به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، وانتهای ضایعاتی سرگردان در شهرهای ایران طی سالهای اخیر به یکی از چالشهای پنهان اما فراگیر مدیریت شهری تبدیل شدهاند، پدیدهای که در ظاهر به جمعآوری پسماند خشک و بازیافت کمک میکند، اما با خود مجموعهای از آسیبهای اجتماعی، زیستمحیطی و ایمنی به همراه آورده است.
این خودروها که بیشتر فرسوده، بدون مجوز مشخص و بدون نظارت رسمی فعالیت میکنند، با تردد در کوچهها و خیابانها، ایجاد آلودگی صوتی، سد معبر، تخلیه غیربهداشتی ضایعات و بعضاً دپوی غیرمجاز زباله، چهره شهرها را مخدوش کردهاند و نارضایتی شهروندان را افزایش دادهاند، از سوی دیگر نبود یک سازوکار شفاف برای ساماندهی این ناوگان غیررسمی موجب شده است چرخه بازیافت شهری بهصورت پراکنده، غیرکارآمد و در تعارض با منافع عمومی پیش برود.
در بسیاری کلانشهرها و شهرهای متوسط کشور، وانتهای ضایعاتی بهنوعی جای خالی نظام منسجم تفکیک از مبدأ و مدیریت پسماند خشک را پر کردهاند، اما این جایگزینی غیررسمی، پیامدهایی همچون افزایش ترافیک محلی، تشدید آلودگی هوا با خودروهای فرسوده، شکلگیری شبکههای غیرقانونی خریدوفروش ضایعات و حتی بروز ناهنجاریهای اجتماعی را به دنبال داشته است.
کارشناسان شهری معتقدند ساماندهی این بخش نهتنها به نفع نظم شهری و سلامت محیطزیست است، بلکه میتواند با ایجاد اشتغال رسمی، افزایش بهرهوری در بازیافت و کاهش هزینههای مدیریت پسماند برای شهرداریها همراه شود؛ مشروط بر آنکه با نگاه حمایتی، نظارتی و ساختارمند به این موضوع پرداخته شود.
این چالش محدود به پایتخت یا چند شهر بزرگ نیست و در استانهای مختلف کشور با شدت و الگوهای متفاوت دیده میشود، در استان گیلان و بهویژه شهرهای رشت و آستارا نیز وانتهای ضایعاتی به یکی از اجزای ثابت منظره شهری تبدیل شدهاند، خودروهایی که هم در جمعآوری پسماند خشک نقش دارند و هم به دلیل نبود ساماندهی مشخص، محل بحث و انتقاد شهروندان و مدیران شهری شدهاند.
شهرهایی که با بحران پسماند و دفن زباله دستوپنجه نرم میکند، ناگزیر هستند برای این بخش خاکستری از چرخه بازیافت نیز چارهای اصولی بیندیشند.
زهرا رستمی شهروند رشتی به خبرنگار ایمنا میگوید: زندگی در رشت با تمام زیباییها و جاذبههایش، با مشکلاتی همچون آلودگی محیطی ناشی از فعالیت وانتهای ضایعاتی همراه شده است، این وانتها بدون رعایت استانداردهای بهداشتی و محیط زیستی، ضایعات را جمعآوری میکنند که کیفیت زندگی ما را تحت تأثیر قرار داده است.
وی میافزاید: وجود این خودروهای ضایعاتی موجب شده است زبالهها و مواد بازیافتی در معابر پراکنده و محیط شهر به دلیل نداشتن مدیریت صحیح، روز به روز آلودهتر شود؛ این وضعیت نه تنها برای سلامتی ساکنان مشکلساز است، بلکه چهره زیبای شهر را نیز مخدوش میکند.
این شهروند رشتی خاطرنشان میکند: از مسئولان شهری انتظار داریم با وضع قوانین دقیقتر و نظارت جدیتر، این مسئله را مدیریت و از شیوع آلودگیهای بیشتر جلوگیری کنند.
