به گزارش خبرگزاری ایمنا از مرکزی، دستاوردهای استان مرکزی در سالهای پس از انقلاب در عرصهها و بخشهای مختلف روایتگر تلاش و پویایی مردمانی است که با دستان خود تاریخ سازندگی را نوشتهاند.
برای درک عمق دستاوردهای استان مرکزی در چهار دهه اخیر، ضروری است نگاهی به وضعیت این استان در سالهای منتهی به انقلاب بیندازیم.
استان مرکزی با وجود سابقه تاریخی و فرهنگی غنی، از نظر شاخصهای توسعه در بسیاری از حوزهها در وضعیت محرومیت یا توسعه نیافتگی نسبی قرار داشت.
در آن دوران، این منطقه بیشتر به عنوان حوزهای کشاورزی و دامپروری شناخته میشد و شهرت آن بیشتر به محصولاتی همچون گندم، پنبه، انار ساوه و فرش ساروق محدود بود، اگرچه برخی صنایع مهم از دوره قاجار (مانند کارخانه نساجی و نخریسی اراک) در منطقه وجود داشت، اما توسعه صنعتی گسترده و برنامهریزی شدهای صورت نگرفته بود.
مهمترین پایههای صنعتی منطقه، کارخانه نساجی اراک (وطن) و برخی کارخانههای کوچک صنایع غذایی و فلزی بود، مفهوم «قطب صنعتی» یا «شهرک صنعتی» به شکل امروزی وجود نداشت و صنایع پراکنده و فاقد پیوندهای زنجیرهای مؤثر بود.
اقتصاد استان مرکزی به شدت به بخش کشاورزی وابسته و متکی به بارشهای فصلی و روشهای سنتی بود و از مکانیزاسیون و فناوریهای نوین خبری نبود.
در حوزه آموزش نیز این استان با یک خلأ بزرگ روبهرو بود، آموزش ابتدایی و متوسطه اگرچه مدارس قدیمی مانند دبیرستان سپهدار اراک (تأسیس ۱۲۸۷) وجود داشت، اما پوشش تحصیلی به ویژه در مناطق روستایی و برای دختران بسیار محدود بود.
بسیاری از کودکان به دلیل فقر یا نیاز به کار در کشاورزی، از تحصیل بازمیماندند.
استان مرکزی فاقد هرگونه دانشگاه یا مرکز آموزش عالی دولتی بود، برای تحصیل در دانشگاه، جوانان منطقه مجبور به مهاجرت به تهران یا شهرهای بزرگ دیگر بودند که موجب فرار مغزها و محروم ماندن منطقه از نیروی انسانی تحصیلکرده میشد.
درحوزه بهداشت و درمان نیز استان مرکزی وضعیتی نامناسب داشت و از شبکه بهداشتی ابتدایی محروم بود.
خانههای بهداشت و مراکز بهداشتی روستایی به معنای امروزی وجود نداشت و خدمات اولیه بهداشتی بسیار محدود و در شهرها متمرکز بود، تعداد بیمارستانها و درمانگاهها بسیار کم و بیشتر مجهز به امکانات اولیه بوده و برای درمان بیماریهای به نسبت پیچیده، مردم ناچار به سفر به تهران میشدند.
استان مرکزی از نظر شاخصهای بهداشتی، بسیار ضعیف بود زیرا مرگ و میر کودکان و مادران باردار بسیار بالا بود و بیماریهای واگیر مانند سل، مالاریا و بیماریهای عفونی شایعتر بودند و پوشش واکسیناسیون بسیار پایین و امید به زندگی در استان کمتر از میانگین کشوری بود.
در حوزه زیرساختی هم شبکه راههای ارتباطی بسیار محدود و اغلب خاکی یا شوسه بود و آزادراه و بزرگراهای وجود نداشت و ارتباط با تهران و دیگر استانها دشوار و زمانبر بود، اگرچه خط راهآهن سراسری از اراک میگذشت، اما نقش آن بیشتر ترانزیتی بود و توسعه دروناستانی چندانی نداشت.
بسیاری از روستاها فاقد برق و آب لولهکشی سالم بوده و شبکه توزیع برق شهری نیز محدود و ناپایدار بود.
کشاورزی استان مرکزی کاملاً سنتی و وابسته به بارش بود سدهای مدرن و شبکههای آبیاری تحت فشار وجود نداشت و محصولات گلخانهای و باغی متراکم رایج نبود.
