به گزارش خبرگزاری ایمنا، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، نقطه عطفی در تاریخ اجتماعی ایران بود که فراتر از یک دگرگونی سیاسی، به یک بازآرایی عمیق فرهنگی و هویتی انجامید و ازاینروست انقلاب اسلامی ایران، انقلابی فرهنگی بود که در عرصههای مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نیز تاثیر داشت. در کانون این تحول، مسئله «زن» و بازتعریف جایگاه او در جامعه قرار داشت. انقلاب، گفتمان نوینی را بنیان نهاد که در تقابل با دو الگوی مسلط پیشین یعنی الگوی سنتیِ محدودشده شرقی و الگوی غربیِ مبتنی بر فردگرایی افراطی قرار میگرفت. هدف این گفتمان، احیای تصویری از زن بود که ریشه در مبانی اسلامی و فرهنگ ایرانی داشت، اما در عین حال پاسخگوی نیازهای جامعه و زنان بود.
در این چارچوب نظری، مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان» به تدریج شکل گرفت و تکامل پیدا کرد؛ این الگو در پی تلفیق دو حوزه به ظاهر مجزا شامل حضور فعال و اثرگذار در عرصه عمومی و حفظ و تقویت کانون خانواده به عنوان هسته اولیه جامعه بود. شاخصترین دستاورد عملی این نظریه، تحول بیسابقه در سطح دسترسی زنان به آموزش عالی است. آمارها نشان میدهد سهم زنان در تحصیلات دانشگاهی از کمتر از ۱۰ درصد پیش از انقلاب، به رقمی فراتر از ۵۰ درصد در دهههای اخیر رسیده و در بسیاری از رشتههای علوم انسانی، پزشکی و فنی سهمی غالب دارد.
میتوان انقلاب اسلامی را زمینهساز شکلگیری یک پارادایم هویتی منحصربهفرد برای زنان ایرانی دانست که موفق شده است در حوزه آموزش و آگاهیبخشی دستاوردهای کمی و کیفی تاریخی ایجاد کند. با این حال، پایداری و تعمیق این الگو در گرو تبدیل دستاوردهای آموزشی به نقشآفرینی متناسب در تمام سطوح قدرت و تصمیمگیری اجتماعی است؛ با این وجود دیدگاه الگوی سوم زن مسلمان میتواند الگویی برجسته و نوین برای جهانیان باشد. با توجه به اهمیت این الگو که دستاوردی مهم از انقلاب اسلامی است، گفتوگویی داشتیم با مرضیه استکی، فعال حوزه زنان و خانواده و مدیرکل سابق امور بانوان استانداری اصفهان که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
ایمنا: در گام دوم انقلاب اسلامی، زنان چه جایگاه موثر و نقشآفرینی بر عهده دارند؟
استکی: مقام معظم رهبری چند سرفصل ویژه را در گام دوم انقلاب مطرح میکنند؛ یکی از این سرفصلهای ویژه که به نظر میآید زنان میتوانند در آن بسیار اثرگذار باشند و نقشآفرینی کنند، بحث سبک زندگی است. بحث سبک زندگی، با توجه به معنویت و اخلاق، از مسائلی است که در درجه اول، زنان ما در خانواده به عنوان مادر و همسر میتوانند در آن نقشآفرینی کنند و در این عرصه، اقدامات مؤثری در تبیین، تشریح و اجرای معنویت، اخلاق و سبک زندگی در خانواده خود داشته باشند.
موضوع دیگری که مقام معظم رهبری در گام دوم مطرح میکنند، جریان نگاه خوشبینانه و امید در زندگی است و قطعاً در ایجاد نگاه خوشبینانه در خانواده و تقویت امید در زندگی، زنان سهم بسیار مهمی دارند، چرا که در طول تاریخ مشاهده میشود زنان ملتمان هیچگاه اجازه ندادهاند سیاستهای مأیوسکننده دشمن بر آنها اثرگذار باشد. البته دشمن از هر طریقی تلاش میکند تا خانوادهها و زنان را تحت تأثیر قرار دهد، اما در مقابل، در جاهایی که نقشآفرینی شده، این زنان بودند که مأیوس نشده و مقهور سیاستهای مأیوسکننده نگشتهاند.
بدیهی است اگر بخواهیم این مسیر انقلاب تداوم پیدا کند، زنان به عنوان سکاندار و محور عرصه خانواده میتوانند بهترین هدایتکننده و تقویتکننده مسیر انقلاب باشند. آنان با نقشآفرینیهای متفاوتی که میتوانند داشته باشند، از جمله در جایگاه مادری و همسری و با توجه به ظرفیتهای متنوعی که بانوان و مادران ما دارا هستند، به حتم با همان روحیه انقلابی میتوانند اثرگذاری خود را در این حوزه برای رشد و بالندگی مسیر انقلاب داشته باشند.