رستمی تصریح میکند: بیتوجهی به این موضوع، سلامت شهروندان و محیط زیست را به خطر میاندازد و میتواند پیامدهای ناگواری به دنبال داشته باشد، از اینرو امیدوارم که با همکاری همه ارگانها و فرهنگسازی مناسب، بتوان این مشکل را کاهش داد و زندگی در رشت را برای همه ما دلپذیرتر و سالمتر کرد.
رضا اسدی یکی دیگر از شهروندان رشت به خبرنگار ایمنا تاکید میکند: آلودگی صوتی ناشی از فعالیت وانتهای ضایعاتی در خیابانها و کوچههای رشت به یکی از دغدغههای اصلی شهروندان تبدیل شده است، این وانتها با استفاده از سیستمهای صوتی غیرمجاز، صدای ناهنجاری ایجاد میکنند که آرامش مردم را مختل کرده است.
وی میافزاید: صدای بلند و مداوم این خودروها باعث شده است بسیاری از افراد به ویژه سالمندان و کودکان دچار مشکلات خواب و استرس شوند، از سوی دیگر نبود ساعت و مسیر مشخص برای فعالیت این وانتها، سبب شده است آنها در ساعتهای پرترافیک و در مناطق پرتردد حضور پیدا کنند که وضعیت، ترافیک و شلوغی شهر را تشدید میکند و امنیت رفتوآمد را نیز برای عابران و رانندگان به مخاطره انداخته است.
این شهروند رشتی خاطرنشان میکند: تقاضای ما از مسئولان این است که با برنامهریزی دقیق و همکاری با پلیس راهور، محدودیتهای زمانی و مکانی برای فعالیت وانتهای ضایعاتی تعیین کنند تا هم آرامش مردم حفظ شود و هم نظم شهری بهبود پیدا کند.
مهدی مقدم شهروند آستارایی به خبرنگار ایمنا میگوید: وانتهای ضایعاتی در آستارا روز به روز در حال افزایش بوده و به یکی از معضلات و مشکلات بسیار جدی شهر تبدیل شده است.
وی می افزاید: بسیاری از وانتهای ضایعاتی غیربومی هستند و از استان همجوار وارد استان گیلان و شهر آستارا میشوند و در هر ساعت از روز در کوچهها و معابر شهری حضور دارند.
این شهروند آستارایی خاطرنشان میکند: این وانتها با نصب بلندگوهای غیرمجاز بر روی خودرو و ایجاد آلودگی شدید صوتی در ساعتهای استراحت مردم، آرامش را از شهروندان سلب میکنند.
مقدم تصریح میکند: وانتهای ضایعاتی برای یافتن پسماند خشک با ورود به سطلهای زباله و پارهکردن کیسههای پسماند، باعث آلودگی محیط شهری میشوند و سیمای شهر گردشگرپذیر آستارا را مخدوش میکنند، از اینرو از شهرداری انتظار داریم به منظور پیشگیری از تنشهای اجتماعی و ایجاد آرامش برای شهروندان این خودروها را هر چه سریعتر ساماندهی کنند.
فعالیت وانتهای ضایعاتی، معضل جدی شهر رشت
محمدحسین واثق کارگرنیا، رئیس شورای اسلامی شهر رشت، در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با انتقاد از فعالیت وانتهای ضایعاتی در سطح شهر اظهار میکند: فعالیت این خودروهای دورهگرد جمعآوری ضایعات به یکی از معضلات جدی شهری تبدیل شده و حتی از حد معضل نیز عبور کرده است.
وی با اشاره به مزاحمتهای صوتی این خودروها میافزاید: در برخی مناطق شهری در مدت کوتاهی تعداد زیادی وانت ضایعاتی تردد میکنند و با نصب بلندگوهای ناهنجار، آلودگی صوتی ایجاد کرده و موجب کلافگی و نارضایتی شهروندان شدهاند.
