به گزارش خبرگزاری ایمنا، در هر شهر، بودجه فقط یک جدول عدد و رقم نیست؛ نقشه راه زندگی روزمره شهروندان است. از خیابانی که هر روز از آن عبور میکنیم، تا مترویی که ما را به مقصد میرساند، از بوستان محلهای که عصرها محل نفسکشیدن شهر است تا خدماتی که امنیت، نظافت و آرامش شهر را تضمین میکند، همه و همه ریشه در سندی دارد که سالانه با عنوان «بودجه شهری» تدوین میشود.
بودجه، روایت اولویتهای یک شهر است؛ اینکه مدیران شهری چه مسیری را برای آینده انتخاب کردهاند و منابع محدود مالی چگونه میان نیازهای گسترده شهر تقسیم میشود.
در سالهای اخیر، نگاه به بودجهریزی شهری دستخوش تحولی جدی شده است. دیگر بودجه صرفاً محصول جلسات اداری و تصمیمهای درونسازمانی نیست، بلکه صدای شهروندان بهعنوان ذینفعان اصلی شهر بیش از گذشته در آن شنیده میشود. شهرهای پیشرو جهان به این جمعبندی رسیدهاند که توسعه پایدار، بدون مشارکت مردم در تصمیمگیریهای کلان امکانپذیر نیست و بودجهریزی مشارکتی، یکی از مهمترین ابزارهای تحقق این رویکرد است.
شهرداری اصفهان نیز در همین مسیر گام برداشته است؛ مسیری که بودجه را از یک سند صرفاً مالی، به ابزار گفتوگوی شهر با شهروندان تبدیل میکند. در چارچوب برنامه راهبردی «اصفهان ۱۴۱۰»، بودجه سالانه نهتنها بر پایه اسناد بالادستی و الزامات قانونی، بلکه با توجه به نیازهای واقعی محلات، عدالت مکانی، پروژههای نیمهتمام و مطالبات مردم تدوین میشود. مشارکت شهروندان از طریق سامانههای هوشمند، جلسات محلهمحور و نظرسنجیهای عمومی، این امکان را فراهم کرده است که ساکنان شهر در تعیین اولویتها نقش مستقیم داشته باشند.
اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم بودجه شهری مستقیم با کیفیت زیست شهری گره خورده است. تصمیم درباره اینکه چه میزان از منابع به حملونقل عمومی، فضای سبز، ایمنی، فرهنگ، خدمات شهری یا پروژههای عمرانی اختصاص پیدا کند، تصمیمی است که بر سلامت، آرامش، زمان، هزینه و رضایت شهروندان اثر میگذارد. بودجهریزی مشارکتی، این تصمیمها را از پشت درهای بسته بیرون میآورد و آنها را به گفتوگویی شفاف و قابل نظارت تبدیل میکند.
در چنین چارچوبی، شهروندان دیگر فقط مصرفکننده خدمات شهری نیستند، بلکه همراه و شریک مدیریت شهر محسوب میشوند؛ افرادی که میتوانند درباره پروژههای محله خود نظر بدهند، اولویتها را مشخص کنند و بر نحوه هزینهکرد منابع عمومی اثر بگذارند. این مشارکت، هم به افزایش اعتماد عمومی منجر میشود و هم به کارآمدتر شدن تصمیمها، چراکه نیازهای واقعی از دل محلات و تجربه زیسته مردم استخراج میشود.
گفتوگوی پیشرو، نگاهی دقیق به همین مسیر دارد؛ مسیری که شهرداری اصفهان در تدوین بودجه سال ۱۴۰۵ پیموده است؛ در این گفتوگو، از نقش برنامه راهبردی، مشارکت شهروندان، عدالت مکانی، پروژههای نیمهتمام و توزیع منابع میان حوزههای مختلف شهری سخن گفته میشود؛ موضوعاتی که نشان میدهد چگونه یک سند مالی میتواند آینده یک شهر را شکل دهد و چرا بودجهریزی، یکی از مهمترین ابزارهای حکمرانی شهری در عصر جدید بهشمار میآید.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با سیدمصطفی اعتصامی، مدیرکل برنامهریزی و بودجه شهرداری اصفهان که در آن با تشریح روند تدوین بودجه ۱۴۰۵ به سهم پروژههای عمرانی، مشارکت شهروندان، عدالت مکانی، تکمیل طرحهای نیمهتمام و مسیر هزینهکرد منابع شهری پرداخته شده است.
