به گزارش خبرگزاری ایمنا، پلیس مبارزه با مواد مخدر به عنوان خط مقدم دفاع از سلامت جامعه، با رویکردهای خود در حال جنگی بیامان با قاچاقچیان و باندهای توزیع مواد است، اما در کنار این برخورد، پلیس امروز با رویکردی پیشگیرانه و اجتماعی وارد میدان شده است تا با کنترل تقاضا و کاهش گرایش به مصرف مواد مخدر، ریشههای این معضل را نابود کند. این پلیس با شناسایی نقاط آلوده و برخورد قاطع با سوداگران مرگ، تلاش میکند امنیت روانی و اجتماعی را برای شهروندان به ارمغان بیاورد، اما باید پذیرفت که اقدام پلیسی به تنهایی و بدون حمایت سایر ارکان جامعه، درمانگر قطعی این آسیب نیست.
یکی از مهمترین اولویتها در پیشگیری از اعتیاد، آگاهسازی جوانان و نوجوانان نسبت به خطرات پنهان و آشکار مواد مخدر است. در دنیای امروز، سیگارهای الکترونیکی، ویپ و پاد (Pod) با ظاهری فریبنده و طعمهای متنوع، به عنوان دروازه ورود نسل نوجوان به دنیای اعتیاد تبدیل شدهاند و بسیاری از جوانان به دلیل تبلیغات غلط و باور غلط کمخطر بودن این محصولات، سمت آنها میروند، در حالی که نیکوتین موجود در آنها وابستگی شدیدی ایجاد و مغز را برای مصرف مواد سنگینتر آماده میکند. آموزش دقیق و شفاف درباره عوارض جسمی و روانی این ابزارهای جدید، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ سلامت نسل آینده است.
شناسایی به موقع علائم اعتیاد در نوجوانان و جوانان، کلید طلایی برای مداخله درمانی در مراحل اولیه است و تغییرات ناگهانی در رفتار و خلقوخو، کاهش شدید نمرات درسی، انزوا از خانواده و دوستان سابق و بیخوابی یا خوابآلودگی بیش از حد، از جمله هشدارهایی هستند که والدین باید جدی بگیرند، همچنین تغییر در دوستان و دایره ارتباطات، بیقراری و اضطراب در مواقع دسترسی نداشتن به مواد، و رعایت نکردن بهداشت شخصی، نشانههایی هستند که میتوانند زنگ خطری برای آغاز اعتیاد باشند و نیاز به توجه فوری دارند.
در عصر دیجیتال، فضای مجازی به بستری خطرناک برای فروش و ترویج مواد مخدر تبدیل شده است که نیازمند هوشیاری و نظارت ویژه است. سوداگران مرگ با استفاده از پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و فروشگاههای اینترنتی، اقدام به فروش مواد مخدر، قرصهای روانگردان و حتی سیگارهای الکترونیکی میکنند و با استفاده از روشهای رمزگذاری شده، خود را از دید پلیس پنهان میکنند و مقابله با این پدیده نیازمند نظارت تخصصی پلیس فتا، همکاری شرکتهای ارائهدهنده اینترنت و آگاهسازی خانوادهها برای رصد کردن فعالیتهای فرزندان در فضای آنلاین است تا این کانالهای توزیع مسدود شوند.
نقش والدین، آموزش و پرورش و رسانهها در پیشگیری از اعتیاد، به اندازه اقدامات پلیسی حیاتی و بنیادین است و والدین با ایجاد فضایی صمیمی و گفتوگوی آزاد، میتوانند مانع از پناه بردن فرزندانشان به مواد مخدر برای حل مشکلات شوند و آموزش و پرورش با تربیت مربیان آگاه و برگزاری کارگاههای آموزشی، مهارتهای نه گفتن و زندگی سالم را به دانشآموزان بیاموزد. رسانهها نیز باید با تولید محتوای جذاب و آگاهیبخش، افکار عمومی را نسبت به فریبندگی مواد مخدر و آسیبهای اجتماعی حساس کنند تا یک جبهه همگانی علیه اعتیاد شکل بگیرد.
شناخت عوامل تأثیرگذار بر گرایش جوانان به مواد مخدر، راهکار نهایی برای ریشهکنی این معضل است و فشارهای روانی ناشی از شکست تحصیلی یا شغلی، طلاق عاطفی در خانواده، کنجکاوی، فشار همسالان منفی و بیکاری، از جمله دلایلی هستند که جوانان را به سمت مواد میرانند. حل این معضلات نیازمند توسعه زیرساختهای فرهنگی و ورزشی، ایجاد اشتغال پایدار و تقویت بنیان خانواده است تا افراد و به ویژه جوانان و نوجوانان از دام این آسیب دور بمانند.