رئیس شورای اسلامی شهر رشت با بیان اینکه مسئولیت ساماندهی این موضوع بر عهده شهرداری و سازمان مدیریت پسماند است، خاطرنشان میکند: طبق قانون پسماند، سازمان پسماند شهرداری موظف است از طریق قرارداد با شرکتهای تخصصی، نسبت به جمعآوری پسماند خشک، ساماندهی زبالهگردها و جلوگیری از بههمریختگی مخازن زباله اقدام کند، زیرا این وضعیت علاوه بر ایجاد آلودگی محیطی، تهدیدی برای سلامت عمومی نیز محسوب میشود.
کارگرنیا با انتقاد از عملکرد سازمان پسماند شهرداری رشت ادامه میدهد: متأسفانه این سازمان در حوزه ساماندهی پسماند خشک، اطلاعرسانی و توزیع مخازن تفکیک زباله عملکرد ضعیفی داشته و بارها نیز این موضوع در جلسات شورا به شهردار و مسئولان مربوطه تذکر داده شده، اما تاکنون اقدام مؤثری صورت نگرفته است.
وی با اشاره به افزایش تعداد زبالهگردها در سطح شهر رشت تصریح میکند: امروز شاهد هستیم افراد با هر وسیلهای اقدام به جمعآوری و پراکندگی زبالهها میکنند که این موضوع آسایش و امنیت روانی شهروندان را مختل کرده است.
رئیس شورای شهر رشت همچنین با انتقاد از مدیریت فعلی سازمان پسماند میگوید: بارها اعلام کردهایم مدیریت این مجموعه نیازمند فردی آگاه، مجرب و دارای توان اجرایی است، اما متأسفانه در این زمینه توجه لازم صورت نگرفته است.
کارگرنیا با تأکید بر ضرورت اقدام فوری شهرداری برای حل این مشکل میافزاید: قوانین لازم وجود دارد و شهرداری نیز مسئولیت مستقیم دارد، اما در اجرا با ضعف مدیریتی مواجه هستیم و انتظار میرود در این زمینه بازنگری جدی صورت گیرد.
وی با اشاره به نارضایتی گسترده شهروندان اظهار میکند: مردم به آرامش و آسایش نیاز دارند و نمیتوان به بهانه کسب درآمد، مزاحمت برای شهروندان ایجاد کرد؛ چرا که در بسیاری از موارد این سر و صداها موجب اختلال در استراحت بیماران، سالمندان و کودکان میشود.
نارضایتی گسترده شهروندان آستارا از تردد وانتهای ضایعاتی
محمدرضا صفرخواه، رئیس شورای اسلامی شهر مرزی بندر آستارا در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به افزایش فعالیت وانتهای جمعآوری ضایعات در سطح شهر اظهار میکند: بیشتر این خودروها از شهرهای استان همجوار وارد آستارا میشوند و فعالیت آنها به معضلی جدی برای شهر تبدیل شده؛ بهگونهای که آرامش شهروندان را مختل کرده است.
وی با بیان اینکه در برخی ساعات، بهویژه هنگام استراحت شهروندان، تعداد زیادی از این خودروها در محلهها تردد میکنند، میافزاید: در یک بازه زمانی کوتاه، چند وانت ضایعاتی در یک مسیر مشاهده شده که نشان میدهد این موضوع از حد معمول فراتر رفته و موجب نارضایتی عمومی شده است.
رئیس شورای شهر آستارا خاطرنشان میکند: طبق برنامهریزی انجامشده، قرار بود پیمانکار بخش خصوصی طرف قرارداد شهرداری، جمعآوری پسماند خشک از مبدا را ساماندهی کند و با هماهنگی دستگاههای مربوط، از ورود خودروهای متفرقه برای جمعآوری ضایعات جلوگیری شود، اما اجرای این تصمیمها هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است.
صفرخواه با اشاره به گلایههای متعدد شهروندان تصریح می کند: فعالیت این خودروها در ساعتهای استراحت مردم و ایجاد آلودگی صوتی، موجب بروز تنش و درگیریهای محلی نیز شده است و در مواردی حتی شهروندان نسبت به این وضعیت اعتراض کردهاند.