شهرت محلات به گل و ساوه به انار، بیشتر در سطح منطقهای و ملی مطرح و از نظر فناوری و صادرات، توسعه نیافته بود.
استان مرکزی قبل از انقلاب، منطقهای توسعهنیافته یا کمتر توسعهیافته در مرکز ایران محسوب میشد.
این منطقه با وجود پتانسیلهای بالا در کشاورزی، صنعت و نیروی انسانی، به دلیل محرومیت از سرمایهگذاریهای زیربنایی کلان، نبود مراکز آموزش عالی، ضعف شدید شبکه بهداشتی و محدودیت ارتباطی، نتوانسته بود جایگاه واقعی خود را بیابد.
تمرکز توسعه در پایتخت و چند شهر بزرگ، باعث شده بود مناطق مرکزی ایران از قافله پیشرفت عقب بمانند.
همین وضعیت پیشین است که عمق و معنای دستاوردهای ۴۷ سال اخیر استان مرکزی را آشکار می کند.
تبدیل شدن از منطقهای کمبرخوردار بدون دانشگاه و بیمارستان مجهز، به قطب صنعتی، علمی و پزشکی در مرکز کشور، نشاندهنده جهشی تاریخی است که هرچند با چالشهایی همراه بوده، اما تغییر چهره استان را به وضوح ثابت میکند.
در این نوشتار، به اجمال به مهمترین این دستاوردها در حوزه صنعت و اقتصاد،
کشاورزی و دامپروری، علم و آموزش، بهداشت و درمان و زیرساختها و عمران شهری اشاره می شود.
استان مرکزی به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباطی، همواره قطب صنعتی مهمی در کشور محسوب میشده، اما در چهار دهه اخیر شاهد شتاب بیشتری در این حوزه بوده است.
ایجاد و توسعه قطب صنعتی بزرگ اراک، شهرکهای صنعتی متعدد در شهرهای مختلف استان مانند ساوه، خمین، محلات و شازند، گواه این مدعاست، حضور صنایع مادر و سنگین مانند نیروگاه حرارتی شازند، پالایشگاه اراک (که پس از بازسازی و نوسازی به یکی از مدرنترین پالایشگاههای منطقه تبدیل شد)، کارخانه آلومینیم، صنایع پتروشیمی و همچنین توسعه چشمگیر صنایع لوازم خانگی (همچون دوو و هیمالیا)، صنایع خودروسازی و قطعهسازی، موقعیت این استان را به عنوان یک «کلانمنطقه صنعتی» تثبیت کرده است.
این توسعه صنعتی، اگرچه چالشهایی مانند مسائل زیستمحیطی را به همراه داشته، اما موجب ایجاد صدها هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم، انتقال فناوری و رونق اقتصادی در منطقه شده است.
استان مرکزی در عرصه کشاورزی نیز با وجود محدودیتهای آبی، دستاوردهای درخشانی دارد، تبدیل شدن به یکی از قطبهای اصلی تولید محصولات گلخانهای در کشور، به ویژه در شهرستانهای محلات و ساوه، از جمله این موفقیتهاست.
شهرستان محلات به «پایتخت گل ایران» معروف شده و سهم عمدهای در صادرات گل و گیاهان زینتی دارد.
همچنین، توسعه باغات انار ساوه (که کیفیت آن زبانزد است)، باغات انگور و تولید کشمش تفرش و باغات بادام خمین، نشان از تکیه بر مزیتهای نسبی منطقه دارد.
در حوزه دامپروری، استان مرکزی همواره یکی از تأمینکنندگان عمده محصولات لبنی و پروتئینی در مرکز کشور بوده و پروژههای نوین دامپروری و مرغداریهای صنعتی در این سالها گسترش یافتهاست.
استان مرکزی خاستگاه شخصیتهای بزرگ علمی و فرهنگی است، در دهههای اخیر، توسعه زیرساختهای آموزشی و علمی در استان مشهود بوده است. تأسیس دانشگاه اراک در سالهای اولیه پس از انقلاب و ارتقای آن به یک دانشگاه مادر و جامع، ایجاد دانشگاه علوم پزشکی اراک، دانشگاه آزاد اسلامی با واحدهای گسترده در شهرهای مختلف، دانشگاه صنعتی اراک و همچنین مراکز تحقیقاتی متعدد مانند «مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی» و «مرکز رشد فناوری»، فرصتهای تحصیلی و پژوهشی بیشماری را برای جوانان استان فراهم کردهاست.