ایمنا: چگونه بودجه شهرداری اصفهان مسیر اجرای پروژهها و خدمات شهری را شکل میدهد و شهروندان را در جریان برنامههای شهری قرار میدهد؟
اعتصامی: شهرداری اصفهان هر ساله پیش از پایان دی ماه موظف است برنامه و بودجه سالانه خود را تقدیم شورای اسلامی شهر کند تا تمام پروژهها و فعالیتهای شهری بر اساس منابع مالی مصوب برنامهریزی و اجرایی شوند.
بودجه سالانه شامل همه جزئیات برنامهها و پروژه های شهرداری در ارتباط با زندگی شهروندان است و هر اقدام شهری بر اساس این سند مالی و قانونی شکل میگیرد.
این بودجه بر مبنای نیازها، خواستهها، برنامههای بالادستی، قوانین و مقررات شهرداری و وظایف قانونی تهیه میشود و تمام مراحل تدوین آن طی فرایندی دقیق انجام میگیرد. پس از نهایی شدن بودجه در شهرداری، بودجه برای بررسی به شورای اسلامی شهر ارسال میشود تا اعضا بتوانند بررسی های لازم را انجام دهند و آن را به تصویب برسانند.
پس از تصویب شورای اسلامی شهر، بودجه ابلاغ میشود و از ابتدای سال جدید، پروژههای شهری براساس بودجه مصوب اجرا شده و به بهرهبرداری میرسند؛ این فرایند اجرایی موجب میشود تا هر اقدام شهری شفاف و منطبق با برنامههای از پیش تعیین شده باشد و نظارت دقیق بر نحوه تخصیص منابع و تحقق اهداف انجام گیرد.
فرایند تدوین بودجه شهرداری اصفهان تنها محدود به ارسال آن به شورای اسلامی شهر در پایان دی نیست و برنامهریزی و تدوین آن چند ماه پیشتر با برگزاری جلسات و کارگروه های تخصصی آغاز میشود تا تمامی نیازها و اولویتهای شهر به درستی شناسایی شده و با شناسایی صحیح و پیش بینی منابع مالی، پروژه ها و اقدامات سال اتی به درستی تعریف شود. این رویکرد موجب میشود اجرای پروژهها بر اساس اولویتهای شهر و به شکل هماهنگ با برنامه و سیاستهای کلان شهر دنبال شود.
بودجه سالانه شهرداری اصفهان نه تنها ابزاری برای مدیریت مالی شهر است، بلکه راهنمای اصلی برای اولویتبندی پروژهها، تصمیمگیری در زمینه خدمات شهری و برنامهریزی بلندمدت برای توسعه و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان محسوب میشود و تمام مراحل آن با هدف شفافیت و پاسخگویی در برابر شهروندان انجام میگیرد.
ایمنا: برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ و مشارکت شهروندان چقدر در شکلگیری مسیر تدوین بودجه سالانه شهرداری اصفهان موثر است و اولویتهای شهری را تعیین میکند؟
اعتصامی: در تدوین بودجه شهرداری اصفهان برای سال ۱۴۰۵ که سومین سال از اجرای برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ به عنوان نقشه راه پیش روی شهرداری به شمار می رود، شاخصهای کمی بر اساس اهداف بلندمدت شهر شناسایی شده اند و برای هرسال هدفگذاری شده است.
در این راستا به منظور تحقق شاخص های برنامه اصفهان ۱۴۱۰، پیشنهادهای معاونت های تخصصی به صورت برنامه های موضوعی در قالب جلسات شورای عالی برنامه ریزی بررسی شد و سپس پروژه ها و اقدامات هر حوزه ذیل شاخص های برنامه مورد تایید قرارگرفت.
یکی از ورودی های اصلی در تدوین برنامه موضوعی، نظرات و درخواستهای شهروندان بود و بخش دیگر بر مبنای پیشنهادهای مناطق و معاونت های شهرداری بر اساس طرح تفصیلی و طرحهای بالادستی پیشبینی شد. این ورودیها در قالب برنامههای عملیاتی دوساله تدوین گردید و پس از اولویت بندی برنامه عملیاتی دوساله، بودجه سال ۱۴۰۵ تدوین گردید
یکی از ویژگی های برنامه و بودجه سال ۱۴۰۵ که از مرداد ماه سال جاری آغاز شد مشارکت شهروندان قبل از آغاز تدوین برنامن و بودجه بود تا نظرات و پیشنهادهای آنها در تعریف پروژه های سال آتی لحاظ گردد. در پویش «فرمان دست شماست» شهروندان با ورود به سامانه اصفهان من، پیشنهادات خود در حوزههای مختلف مدیریت شهری از قبیل موضوعات فرهنگی، ورزشی، خدمات شهری، گردشگری را ارائه کردند تا بدین ترتیب مشارکت شهروندان در تصمیمگیریها موثر واقع شود.