با توجه به ضرورت آگاهیرسانه به افراد و اهمیت اقدامات پیشگیرانه به منظور جلوگیری از وارد شدن به چرخه اعتیاد، در خبرگزاری ایمنا میزبان محسن سلطانی، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر فرماندهی انتظامی استان اصفهان و اسماعیل گلپرور، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس مبارزه با مواد مخدر فرماندهی انتظامی استان اصفهان بودیم که در این نشست، عوامل زمینهساز ورود افراد به چرخه اعتیاد و نقش رسانهها، فضای مجازی، والدین، مدارس و اجتماع در پیشگیری از بروز این آسیب، تلاشهای پلیس مبارزه با مواد مخدر با این پدیده شوم و رویکردهای پیشگیرانه آن، مورد بررسی قرار گرفت و مشروح این نشست را در ادامه از نظر میگذرانید.
ایمنا: چه عواملی زمینهساز ورود زنان به چرخه اعتیاد است و نقش رسانهها و فضای اجتماعی در افزایش مصرف دخانیات و مواد مخدر در میان نوجوانان و نسل جدید چیست؟
سلطانی: بخشی از دلایل زمینهساز ورود زنان به چرخه مصرف مواد مخدر، ناشی از باورهای نادرست در زمینه لاغری، تناسب اندام، ورزش و زیبایی ظاهری است، بخش دیگری از گرایش به مصرف مواد مخدر، به ناآگاهی افراد بازمیگردد و در حوزه اعتیاد زنان، یکی از مهمترین و عمدهترین دلایل، مصرف مواد مخدر توسط یکی از اعضای خانواده، عنوان میشود.
در قشر نوجوان و به ویژه در میان دختران، بخش دیگری از این روند به ضعف فرهنگسازی و نقش رسانهها بازمیگردد و این موضوعی است که میتوان با آگاهیبخشی هدفمند و اقدامات پیشگیرانه با آن مقابله کرد، حتی فیلمها و محتوایی که پخش میشود، میتواند تأثیر بسزایی بر گرایش یا روند مصرف مواد مخدر در میان نوجوانان داشته باشد و باید توجه داشت که در حال حاضر، قبح مصرف دخانیات و به ویژه سیگار در میان دانشآموزان، نوجوانان و دختران تا حد زیادی شکسته شده است.
برخی افراد با برداشتی نادرست، در دست گرفتن سیگار را به عنوان رفتاری باکلاس یا لاکچری تلقی میکنند و در چنین شرایطی، اگر دانشآموزی مشاهده کند که دوست او سیگار مصرف میکند، ممکن است تصور کند این رفتار نشانه باکلاس بودن، بزرگ شدن یا کسب نوعی نقش و جایگاه اجتماعی است.
گلپرور: به منظور پیشگیری از ورود نسل جدید به چرخه مصرف مواد مخدر، ارتباط آنها با والدین از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و خانوادههایی که ارتباط عاطفی سالم و مؤثر میان اعضای آنها برقرار است، از ضریب آسیبپذیری کمتری برخوردار هستند و در مقابل، خانوادههایی که در آنها تنش، هنجارشکنی یا گسست عاطفی وجود دارد، ضریب آسیبپذیری بیشتری دارند.
در همین حوزه، بسیار زیاد مشاهده میشود فرزندان به دلیل رفتارهای نامناسب خانواده، از محیط خانه گریزان شده و به محیطهای بیرونی اعتماد کردهاند و در بیرون از خانه نیز با مشکلات متعدد مواجه میشوند، در حالی که خانوادههایی با روابط عمیق، صمیمی و دوستانه، نقش مؤثری در کاهش آسیبپذیری فرزندان دارند.
ایمنا: بیشترین کشفیات مواد مخدر استان از کدام نوع است؟
سلطانی: بیشترین تمرکز و مأموریت پلیس مبارزه با مواد مخدر همچنان بر مواد مخدر سنتی است که پایه اصلی آن تریاک محسوب میشود. بیشترین میزان کشفیات پلیس و شاخص اصلی در حوزه مواد مخدر، مربوط به تریاک است و همچنان بیشترین کشفیات در این زمینه انجام میشود.
