به گزارش خبرگزاری ایمنا از اصفهان، میرزا تقیخان فراهانی ملقب به امیرکبیر پسر آشپزی در دوران قاجاری بود که توانست با کسب علم به دانایی بسیاری برسد و برای کشور خود مثمر ثمر شود. وی در کنار ناصرالدین میرزا که بعدها به عنوان ناصرالدین شاه نام گرفت، به کسب علم و دانش پرداخت و به عنوان مشاور و استاد وی کشور را به رشد و توسعه سوق داد.
امیر کبیر یکی از مهمترین مصلحان دوره قاجار است که با اصلاحات گسترده در زمینههای آموزش، رسانه، مالی، بهداشت، سیاست خارجی و اداری، پایههای دولت مدرن ایران را پایهگذاری کرد؛ وی در دیلم (امروزه سمنان) به دنیا آمد، پدرش میرزا بایزید خان قاجار خادم دربار شاهق بود.
امیرکبیر تحصیلات ابتدایی را در مدرسه بابکان بغداد و سپس در مدرسه ناصری تبریز ادامه داد، او در سالهای اولیه بهسرعت در صفوف نظامی ارتقا پیدا کرد و تحت سلطنت سلیمانخان به دیواندار منصوب و با صعود ناصرالدین شاه به عنوان دیواندار و مشاور نظامی، در سال ۱۷۷۹ بهعنوان صدر منزل (نخستوزیر) و رئیس دیوان نظامی منصوب شد.
امیر کبیر در سال ۱۸۶۲ دارالفنون را تأسیس کرد؛ اولین مؤسسهٔ فنی‑مهندسی مدرن ایران که دروس مهندسی، داروسازی، پزشکی، نجاری و نجوم را تحت نظر استادان خارجی همچون دکتر جرایام (آلمانی) و جان پالس (انگلیسی) تدریس میکرد.
هدف این مؤسسه تربیت نیروی متخصص برای ارتقای صنایع، نظامی و بهداشت بود، همچنین مدرسه نظامی (کاخ طبقهٔ نظامی) برای آموزش افسران ریاضیات، فیزیک، نقشهبرداری و فنون پیشرانه برپا شد، کتابخانههای عمومی در تهران گسترش پیدا کرد و کتابهای علمی از اروپا وارد کشور شد.
سال ۱۸۳۲ روزنامه «کاخالملک» بهعنوان اولین نشریه عمومی فارسی منتشر شد و هدف آن اطلاعرسانی به مردم درباره حوادث داخلی و خارجی و ارتقای سواد عمومی بود، امیر کبیر سامانه پست «تامتخان» را راهاندازی کرد؛ این سامانه با مسیرهای زمینی و دریایی ارسال نامهها و اسناد را تسهیل و نقش کلیدی در ارتباطات تجاری و دولتی ایفا کرد.
در زمان این بزرگمرد نظام مالیات بر پایه «مالیات مستقیم» (مالیات زمین) بازنگری شد؛ ارزیابی دقیقتری از اراضی انجام و بعضی مالیاتهای استصنایی (جبرانی) حذف شد؛ صندوق ملی (قائمالملک) برای مدیریت منابع مالی دولتی تأسیس و حسابهای رسمی و محرمانه منظم شد؛ ساختار دیوان بهصورت مستقل اما هماهنگ (دیوان دربار، دیوان نظامی، دیوان مالی) ساماندهی شد و بر پایه قانون تصمیمگیری میکرد.
تاسیس اولین بیمارستان مدرن ایران
امیرکبیر نخستین بیمارستان مدرن ایران بهنام دارالفشار را تأسیس کرد؛ این بیمارستان شامل بخشهای جراحی، داخلی، تولد و زنان بود و پزشکان تخصصی غربی در آن کار میکردند؛ پروژههای آبرسانی و فاضلاب در تهران اجرا و کانالهای آبرسانی جدید و چاههای بهداشتی در محلات شهر احداث شد. مدارس ابتدایی نیز برای کودکان حاشیهای ایجاد شد تا سواد اولیه و بهداشت را به آنها آموزش دهد.
دارالفنون پایهگذار دانشگاههای فنی و مهندسی معاصر است و بسیاری از مهندسان، پزشکان و متخصصان پیشین ایران از این مؤسسه فارغالتحصیل شدهاند؛ اصلاحات اداری او اصولی همچون قانونمداری و پادشاهی قانونمند را بهوجود آورد که بعدها رکنهای حکومت مدرن ایران شدند.