پیشنهادهای شهروندان به همراه سایر برنامه ها و پیشنهادهای معاونت ها و مناطق در جلساتی که با حضور معاونین شهردار، مدیران و کارشناسان برگزار شد، مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت سبد پروژههای دوساله شهر بسته شد و بودجه سال آتی بر اساس اولویت بندی پروژه های دوساله و گزینش آنها شکل گرفت تا بدین ترتیب هماهنگی کامل بین اهداف بلندمدت و اجرای پروژههای شهری برقرار شود.
فرآیند تدوین بودجه شهرداری برای سال ۱۴۰۵، نتیجه یک فرایند مشخص و چندمرحلهای است که شامل برنامهریزی بلندمدت، میانمدت و کوتاهمدت است به اینصورت که برنامه اصفهان ۱۴۱۰ به عنوان برنامه بلند مدت، برنامه عملیاتی دوساله برنامه میان مدت و بودجه سالانه به عنوان برنامه کوتاه مدت توسعه شهر را در افق چشم انداز خود دنبال می کند.
بودجه سال آتی به طی کردن کلیه مراحل بیان شده، در مهلت قانونی خود، یکشنبه هفته گذشته به شورای اسلامی شهر تقدیم شد تا مسیر بررسی و تصویب برنامه و بودجه توسط نمایندگان مردم در شورای اسلامی شهر دنبال شود.
ایمنا: بهنظر شما مشارکت مستقیم شهروندان و تمرکز بر عدالت مکانی، پروژههای نیمهتمام و اولویتهای محلات، تصمیمگیریهای شهری را هدفمند میکند؟
اعتصامی: بازنگری برنامه اصفهان ۱۴۰۵ که با مشارکت شهروندان و نخبگان دانشگاهی و مدیریت شهری انجام شد برنامه جدید تا افق سال ۱۴۱۰ تعریف شد و پس از تصویب برنامه در سال ۱۴۰۲ توسط شورای اسلامی شهر به شهرداری ابلاغ شد و پس از آن مبنای بودجه ریزی شهرداری قرار گرفت به نحوی که قبلاً بیان شد بودجه سال ۱۴۰۵ سومین سال از اجرای این برنامه است.
بدین ترتیب هم برنامه اصفهان ۱۴۱۰ به عنوان برنامه بلند مدت و هم برنامه کوتاه مدت یعنی بودجه سال ۱۴۰۵ با مشارکت اصلی شهروندان تدوین شده است.
عدالت مکانی و فضایی نیز از اصول محوری بودجه سال ۱۴۰۵ بود. بر اساس این اصل، پروژههای جدید به گونهای تعریف شدهاند که سطح دسترسی شهروندان به خدمات در تمامی نقاط شهر و محلات بهبود پیدا کند، بهگونهای که عدالت در دسترسی و بهرهمندی از امکانات شهری رعایت شود.
تمرکز ویژه بر پروژههای نیمهتمام، سومین ویژگی شاخص بودجه است. پروژه هایی که شهرداری در دست اجرا دارد و برخی معابر و گذرهای طرح تفصیلی که به صورت تدریجی آزادسازی شده اند، با اختصاص اعتبارات ویژه، پیشبینی شده تا شهرداری بتواند آنها را تکمیل و مشکلات و نیازهای شهروندان را برطرف کند، این اقدام موجب کاهش نارضایتی و ارتقای کیفیت زندگی شهری خواهد شد و پروژههای شاخص محلات به سرانجام میرسند.
سال گذشته در فرایند مشارکت مردم در بودجه ۱۴۰۴، حدود شش هزار نفر از شهروندان در سامانه اصفهان من، نظرات خود را در خصوص پروژه های محله و منطقه زندگی خود را اعلام کردند و بیش از چهارصد پروژه جدید پیشنهاد شد که شصت و پنج درصد آنها در بودجه پیشبینی شد.