ایمنا: به منظور مقابله با فروش مواد مخدر در فضای مجازی چه اقداماتی انجام شده است و چه نشانههایی میتواند نشاندهنده آغاز اعتیاد در نوجوانان و جوانان باشد؟
سلطانی: رصد فضای مجازی در حوزه مواد مخدر از سوی پلیس فتا به صورت تخصصی راهاندازی شده و این اقدام از دو تا سه سال گذشته به طور مستمر در حال انجام است؛ موضوع فروش مواد مخدر در فضای مجازی به طور دقیق پایش میشود و در صورت احراز جرم، برخورد قانونی صورت میگیرد.
در این زمینه، پروندههای متعددی تشکیل شده که در آنها فروش مواد مخدر در فضای مجازی محرز بوده است و پلیس با شناسایی فروشندگان، متهمان را به همراه مواد مخدر دستگیر کرده است، همچنین از مخفیگاه این افراد نیز مقادیر قابل توجهی مواد مخدر کشف و متهمان به مراجع قضائی معرفی شدهاند.
گلپرور: در خصوص نشانههای اولیه درگیری با اعتیاد، یکی از نخستین علائم، بینظمی در زندگی فرد است؛ بینظمی در خواب، تغذیه، رفتوآمد و رفتارهای روزمره، به ویژه زمانی که از حالت عادی خارج شود، میتواند نشانهای از ورود فرد به چرخه اعتیاد باشد، به تدریج، نظم طبیعی زندگی فرد تغییر میکند و در گفتار و رفتار او دگرگونیهایی مشاهده میشود. نوسانات شدید رفتاری بروز پیدا میکند، بهگونهای که فرد گاهی بیش از حد مهربان و گاهی به شدت خشن میشود.
این رفتارهای دوگانه و ناپایدار، از نشانههای درگیری با اعتیاد و به ویژه اعتیاد به مواد مخدر جدید است. وضعیت روحی و روانی افراد مبتلا به اعتیاد دچار آشفتگی میشود و بر اثر وابستگی ایجاد شده، زمانی که مواد مخدر به فرد نرسد، حالتهای عصبی، پرخاشگری و بیقراری در او بروز میکند، به طوری که در این وضعیت، برای فرد تفاوتی ندارد چه کسی در مقابل او قرار گرفته است.
ایمنا: نقش والدین، آموزش و پرورش و رسانهها در پیشگیری از مصرف مواد مخدر چیست و پلیس به منظور پیشگیری از مصرف مواد مخدر توسط دانشآموزان چه اقداماتی در دستور کار دارد؟
سلطانی: در بحث فضای مجازی در خانوادهها، نقش اصلی و محوری بر عهده والدین است، سیمکارتهای ویژه نوجوانان با محدودیتهای مشخص طراحی شده است که میتواند به والدین در نظارت مؤثرتر کمک کند، همچنین استفاده از نرمافزارهای کنترل تلفن همراه از دیگر ابزارهای نظارتی است که خانوادهها میتوانند از آن بهرهمند شوند، همچنین باید توجه داشت زندگی که در فضای مجازی به نمایش گذاشته میشود، بازتاب دهنده زندگی واقعی نیست و این فضا میتواند برای نوجوانان آسیبزا باشد.
پلیس به تنهایی قادر به مقابله با پدیده مواد مخدر نیست و به همین دلیل، با توجه به دغدغههای موجود، در حوزه پیشگیری نیز ورود کرده است، برگزاری کلاسها و کارگاههای آموزشی، نمونهای از این اقدامات است و در این مسیر، لازم است سایر دستگاهها از جمله آموزشوپرورش، رسانهها و نهادهایی که در حوزه پیشگیری مسئولیت دارند، به طور جدی وارد عمل شوند و وظایف پیشگیرانه خود را ایفا کنند.
اگر رسانهها حضور نداشته باشند، اقدامات پلیس دیده نخواهد شد. فعالیتهای انتظامی و مقابلهای پلیس نیز در صورت اطلاعرسانی نشدن از طریق رسانهها، به آگاهی عمومی منجر نمیشود و انتشار اخبار در سطح جامعه میتواند آثار، پیامدها و بازخوردهای مثبت و مؤثری به همراه داشته باشد و نقش رسانه در این حوزه، نقشی بسیار مهم و تعیینکننده است.
گلپرور: در حوزه پیشگیری، از طریق آموزشوپرورش و با هماهنگی انجام شده با مسئولان آموزشوپرورش استان، جلسات متعددی در قالب کارگروهها و نشستهای تخصصی برگزار شده است. جامعه هدف ما دانشآموزان از مقطع متوسطه اول به بالا هستند و برای این گروهها کلاسهای آگاهیبخشی برگزار میشود.