ایمنا: در شرایطی که دشمن با جنگ نرم درصدد تغییر سبک زندگی اسلامی-ایرانی است، بانوان چگونه میتوانند حافظ این سبک زندگی باشند؟
استکی: همانطور که اشاره شد، بحث سبک زندگی یکی از مسائلی است که در گام دوم انقلاب مورد توجه ویژه مقام معظم رهبری قرار دارد و از طرف دیگر مشاهده میشود دشمن تمام تلاش خود را به کار گرفته تا سبک زندگی ما در خانوادهها را تغییر دهد. دشمن با استفاده از ابزارهایی همچون جنگ نرم تلاش کرده است در باورها، ایمان، انگیزه و جهانبینی ما تغییر رویکرد ایجاد کند و به نوعی، تغییر در سبک زندگی و قوانین اجتماعی را در دستور کار خود قرار دهد که تغییر در منابع تربیتی، تغییر در رفتارهای اجتماعی و دینی از جمله مسائلی است که جزو دستور کار ویژه دشمن قرار گرفته تا مسیر انقلاب را ناکام بگذارد.
به قطع در تمامی موارد مذکور، مهمترین نقش بر عهده بانوان است و بانوان هستند که در مسیر سبک زندگی میتوانند تغییرات مثبت ایجاد کنند و اجازه ندهند سبک زندگی آنها دگرگون شود؛ آنان با نقشهای مختلفی که میتوانند در این زمینه ایفا کنند، به عنوان یک اهرم، یک محور و یک فرد مؤثر در جامعه و در جایگاه اصلیترین نقشآفرین خانواده، میتوانند اثرگذار باشند.
ایمنا: زنان در رابطه با تربیت نسل جدید انقلاب چه وظیفهای بر دوش دارند؟
استکی: نقش مادران در این زمینه بسیار اساسی و حیاتی است و به عبارتی مادران موظفند نگاه انقلابی، روحیه انقلابی و عمل جهادی را در درجه اول به فرزندان خود انتقال دهند. همانگونه که مادران در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی این بینش، روحیه و عمل جهادی را به نسل آن دوران آموزش دادند و این آموزشها موجب شد جوانان آن دوره با عزمی راسخ در صحنههای انقلاب حاضر شوند.
یکی از وظایف مهم در رابطه با تربیت نسل جدید، تقویت همین روحیه و افزایش انگیزه جوانان از طریق بازخوانی و تبیین صحنههای انقلاب است. در این مسیر، باید مراقب بود که واقعیتهای انقلاب وارونه جلوه داده نشوند. انقلاب اسلامی ایران با حدود چهار دهه و نیم عمر، انقلابی جوان و نوپا محسوب میشود که میتواند الگویی برای جهانیان باشد. طبیعی است هر پدیده و الگوی انقلابی که در چنین جایگاهی قرار گیرد، از گزند دشمنان در امان نخواهد بود.
ایمنا: زنان و مادران چگونه میتوانند از فضای مجازی برای تقویت خانواده در برابر جنگ نرم دشمن استفاده کنند؟
استکی: دشمن جمهوری اسلامی ایران شناخته شده است و برای مقابله با آن، باید شناخت کافی نسبت به افکار و رفتارهای خود داشته باشیم و بتوانیم آنها را مدیریت کنیم. یکی از عرصههای مهم در این مدیریت، فضای مجازی است.
مدیریت فضای مجازی در خانواده برای فرزندان و سایر اعضای خانواده، از جمله وظایفی است که به نظر میرسد مادران میتوانند در آن بسیار اثرگذار باشند و با هوشیاری و آگاهی میتوانند از این فضا بهگونهای استفاده کنند که ضمن بهرهمندی از فرصتهای آن، از تهدیدهای دشمن در امان بمانند و روحیه انقلابی و ارزشهای اسلامی را در کانون خانواده پایدار نگه دارند.
ایمنا: مشارکت زنان در مسائل اجتماعی چه رابطهای با الگوی سوم زن مسلمان دارد؟
استکی: دشمن با تمرکز بر حوزه زنان و با تکیه بر شناخت روانشناختی و احصای نقاط ضعف و قوت، همچنین با طراحی تهاجم نرم مبتنی بر آسیبپذیریها سعی کرده است نقاط ضعف یا ویژگیهای روحی زنان را شناسایی کند و تا حد امکان از این ظرفیت برای ایجاد چالش در جامعه استفاده کند؛ این در حالی است که نظام اسلامی ما نگاهی ویژه به زن دارد و از این موضوع به عنوان یک نقطه قوت و فرصت برای کشور بهره میبرد.