این مراکز علاوه بر تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز استان و کشور، در حل مسائل محلی و انجام تحقیقات کاربردی نیز فعال بودهاند.
استان مرکزی گنجینهای از میراث فرهنگی و شخصیتهای ملی است.
استان در زمینه تولید صنایع دستی مانند فرش ساروق (به عنوان یکی از نفیسترین فرشهای ایران)، منبتکاری و گیوهکشی تفرش، سفال و سرامیک محلات و قالی گلبرجسته ساوه، همچنان پیشتاز و برنامههایی برای احیا و توسعه این هنرها اجرا شده است.
دستاوردهای استان مرکزی در بخش زیرساخت نیز چشمگیر است.
تکمیل و بهرهبرداری از فرودگاه بینالمللی اراک، توسعه شبکه ریلی و ایستگاههای راهآهن، گسترش قابل ملاحظه شبکه ارتباطی جادهای از جمله آزادراهها و بزرگراههای متعدد که استان را به پایتخت و دیگر استانها متصل میکند، احداث سدها و پروژههای آبرسانی و نیز توسعه شبکههای آب، برق، گاز و ارتباطات در سطح شهرها و روستاهای استان، از جمله زیرساختهای حیاتی است که بسترساز توسعه سایر بخشها شدهاند.
استان مرکزی در حوزههای حیاتی آموزش و بهداشت و درمان نیز در چهار دهه گذشته گامهای بلند و مؤثری برداشته است.
این دستاوردها تأثیر مستقیمی بر شاخصهای توسعه انسانی و کیفیت زندگی مردم داشته است.
پس از انقلاب، گسترش عدالت آموزشی و افزایش پوشش تحصیلی در سراسر کشور، از اولویتهای اصلی بود که استان مرکزی نیز از این تحولات بهره برد.
تعداد مدارس در استان به ویژه در مناطق روستایی و محروم افزایش چشمگیری یافت و تقریباً تمامی کودکان واجبالتعلیم استان، دسترسی به مدرسه در مقطع ابتدایی دارند و نرخ پوشش تحصیل در این مقطع به نزدیک ۱۰۰ درصد رسیده است.
با اجرای طرحهایی مانند «شهید رجایی» و «بنیاد برکت»، بسیاری از مدارس خشتی و گلی قدیمی به ساختمانهای استاندارد و مقاوم تبدیل شدند و توسعه شبکه مدارس هوشمند و تجهیز آنها به ابزارهای آموزشی نوین در دستور کار قرار گرفته است.
استان مرکزی با دارا بودن مدارس سمپاد (تیزهوشان) در شهرهای اراک، ساوه، خمین و محلات، به پرورش استعدادهای درخشان توجه ویژهای کرده و دانشآموزان آن در المپیادهای ملی و بینالمللی درخشیدهاند.
توجه به مهارتآموزی با توسعه هنرستانهای فنی و حرفهای و کار و دانش در رشتههای متناسب با نیاز بازار کار استان (مانند صنعت، کشاورزی و خدمات) گسترش یافته است.
در حوزه آموزش عالی هم که یکی از درخشانترین دستاوردهای استان مرکزی است، امروز دانشگاه اراک به عنوان یک دانشگاه تراز اول ملی و عضو هیأت امناء دانشگاهها، با بیش از ۱۰ هزار دانشجو در مقاطع مختلف کارشناسی تا دکتری در رشتههای علوم پایه، مهندسی، علوم انسانی و هنر فعالیت میکند.
ایجاد دانشگاه علوم پزشکی اراک به عنوان یک قطب مهم پزشکی در مرکز کشور، تحولی عظیم بود، این دانشگاه با داشتن دانشکدههای پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری و مامایی، داروسازی و پیراپزشکی و همچنین بیمارستانهای آموزشی پیشرفته (مانند بیمارستان امیرالمؤمنین علیه السلام)، به تربیت نیروهای متخصص سلامت و ارائه خدمات پیشرفته میپردازد.
ایجاد دانشگاه صنعتی اراک با تمرکز بر مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی با واحدهای بزرگ و اثرگذار در اراک، ساوه، خمین، محلات و دیگر شهرستانها، دانشگاه پیام نور در مراکز شهرها و مراکز آموزش عالی غیرانتفاعی و فنی - حرفهای، فرصت تحصیل را برای عموم جوانان استان فراهم کرده است.
راهاندازی مراکز رشد فناوری، پارک علم و فناوری و آزمایشگاههای تحقیقاتی پیشرفته به ویژه در حوزههای انرژی، محیط زیست و کشاورزی، به تولید دانش و حمایت از شرکتهای دانشبنیان منجر شده است.
