرد که یکی از مأموریتهای سنتکام، مهار پاسخ نظامی ایران به سیاست موسوم به «فشار حداکثری» آمریکا است و تصریح کرد:
«ایران یکی از اولویتهای ماست، اما مهمترین اولویتمان نیست.»
پشت پرده جنگ سوریه؛ نقش سنتکام در تسلیح و آموزش تروریستها
یکی از مهمترین ابعاد پنهان جنگ سوریه، شبکه گسترده قاچاق سلاح و آموزش سازمانیافته گروههای تروریستی بود؛ عملیاتی که با نقشآفرینی مستقیم نهادهای امنیتی و نظامی آمریکا و در حوزه مأموریتی سنتکام انجام شد. این روند، نهتنها معادلات میدانی سوریه را تغییر داد، بلکه منطقه را با موجی از ناامنی سازمانیافته روبهرو کرد.
عملیات «تامبر سیکامور»؛ پروژه محرمانه آمریکا در سوریه
عملیات موسوم به «تامبر سیکامور» یکی از گستردهترین پروژههای مخفی آمریکا در سوریه بود که در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما و با طراحی دیوید پترائوس، رئیس وقت سازمان سیا، کلید خورد.
این عملیات که اجرای آن در منطقه بر عهده ساختارهای وابسته به سنتکام بود، با تأمین مالی کشورهای عربی منطقه انجام شد و بنا بر خاطرات هیلاری کلینتون، نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار هزینه روی دست حامیان عرب گذاشت.
مسیر انتقال سلاح؛ از اروپای شرقی تا میدان نبرد سوریه
بخش عمده سلاحهای مورد استفاده گروههای تروریستی، از طریق واسطههای مافیایی در اروپای شرقی خریداری میشد. این تسلیحات با استفاده از خطوط هوایی و دریایی واسطه، از کشورهایی همچون لهستان، جمهوری چک و بلغارستان به بندرها و پایگاههایی در ایتالیا، عربستان، ترکیه، اردن و لبنان منتقل و در نهایت وارد سوریه میشد.
این چرخه تا سال ۲۰۱۵ ادامه داشت؛ زمانی که حملات نیروی هوایی سوریه به کاروانهای تسلیحاتی جبههالنصره، بخشی از این شبکه را آشکار کرد.
آموزش تروریستها؛ مأموریت دیگر سنتکام در منطقه
در کنار تسلیح گروههای مسلح، آموزش هزاران نیروی تروریستی نیز بهصورت جدی در دستور کار قرار گرفت. نیروهایی با گرایشهای سلفی و اخوانی با همکاری سرویسهای اطلاعاتی برخی کشورهای عربی، به اردن و ترکیه منتقل شدند تا پس از آموزشهای نظامی، راهی میدان نبرد در سوریه شوند، این نیروها بعدها به یکی از چالشهای امنیتی جدی برای خود کشورهای غربی تبدیل شدند.
پروژهای که متوقف نشد؛ از سوریه تا مرزهای ایران
با وجود ادعاهای دولت ترامپ درباره پایان دادن به جنگهای پرهزینه آمریکا، شواهد میدانی از ادامه پروژههای بیثباتساز در منطقه حکایت دارد. همکاری با گروههای تجزیهطلب در کردستان عراق و جنوبشرق ایران، بخشی از این راهبرد است که پیامد آن، انفجارهای تروریستی و حملات مرزی بوده است؛ اقداماتی که با پاسخ متقابل ایران نیز روبهرو شدهاند.
نظر شما