مشارکت زنان ما در مسائل اجتماعی، چه در دوران پیش از انقلاب و بهویژه در ایام انقلاب، نقش آنها را دگرگون کرد و عرصههایی را برای زنان گشود تا بتوانند رشد و بالندگی داشته باشند. فضایی که انقلاب در اختیار زنان قرار داد تا خود را بشناسند، از استعدادها و ظرفیتهای خویش بهره ببرند، فضایی بسیار حائز اهمیت بود. در واقع میتوان گفت استعدادهای بانوان ما به گونهای با انقلاب اسلامی شناخته و شکوفا شد و اکنون زمان آن است که از این استعدادها و توانمندیها با اولویتبندی مناسب استفاده کنیم که البته این امر نیازمند بررسی ویژه است.
اما نکته اصلی و رابطه آن با الگوی سوم این است که الگوی سوم زن مسلمان جریانی را در مقابل دو دیدگاه دیگر مطرح میکند؛ از یک سو دیدگاه سنتی غرب که در آن زن تنها در خدمت مرد دیده میشد و از اجتماع منزوی بود، و از سوی دیگر دیدگاه شرقی که زن را محصور در خانه میپنداشت بدون در نظر گرفتن تفاوتهای فطری و طبیعی. در این دو نگرش، نه دیدگاه سنتی غرب و نه دیدگاه معاصر آن، به نفع زن نبوده و نخواهد بود و اما ما دیدگاه سومی داریم که دیدگاه اسلام است. دیدگاهی که مبتنی بر عدالت و واقعیت است؛ دیدگاهی که جنسیت را نادیده نمیگیرد، بلکه کرامت انسانی زن و مرد را یکسان میداند و ارزشهای انسانی آنها را برابر میبیند. در نگاه اسلام، زن نه در خدمت مرد است و نه مکمل او، بلکه دارای اقتضائات و ویژگیهای خاص خود است که باید به صورت عادلانه با آن برخورد شود.
در کنار همه این موارد، مقام معظم رهبری نگاه ویژهای به حوزه زنان دارند و الگوی سوم زن مسلمان را مطرح میکنند؛ به این معنا که ما نه آن دیدگاه سنتی غرب (و شرق) را که زن را منزوی از اجتماع میبیند میپسندیم، و نه آن دیدگاه جنسیتی غرب معاصر را. ایشان زنان ما را به ویژه زنانی که در عرصه انقلاب و دفاع مقدس حضور فعال داشتند، چه آنان که خود در صحنه بودند و چه آنان که همسران و فرزندان خود را تشویق کردند به عنوان الگوی سوم زن مسلمان معرفی میکنند و میفرمایند این شیرزنان انقلاب و دفاع مقدس هستند که نشان میدهند الگوی سوم، نه شرقی است و نه غربی.
ایمنا: زن مسلمان انقلابی چگونه توانسته الگویی بینظیر از محجبه فعال در جامعه را به جهان معرفی کند؟
استکی: وقتی این مسئله مطرح میشود، نشان میدهد که با توجه به تلاشها و مشارکتهایی که زنان ما از آغاز انقلاب داشتهاند و نقشآفرینیهایی که در این مسیر انجام دادهاند، همه اینها موجب شده است که آن نقش مؤثر و ویژه زن شناخته، معرفی و تثبیت شود. این نقش عظیمی که زن ما به عنوان الگوی سوم زن مسلمان تعریف شده، زنی است که به فرمایش مقام معظم رهبری هم میتواند محجبه و عفیف باشد و هم میتواند در متن و مرکز جامعه حضور داشته باشد؛ یعنی هم میتواند سنگر خانواده را حفظ کند و هم در تمام عرصههای سیاسی و اجتماعی حاضر شود.
مصداق بارز این امر، حضور زنان ما در عرصههای مختلف انقلاب و دفاع مقدس است که زمینه شکوفایی این عنوان «الگوی سوم زن مسلمان» را فراهم آورد؛ چه بسا اگر زنان ما در عرصههای انقلاب و دفاع مقدس نقشآفرینی نمیکردند، این تعریف به این زیبایی و جامعی مطرح نمیشد.
همه این موارد نشان میدهد که زن ما، واقعیت زنی است که در اسلام ترسیم شده است؛ نگاهی که اسلام به زن دارد، او را به عنوان الگویی میتواند به تمام جهان معرفی کند. البته که اکنون توجه ویژه به این عرصه و تقویت این الگو، ضرورتی انکارناپذیر است.
نظر شما