وی میگوید: گزارشهایی نیز درباره بروز سرقت در برخی مناطق همزمان با حضور این خودروها مطرح شده که نگرانی شهروندان را افزایش داده است.
رئیس شورای اسلامی شهر آستارا تأکید میکند: ساماندهی وانتهای ضایعاتی به یکی از مطالبات جدی مردم تبدیل شده است و شورای شهر این موضوع را بهطور جدی پیگیری میکند تا با همکاری دستگاههای مسئول، این مشکل هرچه سریعتر برطرف شود.
وانتهای ضایعاتی سرگردان؛ چالشی چندبعدی در مدیریت شهری
محسن عظیمی کارشناس مدیریت شهری در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار میکند: پدیده وانتهای ضایعاتی سرگردان ریشه در ترکیبی از مشکلات اقتصادی، ضعف سیاستگذاری شهری و ناکارآمدی نظام رسمی بازیافت دارد.
وی میافزاید: زمانی که ساختار رسمی جمعآوری و تفکیک زباله پاسخگوی نیاز بازار نیست، بهطور طبیعی یک شبکه غیررسمی شکل میگیرد که خلأ موجود را پر میکند، اما چون بدون ضابطه و نظارت است، بهتدریج به معضل شهری تبدیل میشود.
این کارشناس مدیریت شهری خاطرنشان میکند: نمیتوان نقش وانتهای ضایعاتی را تنها منفی ارزیابی کرد، زیرا این گروه عملاً بخشی از بار تفکیک پسماند خشک را از دوش شهرداریها برمیدارند و در کاهش دفن زباله مؤثر هستند. با این حال، مشکل اصلی آنجا است که این فعالیت در چارچوبی غیرقانونی، فاقد استانداردهای بهداشتی و بدون پاسخگویی انجام میشود و همین موضوع زمینهساز نارضایتی شهروندان و بروز آسیبهای اجتماعی را فراهم میکند.
عظیمی تصریح میکند: یکی از چالشهای جدی در این حوزه، نبود بانک اطلاعاتی از فعالان ضایعاتگردی است. وقتی هیچکس نمیداند چه تعداد وانت ضایعاتی در یک شهر فعالیت میکنند، چه کسانی مالک آنها هستند و ضایعات جمعآوریشده به کجا منتقل میشود، عملاً امکان سیاستگذاری دقیق و نظارت مؤثر از بین میرود و فضا برای تخلفات گستردهتر فراهم میشود.
وی ادامه میدهد: ساماندهی این وانتها باید از مسیر رسمیسازی فعالیت آنها آغاز شود؛ به این معنا که شهرداریها با صدور مجوز، پلاک شناسایی و کارت فعالیت، این ناوگان غیررسمی را به بخشی از سیستم مدیریت پسماند شهری تبدیل کنند؛ چنین اقدامی هم به افزایش امنیت شغلی فعالان این حوزه کمک میکند و هم امکان اعمال مقررات بهداشتی و زیستمحیطی را فراهم میسازد.
این کارشناس مدیریت شهری بر لزوم تعیین مسیرها و ساعات مشخص برای تردد وانتهای ضایعاتی تأکید میکند و میگوید یکی از دلایل اصلی نارضایتی شهروندان، فعالیت این خودروها در ساعتهای استراحت، پرترافیک و ایجاد سر و صدای مزاحم است. اگر شهرداریها بتوانند با مشارکت پلیس راهور، چارچوب زمانی و مکانی روشنی برای فعالیت این وانتها تعریف کنند، بخش زیادی از تنشهای اجتماعی پیرامون این موضوع کاهش پیدا خواهد کرد.
عظیمی میافزاید: تجربه شهرهای موفق دنیا نشان میدهد که ادغام ضایعاتگردان در سیستم رسمی بازیافت، نهتنها هزینههای مدیریت پسماند را کاهش میدهد، بلکه بهرهوری اقتصادی این حوزه را نیز بالا میبرد.
