به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرها موجوداتی زنده و ترکیبی پویا از انسانها، زیرساختها، محیطزیست و فرصتها هستند. با رشد سریع جمعیت شهری، تشدید تغییرات اقلیمی، کمبود منابع و افزایش انتظارات شهروندان، شهرهایی که از فناوری بهدرستی استفاده میکنند، وارد مرحلهای جدید از برنامهریزی شهری شدهاند؛ مرحلهای که بر پایداری، تابآوری، عدالت اجتماعی و انعطافپذیری تمرکز دارد.
در قلب این تحول، همگرایی علم داده، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا (IoT) و فناوری دوقلوی دیجیتال قرار دارد؛ ابزارهایی که به مدیران شهری امکان میدهند یک شهر را مشاهده، رفتار آن را شبیهسازی و آینده را پیشبینی کنند و پیش از بروز بحران واکنش نشان دهند. این فناوریها دیگر مفاهیم تخیلی نیستند، بلکه به ابزارهای روزمره تصمیمگیری شهری تبدیل شدهاند.
دوقلوهای دیجیتال: آینهای مجازی از شهر واقعی
یکی از تحولآفرینترین نوآوریها در برنامهریزی شهری، دوقلوی دیجیتال است؛ نسخهای مجازی و دقیق از شهر که با دریافت دادههای لحظهای از حسگرها، ماهوارهها و پایگاههای اطلاعاتی، رفتار شهر واقعی را بازسازی میکند. این مدلها جریان ترافیک، مصرف انرژی، شبکههای آب و حتی الگوهای حرکتی شهروندان را شبیهسازی میکنند و به برنامهریزان اجازه میدهند پیش از اجرای پروژهها، پیامدهای آنها را بررسی کنند.
سنگاپور با پروژه «سنگاپور مجازی» نمونهای شاخص در این زمینه است. این دوقلوی دیجیتال سهبعدی، دادههای جغرافیایی، محیطی، زیرساختی و حملونقل را یکپارچه میکند و به تصمیمگیران کمک میکند اثر ساختمانهای جدید، تغییرات اقلیمی و سیاستهای حملونقل را پیشبینی کنند. نتیجه این امر بهبود بهرهوری انرژی، آمادگی بهتر در شرایط اضطراری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است.
در اروپا نیز شهرهایی همچون میلان و هلسینکی از دوقلوهای دیجیتال برای بهینهسازی عملکرد شهری استفاده میکنند. برای مثال مدل دیجیتال هلسینکی میتواند مصرف انرژی ساختمانها را در شرایط مختلف آبوهوایی شبیهسازی و به کاهش هزینهها و انتشار کربن کمک کند.
حتی شهرهای کوچکتر نیز وارد این عرصه شدهاند. در ایالات متحده آمریکا، شهر رالی با ترکیب دوقلوی دیجیتال و مدلسازی اقلیم خرد (microclimate)، تعامل دقیقتری میان آبوهوا و زیرساختهای شهری ایجاد کرده است. این نشان میدهد که این فناوری تنها مختص کلانشهرها نیست.
حسگرهای لحظهای و هوش مصنوعی: شهر بهعنوان یک سامانه زنده
پشت دوقلوهای دیجیتال، شبکهای گسترده از حسگرها و سامانههای متصل قرار دارد که بهطور مداوم دادههایی درباره عملکرد شهر تولید میکنند. این حسگرهای اینترنت اشیا ترافیک، کیفیت هوا، سطح پرشدگی مخازن زباله، مصرف آب و حتی آلودگی صوتی را پایش میکنند و دادهها را به سامانههای تحلیلی میفرستند.
شهرهایی همچون بارسلونا از این دادهها تنها برای نظارت استفاده نمیکنند، بلکه مدیریت فعال شهری را بر اساس آنها انجام میدهند؛ برای مثال مسیر جمعآوری زباله بر اساس میزان پرشدگی مخازن تنظیم میشود یا سیستمهای آبیاری بر اساس رطوبت خاک عمل میکنند.
هوش مصنوعی این فرایند را قدرتمندتر میکند. با تحلیل دادههای گذشته و حال، AI میتواند ترافیک، مصرف انرژی یا نیازهای خدماتی آینده را پیشبینی کند؛ اقدامی شبیه به «پیشبینی وضعیت هوا» اما برای شهر. کپنهاگ از این راهکارها برای رسیدن به هدف بلندپروازانه کربنصفر استفاده میکند؛ از چراغهای خیابانی هوشمند گرفته تا سیستمهای گرمایش واکنشپذیر.
حملونقل هوشمند: گذار از ازدحام به اتصال
فناوریهای هوشمند شیوه حرکت در شهرها را نیز دگرگون کردهاند. بهجای برنامهریزی خودرومحور و ایستا، شهرها به سمت سیستمهای حملونقل یکپارچه و دادهمحور حرکت میکنند. در هلسینکی، اپلیکیشن Whim انواع شیوههای حملونقل (اتوبوس، مترو، دوچرخه و خودروهای اشتراکی) را در یک پلتفرم گرد هم آورده است و با استفاده از یادگیری ماشین، مسیرها را با توجه به ترجیحات کاربران تنظیم میکند.
در شانگهای، مدلهای دوقلوی دیجیتال زمانبندی چراغهای راهنمایی را بهصورت لحظهای بهینه و در مواقع اضطراری مسیر حرکت خودروهای امدادی را آزاد میکنند. حتی شهرهای کوچکتر نیز از این فناوریها بهره میبرند. برای مثال شهر کاری در کارولینای شمالی از سیستمهای اینترنت اشیا استفاده میکند تا بدون نیاز به گسترش پرهزینه زیرساختها، خودروهای امدادی در تقاطعها اولویت عبور داشته باشند.
فراتر از بهرهوری: پایداری، عدالت و انسانمحوری
شهر هوشمند تنها بهمعنای صرفهجویی در زمان یا هزینه نیست. امروز فناوریهای شهری بهطور فزایندهای با ارزشهایی همچون پایداری زیستمحیطی و عدالت اجتماعی گره خوردهاند. سازمان ملل و نهادهای بینالمللی تأکید میکنند که فناوری باید در خدمت مردم باشد، نه بالعکس.
در بارسلونا، پلتفرمهای شهری دادههای حسگرها را با مشارکت شهروندان ترکیب میکنند تا تصمیمگیریها همزمان به نیازهای محیطزیستی و اجتماعی پاسخ دهند. مفهوم نوظهور «دوقلوی دیجیتال مدنی» حتی یک گام جلوتر میرود و رفتارها و ترجیحات شهروندان را نیز در مدلهای شهری لحاظ میکند. در این رویکرد، شهروندان نهتنها مصرفکننده خدمات، بلکه طراح شهر آینده هستند.
نظر شما