دستاوردهای استان مرکزی، به وضوح در بهبود شاخصهای بهداشتی استان قابل مشاهده است.
با استقرار خانههای بهداشت در اکثر روستاها و مراکز بهداشتی درمانی در شهرها، دسترسی عموم مردم به خدمات اولیه بهداشتی، واکسیناسیون، مراقبتهای مادر و کودک و آموزشهای بهداشتی تضمین شد.
این شبکه نقش بیبدیلی در کاهش مرگ و میر مادران و نوزادان، کنترل بیماریهای واگیر و ارتقای سطح آگاهی بهداشتی مردم داشت.
تعداد بیمارستانهای استان از چند بیمارستان محدود به بیش از ۲۰ بیمارستان عمومی و تخصصی افزایش یافته است و بیمارستانهایی مانند امیرالمؤمنین (ع)، ولی عصر (عج)، امیرکبیر، آیتالله طالقانی، آیت الله خوانساری، امام خمینی (ره) و بیمارستان حضرت فاطمه و دکتر چمران ساوه و امام خمینی محلات و…، با تجهیزات نسبتاً پیشرفته، خدمات تخصصی و فوقتخصصی ارائه میدهند.
در گذشته بسیاری از بیماران برای دریافت خدمات تخصصی به تهران اعزام میشدند اما امروز بسیاری از تخصصهای مهم پزشکی مانند قلب، مغز و اعصاب، سرطان، ارتوپدی، جراحیهای پیشرفته، چشمپزشکی و کلیه در استان موجود است و مراکز دیالیز، شیمیدرمانی، CCU و ICU مجهزی در سطح استان فعال است.
امید به زندگی در استان مرکزی مطابق با میانگین ملی، افزایش قابل توجهی یافته و با اجرای برنامههای مراقبتی، شاخص مرگ و میر کودکان زیر پنج سال و مرگ و میر مادران باردار به شدت کاهش یافته است.
پوشش واکسیناسیون همگانی به بالای ۹۵ درصد رسیده که منجر به ریشهکنی یا کنترل بیماریهایی مانند فلج اطفال، سرخک و کزاز نوزادی شده و اجرای برنامههای ملی برای کنترل بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت، فشارخون و سرطان و نیز مدیریت بیماریهای واگیر، از موفقیتهای حوزه بهداشت بوده است.
راهاندازی مراکز مشاوره و سلامت روان در سطح شهرها و روستاها، توسعه خدمات اورژانس ۱۱۵ و پیشبیمارستانی با مدرنسازی ناوگان آمبولانسها، ایجاد مراکز درمان ناباروری، جراحیهای لاپاراسکوپی و اندوسکوپی پیشرفته، سرمایهگذاری بر آموزش نیروی انسانی متخصص بومی که نقش کلیدی در اداره این سیستم گسترده دارد از جمله دستاوردهای استان است.
دستاوردهای استان مرکزی در آموزش و بهداشت، نمونهای از توسعه مبتنی بر عدالت و دسترسی است اگرچه چالشهایی مانند تراکم جمعیت دانشجویی در مرکز استان، نیاز به توزیع متوازن امکانات در شهرستانها، جذب و نگهداری پزشکان متخصص در برخی مناطق دورافتاده و فشار بر سیستم بهداشتی در دوران همهگیریها وجود دارد، اما بدون تردید، زیرساختهای قدرتمند و شبکه گستردهای که در این ۴۷ سال ایجاد شده، سرمایهای اجتماعی و انسانی بیبدیلی است که آینده توسعه پایدار استان را تضمین میکند.
این موفقیتها مرهون تلاشهای بیوقفه کادر آموزشی، درمانی و سرمایهگذاریهای انجام شده است.
به گزارش ایمنا، استان مرکزی در چهل و هفت سال گذشته، با تکیه بر نیروی انسانی مستعد و موقعیت ممتاز جغرافیایی، مسیر توسعه و پیشرفت درخشانی را در عرصههای گوناگون پیموده است، اگرچه این مسیر هموار نبوده و چالشهایی همچون کمبود منابع آبی، مسائل محیط زیستی ناشی از صنایع و نیاز به تنوعبخشی بیشتر اقتصادی همچنان وجود دارد، اما دستاوردهای یادشده نشان از عزم و پویایی مردم و مدیران این خطه دارد.
نظر شما