روزنامه «کاخالملک» زمینهساز رشد مطبوعات و نقد عمومی در امور حکومتی شد و سامانه پست و ترجمه آثار علمی ارتباطات و انتقال دانش را گسترش داد، پروژههای بهداشتی و آبرسانی نقطه آغاز بهبود بهداشت عمومی در شهرهای بزرگ بود و امیر کبیر نه تنها پیشگام اصلاحات سیاسی و اداری بود، بلکه تحول رادیکالی در نظام آموزشی، فرهنگی، بهداشتی و رسانهای ایران ایجاد کرد؛ اگرچه برخی اصلاحات بهتمامی موفق نشدند، اما پایههای بسیاری از نهادهای مدرن امروز ایران را در زمان کوتاهی بنا نهاد.
محمود سادات، پژوهشگر تاریخ معاصر قاجار و پهلوی و معاون پژوهش و دیجیتال کتابخانه ایران به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: امیرکبیر برای ایران قانون، توسعه، علم و دانشگاه را به ارمغان آورد، شهادت امیرکبیر در ساختار سیاسی دوران قاجار نگذاشت کارها و هدفی که میخواست تمام و کمال انجام دهد به اتمام برسد.
وی میافزاید: در دوران فتحعلی شاه قاجار جنگهای زیادی میان ایران و روسیه آغاز شد، سرزمینهای زیادی را از دست دادیم و روشنفکران ایرانی به دنبال جبران و قویتر شدن بودند که یکی از آنها امیر کبیر بود.
معاون پژوهش و دیجیتال کتابخانه ایران عنوان میکند: در دوران قاجار تهران پایتخت و تبریز ولیعهدنشین بود، تبریز نسبت به تهران جو روشنفکری بیشتری داشت و هممرز روسیه و عثمانی بود، از اینرو پیشکارهای ولیعهدهای تبریز نیز روشنفکر بودند از جمله این پیشکارها میرزاتقی خان امیرکبیر محسوب میشد که با ناصرالدین میرزا همنشین بود.
سادات تصریح میکند: وقتی ناصرالدین میرزا به تهران آمد و به منصب شاهی نشست، میرزا تقی خان نیز با وی به تهران آمد، در کتابچههای دخل و خرج کشور که همه ساله نوشته میشد کسانی که در تهران بودند آقایان قاجار و دیوانیان نسل اندر نسل چه منصبی داشتند و چه نداشتند از بودجه کشور سهمی برای آنها بود.
وی خاطرنشان میکند: به دلیل بهرهمندی این افراد بودجه کمی برای کشور باقی میماند و اقدامات عمرانی زیادی در کشور انجام نمیشد، در این دوران ناصر الدین شاه به پادشاهی میرسد و در همان ابتدای راه تبریز به تهران امیرکبیر را به صدر اعظمی خود منصوب میکند.
پژوهشگر تاریخ معاصر اضافه میکند: آنها با هم به تهران می آیند در این شرایط وضعیت ناصرالدین شاه ۱۶ ساله نسبت به امیرکبیر پدر و پسری و شاگرد و استادی است، ناصرالدین شاه بسیار تحت تأثیر و تعلیم امیر کبیر قرار میگیرد که این مورد حسادت اطرافیان شاه را برانگیخته میکند.
سادات میگوید: شاه تحت تعلیم امیرکبیر به سر و سامان دادن اوضاع مالی کشور میپردازد و مواجب بسیاری از قاجاریان و دیوانیان را قطع میکند.
وی با بیان اینکه روزنامهها در دوران ناصرالدین شاه خارج از کشور چاپ میشد، عنوان میکند: امیر در این مدت کم در جامعه روشنگری ایجاد کرد تا آنجا که انقلاب مشروطه را به دنبال داشت و چه بسا اگر کشته نمیشد پیشرفتهای بسیاری در ایران رخ میداد.
به گزارش ایمنا، از دیوان تا دارالفنون، سفری که امیرکبیر آغاز کرد نمادی از تحول و دگرگونی در ایران بود و میراث او همچنان الهامبخش ما برای ساختن آیندهای بهتر است.
نظر شما