وی اظهار میکند: ایجاد مراکز مجاز تحویل ضایعات در محلههای مختلف و اتصال وانتهای ضایعاتی به این مراکز، میتواند زنجیرهای شفاف و قابل ردیابی از تولید تا بازیافت پسماند ایجاد کند.
این کارشناس مدیریت شهری با تاکید بر اینکه برخورد قهری و جمعآوری مقطعی وانتهای ضایعاتی، راهحل پایداری نیست و تنها صورت مسئله را پاک میکند، میافزاید:: تا زمانی که فقر شهری، بیکاری و ضعف سیستم رسمی بازیافت پابرجا است، این پدیده با اشکال جدیدی بازتولید خواهد شد و هزینههای اجتماعی آن حتی افزایش پیدا میکند.
عظیمی خاطرنشان میکند: ساماندهی وانتهای ضایعاتی نیازمند یک نگاه چندبعدی است که همزمان به اقتصاد شهری، عدالت اجتماعی، محیطزیست و حقوق شهروندی توجه داشته باشد.
وی تأکید میکند: اگر مدیریت شهری بتواند از این ظرفیت غیررسمی بهدرستی استفاده کند، وانتهای ضایعاتی از یک معضل مزمن شهری به یک ابزار کارآمد در مسیر توسعه پایدار و مدیریت هوشمند پسماند تبدیل خواهند شد.
به گزارش ایمنا، پدیده وانتهای ضایعاتی سرگردان در شهرهای ایران، فراتر از یک تخلف ساده یا فعالیت حاشیهای است؛ این موضوع بازتابی است از مشکلات و کاستیهای مدیریت پسماند، سیاستهای اشتغال و عدالت اجتماعی در کشور. برای برخی از اقشار کمدرآمد، ضایعاتگردی تنها راه کسب درآمد است و این ناوگان غیررسمی، نقشی مهم در کاهش زباله و بازیافت ایفا میکند. با این حال، نبود قوانین مشخص، ضعف نظارت و فقدان سازوکارهای ساماندهی باعث شده است، فعالیت این خودروها به منبعی از مشکلات شهری، آلودگی محیطی و نارضایتی عمومی تبدیل شود.
تجارب جهانی نشان میدهد میتوان تعادلی بین حفظ کرامت شغلی فعالان این حوزه و حفظ نظم و سلامت شهری برقرار کرد. ثبت و شناسنامهدار کردن وانتها، تعیین مسیر و ساعات مشخص برای فعالیت، اتصال آنها به سیستم رسمی مدیریت پسماند، ایجاد مراکز مجاز تحویل ضایعات و آموزشهای بهداشتی و ایمنی، از جمله راهکارهایی است که میتواند این فعالیت را به فرصتی مدیریتشده و سازنده تبدیل کند.
در استان گیلان و به ویژه شهرهای رشت و ِآستارا، که با مشکلات جدی در حوزه پسماند و محیط زیست مواجه هستند، ساماندهی وانتهای ضایعاتی میتواند دو نقش مهم ایفا کند: کاهش حجم زبالههای دفنی و جلوگیری از گسترش بینظمی و آلودگی در سطح شهر. نادیده گرفتن این موضوع نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه در بلندمدت هزینههای اجتماعی، زیستمحیطی و مدیریتی بیشتری را به دنبال خواهد داشت.
وانتهای ضایعاتی نباید نادیده گرفته شوند و برخورد صرفاً انتظامی راهکار مناسبی نیست. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند سیاستی جامع، انسانی و واقعبینانه هستیم که ضمن به رسمیت شناختن معیشت فعالان این حوزه، حق همه شهروندان برای زندگی در شهری پاک، منظم و ایمن را تضمین کند. مدیریت درست این پدیده میتواند آن را از یک چالش شهری به یک ظرفیت مهم در مسیر توسعه پایدار تبدیل کند.
گزارش از محمدرضا رشیدی؛ خبرنگار ایمنا
نظر شما