سال جاری نیز این رویداد در مرداد انجام شد و پیش از تدوین بودجه نظرات شهروندان دریافت شد تا نظرات شهروندان در برنامهریزی و تصمیمگیری شهری لحاظ شود. در حال حاضر که بودجه شهرداری تدوین شده و در حال بررسی توسط شورای اسلامی شهر است این امکان فراهم شده تا مجدداً شهروندان تا دهم بهمن از کلیه پروژه های سال آتی مطلع شوند و نظرات خود را در خصوص پروژه ها اعلام نمایند.
ایمنا: بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان چگونه با افزایش قابل توجه و تمرکز بر کیفیت زیست شهری و پروژههای شاخص، مسیر توسعه پایدار و رضایت شهروندان را تضمین میکند؟
اعتصامی: شهرداری اصفهان در تدوین بودجه سال ۱۴۰۵، بر اساس برنامه راهبردی اصفهان، پنج هدف کلان خود را مشخص کرده است که مهمترین آن، بهبود کیفیت زیست شهری و کاهش آلودگیها و مخاطرات زیست محیطی است و در این راستا تمام پروژههای مرتبط با فضای سبز، شبکه آبیاری، حملونقل و ترافیک تحت این هدف کلان پیشبینی شده و بیش از هفتاد و پنج درصد اعتبارات بودجه سال آینده به این موضوعات اختصاص یافته است.
بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان با رشد حدود ۴۵ درصدی نسبت به بودجه سال گذشته، از مبلغ ۴۱ هزار میلیارد تومان به ۵۹,۶۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است، این افزایش به نحوی است که تلاش شده با اجرای پروژه ها به صورت مشارکتی و استفاده از منابع درآمدی از طریق سرمایه گذاری و مشارکت ها و مولدسازی بتوانیم بخش قابل توجی از این افزایش را از این طریق تامین کنیم تا در شرایط اقتصادی موجود ارائه خدمات به شهروندان با حداقل افزایش هزینه ها انجام گردد. البته با توجه به اینکه لایح بودجه در حال بررسی در شورای اسلامی شهر است، ممکن است در روند بررسی شورا تغییراتی در سقف مبلغ بودجه به وجود آید.
به این ترتیب، بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان با برنامهریزی دقیق، تمرکز بر کیفیت زیست شهری، عدالت در خدمات و اولویتبندی پروژههای حیاتی، مسیر توسعه پایدار شهری را تضمین میکند و تلاش دارد رضایت شهروندان و بهرهمندی آنها از امکانات شهری را در سراسر محلات شهر ارتقا دهد.
ایمنا: بودجه سال آینده شهرداری اصفهان چگونه بین هزینههای جاری و سرمایهای تقسیم شده و سهم پروژههای حیاتی همچون قطار شهری چه میزان است؟
اعتصامی: بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان شامل دو بخش اصلی است؛ هزینههای جاری و اعتبارات عمرانی که بخش هزینههای جاری شامل نگهداری شهر، پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان، امور اداری، خدمات نظافت، رفت و روب شهر و نگهداری فضای سبز شهری است و هدف آن حفظ وضعیت موجود و زنده نگه داشتن شهر است، در حالی که بخش سرمایهای شامل تمام پروژههای جدید و توسعهای شهر میشود و بودجه آن به پیشبرد پروژههای کلان شهری اختصاص دارد.
بر اساس قانون شهرداریها، سهم هزینههای جاری میتواند تا ۶۰ درصد بودجه پیشبینی شود و ۴۰ درصد برای پروژههای عمرانی باشد، اما شهرداری اصفهان از سالیان گذشته تلاش کرده در تدوین بودجه همواره سهم هزینههای جاری حدود ۳۰ درصد باشد و ۷۰ درصد اعتبارات بودجه را به اعتبارات عمرانی و به اجرای پروژههای توسعهای و عمرانی اختصاص دهد، روندی که برای سال آینده نیز ادامه یافته است.
در اعتبارات عمرانی پیش بینی شده سال آتی بیش از ۵۰ درصد به حوزه حملونقل و ترافیک اختصاص دارد که از این مقدار حدود ۳۳ درصد آن متعلق به پروژههای قطار شهری است. تکمیل خط یک و دو و همچنین آغاز خط سه قطار شهری از مهمترین پروژههای عمرانی سال آینده است که تحقق آن موجب ارتقای حملونقل عمومی و رفاه شهروندان خواهد شد.