کارشناسان پلیس مبارزه با مواد مخدر هم به صورت مستقیم در مدارس حضور پیدا میکنند و هم دانشآموزان در قالب گروههای ۴۰ تا ۵۰ نفره از نمایشگاه پیشگیری از اعتیاد بازدید میکنند و در این بازدیدها و جلسات، مباحث مرتبط با پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و اعتیاد مطرح میشود و با ارائه مأموریتها و تجربیات همکاران، دانشآموزان در جریان سختیها و مشقتهای مبارزه با مواد مخدر و نحوه کشف این مواد قرار میگیرند.
ایمنا: سیگارهای الکترونیکی و ویپ و پاد چه مضراتی دارد و چه اقداماتی برای جمعآوری این اقلام از فروشگاهها انجام شده است؟
گلپرور: یکی از موارد بسیار شایع و رایج، مصرف سیگارهای الکترونیکی، ویپ و پاد است، ترکیبات این محصولات شیمیایی است و با مکش فرد، هیتر دستگاه گرم شده و موجب سوختن مواد شیمیایی میشود. بر اساس اسانسهای بهکاررفته، آنچه از این دستگاهها خارج میشود دود نیست، بلکه بخار حاصل از سوختن مواد شیمیایی است.
این بخار آثار و پیامدهای منفی متعددی برای حنجره، ریه، دهان و دندان به همراه دارد و در صورت مصرف طولانی مدت، میتواند منجر به بروز مشکلات جدی شود و با این حال، برخی جوانان و نوجوانان از این رفتار به عنوان نمادی برای باکلاس بودن یا جلب توجه استفاده میکنند، در حالی که از عواقب جدی آن آگاهی ندارند.
سلطانی: در خصوص ویپها و پیپرهایی که در بعضی فروشگاهها عرضه میشد، این موضوع به عنوان دغدغه دادستان استان مطرح شد و در پی آن، دستور قضائی برای جمعآوری این اقلام ابلاغ شد. این دستور به صنوف سوپرمارکتها، فروشگاههای مواد غذایی و فروشندگان مواد دخانی ابلاغ شد و فروش این اقلام ممنوع اعلام شد و با توجه به اینکه کاربرد این محصولات در ارتباط با مصرف مواد مخدر است، دستور جمعآوری آنها از سطح مغازههای شهر صادر و اقدامات لازم در این زمینه انجام شد.
ایمنا: آگاهسازی جوانان و نوجوانان برای پیشگیری از مصرف مواد مخدر و کنترل تقاضا چقدر مؤثر خواهد بود و آیا آموزشهای پیشگیرانه تنها برای دانشآموزان است یا والدین و کادر مدرسه نیز شامل آن میشوند؟
سلطانی: با انجام آگاهیرسانی گسترده درباره آسیبها و پیامدهای مصرف انواع موادمخدر و مشخص شدن آثار مخرب آن در پیشگیری اعتیاد بسیار موثر است. بر همین اساس، نخستین گام باید پیشگیری و آگاهسازی در میان قشر نوجوان و جوان باشد تا بتوان تقاضا را کنترل کرد و این اقدام به طور قطع ثمربخش خواهد بود و در صورت کنترل تقاضا، میزان توزیع و ورود مواد مخدر به کشور نیز کاهش مییابد.
گلپرور: برای والدین و حتی کادر مدارس نیز آموزشهایی در نظر گرفته شده است و بسیاری از دبیران و حتی مسئولان مدارس نسبت به برخی موضوعات و نکات آگاهی کافی ندارند که برای آنان نیز کلاسهای آموزشی برگزار میشود، همچنین برای دانشجویانی که متقاضی باشند، آموزشهای آگاهیبخشی پیش بینی شده و آمادگی میزبانی از آنان وجود دارد، به طور کلی در حوزه پیشگیری از اعتیاد اقدامات مؤثری انجام شده و در فضای مجازی نیز تولید محتوای هدفمند صورت میگیرد.
آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که مبتنی بر ردهبندی سنی باشد، محتوای آموزشی که برای دانشآموزان ارائه میشود، باید با آموزشهای ویژه دانشجویان متفاوت باشد. آموزش والدین نیز به دلیل تفاوت در نوع نگاه و دغدغهها، باید به صورت جداگانه و متناسب طراحی شود. بر همین اساس، در ابتدا گروههای سنی تفکیک میشوند، مخاطب به درستی شناسایی میشود و برای هر رده سنی، آموزش متناسب با همان گروه در نظر گرفته میشود.
نظر شما