ایمنا: شهروندان از چه طریق میتوانند در تدوین بودجه سال آینده شهرداری اصفهان مشارکت داشته باشند؟
اعتصامی: از شهروندان درخواست می شود با مراجعه به سامانه بودجهریزی مشارکتی شهرداری اصفهان به نشانی http://app.isfahan.ir در تعیین اولویت پروژههای شهری مشارکت فعال داشته باشند؛ در این سامانه، شهروندان میتوانند با انتخاب محله خود بر روی نقشه، محل زندگی خود را مشخص کرده و فهرست پروژههای محلی مرتبط با منطقه خود را مشاهده کنند و به پروژههایی که توسط شهرداری پیشنهاد شده، رأی دهند.
این سامانه امکان میدهد شهروندان به صورت شفاف با پروژههای پیشنهادی آشنا شوند و نظر خود را در مورد ضرورت، اولویت و اجرای آنها اعلام کنند، به طوری که رأیدهی مستقیم و ثبت پیشنهادات جدید شهروندان میتواند بر تصمیمگیری نهایی بودجه تأثیرگذار باشد و موجب شود برنامههای شهری بیش از پیش با نیازها و خواستههای واقعی مردم همخوانی داشته باشد.
با استفاده از این ابزار، نه تنها شهروندان در فرآیند تصمیمگیری و اولویتبندی پروژههای شهری سهیم میشوند، بلکه شهرداری نیز میتواند با شناسایی دقیق نیازهای محلهای و بازخورد مستقیم مردم، منابع مالی و اعتباری را به صورت هدفمند و کارآمد تخصیص دهد، روند اجرایی پروژهها را تسریع کند و رضایت عمومی از خدمات شهری را افزایش دهد.
این مشارکت فعال، نمونهای از مدیریت شهری تعاملی است که با بهکارگیری فناوری و ابزارهای دیجیتال، امکان شفافیت، پاسخگویی و بهرهوری بیشتر در تخصیص بودجه شهری را فراهم میکند و شهروندان را به نقش واقعی خود در برنامهریزی و توسعه شهری آگاه میسازد، به گونهای که تصمیمات بودجهای دقیقاً منعکسکننده اولویتهای محلات و نیازهای واقعی مردم باشد.
ایمنا: بودجه سال آینده شهرداری اصفهان روزانه چه میزان هزینه دارد و سهم هر حوزه شهری در این بودجه چگونه تقسیم شده است؟
اعتصامی: بودجه سال آینده شهرداری اصفهان برای سال ۱۴۰۵ بر اساس ۵۹,۶۰۰ میلیارد تومان پیشبینی شده است و اگر بخواهیم آن را به صورت روزانه محاسبه کنیم، شهرداری برای جبران هزینههای جاری و توسعهای شهر روزانه باید حدود ۱۶۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد، رقمی که نشاندهنده حجم بالای فعالیت های نگهداری و توسعه شهر اصفهان است.
از مجموع هزینههای روزانه، ۶۰ میلیارد تومان به حوزه حملونقل و ترافیک اختصاص یافته است که سهم قطار شهری روزانه ۳۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان است که شامل توسعه، نگهداری و تکمیل خطوط مترو، زیرساختهای حملونقل و بهبود معابر شهر میشود.
در بخش توسعه و نگهداری معابر شهری، روزانه حدود ۱۴ میلیارد تومان اختصاص یافته است که شامل تملک معابر طرح تفصیلی، تعمیرات و نگهداری معابر، آسفالت معابر، هوشمندسازی مدیریت ترافیک و سایر زیرساختهای معابر شهری میشود و هدف آن فراهم کردن امکان تردد ایمن و روان شهروندان و افزایش کیفیت معابر شهری است تا رفاه و رضایت شهروندان ارتقا پیدا کند.
در بخش خدمات شهری نیز روزانه حدود ۳۳ میلیارد تومان هزینه میشود که شامل توسعه و نگهداری فضای سبز، توسعه و نگهداری شبکه توزیع آب فضای سبز، ایجاد منابع آب پایدار، تملک اراضی با کاربری فضای سبز برای احداث فضاهای جدید و تأمین زیرساختهای زیستمحیطی است.
در موضوعات فرهنگی اجتماعی و ورزشی، توسعه فضاهای تفریحی، گردشگری و مراکز ورزشی روزانه ۱۰ میلیارد تومان بودجه پیشبینی شده است تا خدمات فرهنگی و رفاهی شهروندان بهبود یافته و فرصتهای تفریحی و آموزشی در سراسر شهر گسترش پیدا کند.
نظر شما