به گزارش خبرگزاری ایمنا، صنعت نفت بهدلیل پیچیدگی بالا، هزینههای سنگین و ریسکهای فنی و زیستمحیطی، همواره نیازمند تصمیمگیریهای دقیق و بر پایه اطلاعات است همین دلیل تحول دیجیتال برپایه داده و هوش مصنوعی در صنعت نفت ایران به یکی از محورهای راهبردی تبدیل شده و نقش این فناوریها در بهبود کارایی و تصمیمسازی در بخشهای مختلف بهطور جدی مورد توجه قرار گرفته است.
شرکتها و نهادهای فعال در صنعت نفت با هدف افزایش بهرهوری و کاهش ریسکها، به سمت جمعآوری و تحلیل دادههای کلان حرکت کردهاند تا بستر لازم برای کاربردهای هوشمند را فراهم سازند. یکی از مهمترین دستاوردها در این مسیر، توسعه پلتفرمهای بومی تحلیل همزمان دادههای چاه، مخزن و تأسیسات است که با استفاده از مدلهای هوش مصنوعی و زبانهای بزرگ (LLM) به متخصصان امکان میدهد تا در زمان کمتر به تحلیلهای دقیقتر دست یابند و عملیات تولید و حفاری را بهینه کنند.
امروزه دادهها در تمام مراحل زنجیره ارزش نفت، از اکتشاف و حفاری گرفته تا تولید، انتقال و پالایش، نقش اساسی ایفا میکنند، در مرحله اکتشاف، دادههای زمینشناسی و لرزهنگاری با استفاده از فناوریهای پیشرفته تحلیل میشوند تا محل دقیق مخازن نفت و گاز شناسایی شود. این کار موجب کاهش ریسک حفاریهای ناموفق و صرفهجویی در زمان و هزینه میشود. در بخش تولید، دادههای حاصل از حسگرها و تجهیزات هوشمند به پایش لحظهای چاهها کمک کرده و امکان پیشبینی خرابیها و انجام تعمیرات پیشگیرانه را فراهم میسازد.
گزارشهای رسمی از افزایش تولید نفت در میادین با استفاده از هوش مصنوعی خبر میدهند؛ برای مثال در برخی میادین با بهکارگیری این فناوریها تا ۱۰ درصد افزایش تولید مشاهده شده است که نشاندهنده اثرگذاری مستقیم AI در بخش ازدیاد برداشت است.
این تحولات در کنار تلاش برای ایجاد مراکز یکپارچه مدیریت داده و حرکت از هوش تجاری به هوش مصنوعی، نمایانگر ورود جدی صنعت نفت ایران به عصر دادهمحوری است، هرچند چالشهایی همچون نیاز به زیرساختهای قوی دادهای و نیروی انسانی متخصص نیز همچنان وجود دارد.
در مجموع، هوش مصنوعی و تحلیل داده نهتنها ابزارهای کمکی، بلکه عوامل کلیدی در افزایش کارایی، بهینهسازی فرایندها و تصمیمگیریهای استراتژیک صنعت نفت به شمار میروند و انتظار میرود با توسعه زیرساختهای بومی و دانش فنی، نقش آنها بیشازپیش پررنگ شود.
عمیق و پیچیده شدن چاهها
مهدی آقایی، پژوهشگر حوزه نفت و انرژی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: تا سالهای گذشته، مهندسی نفت بیش از هر چیز به تجربه گره خورده بود. مهندسی که سالها روی دکل کار کرده بود، تصمیم میگرفت، اما تصمیمی با تکیه بر حافظه، حس و خاطره چاههایی که موفق یا ناموفق بودند. این تجربه بسیار ارزشمند است، البته میدانهای نفتی امروز دیگر شبیه گذشته نیستند.
وی با اشاره به عمیقتر، پیچیدهتر و پرریسکتر شدن چاهها افزود: هر تصمیم اشتباه میتواند میلیونها دلار هزینه به پروژه تحمیل کند پس در چنین شرایطی، تجربه بهتنهایی کافی نیست، صنعت نفت وارد مرحلهای شده که در آن داده نقش تعیینکننده دارد.
پژوهشگر حوزه نفت و انرژی با تاکید بر نقش داده در این صنعت یادآور شد: سنسورها بهصورت پیوسته فشار، دما و دهها پارامتر دیگر را در لحظه ثبت میکنند، دادههای MWD و LWD در هر ثانیه تولید میشوند و تاریخچه چاههای مجاور، حجم عظیمی از اطلاعات را در اختیار مهندسان قرار میدهند، اما مسئله اینجاست که داده بهخودیخود ارزش اقتصادی خلق نمیکند.
ترکیب فکر و دانش در مهندسی آینده
وی تحلیل و تصمیم درست را مهمترین عامل تبدیل داده به سود دانست و گفت: داده همچون آجرهایی است که به تنهایی سودی ندارند، اما وقتی با فکر و دانش مهندسی آمیخته شوند برجهای چشمنوازی خلق میکنند که تحسین همگان را برمیانگیزد و این نقطه تولد مهندس نفت آینده است.
آقایی مهندس نفت آینده را فردی تعریف کرد که میداند چگونه از داده، معنا استخراج کند و اظهار کرد: این فرد تنها به موضوع چرخیدن مته یا رسیدن چاه به عمق نهایی فکر نمیکند، بلکه بر این موضوع تمرکز دارد که این مسیر با کمترین هزینه، کمترین ریسک و بیشترین بازده پشت سر گذاشته شود.
وی تصریح کرد: در دنیایی که هر ساعت توقف حفاری میتواند صدها هزار دلار هزینه داشته باشد، پیشبینی یک مشکل پیش از وقوع، ارزشی فراتر از یک تصمیم فنی دارد، این یک تصمیم اقتصادی است.
پژوهشگر حوزه نفت و انرژی با اشاره به شکلگیری تحول در صنعت نفت گفت: این تحول اصلی زمانی رخ داد که مهندسی نفت از حالت واکنشی به سمت پیشبینیمحور حرکت کرد. در گذشته مشکل ابتدا رخ میداد و سپس مهندس وارد عمل میشد، اما امروز الگوریتمها میتوانند الگوهای پنهان را شناسایی کنند، پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند.
وی این تغییر را زمینهساز افزایش ایمنی عملیات دانست و ادامه داد: از سوی دیگر بهصورت مستقیم هزینههای عملیاتی را کاهش میدهد و سودآوری پروژه را بهبود میبخشد، بنابراین نقش مهندس انسانی حذف نشده بلکه عمیقتر و مهمتر شده است.
آقایی مهندس نفت آینده را فردی تعریف کرد که قرار نیست جایگزین هوش مصنوعی شود، بلکه باید آن را هدایت کند و ادامه داد: این افراد باید بدانند چه زمانی به خروجی مدل اعتماد کند و کِی آن را زیر سوال ببرد، این مهندس حلقه اتصال بین تجربه میدانی و تحلیل دیجیتال است؛ کسی که زبان دکل و همزمان زبان داده را میفهمد.
حرکت به سوی سیستمهای هوشمند
وی با اشاره به پیامدهای اقتصادی بزرگ این تحول توضیح داد: شرکتهای نفتی که به سمت سیستمهای هوشمند حرکت میکنند، میتوانند زمان غیرمولد را کاهش دهند، عمر تجهیزات را افزایش دهند و سرمایهگذاریهای خود را هدفمندتر انجام دهند. در مقابل، شرکتهایی که به روشهای سنتی وابسته میمانند، با افزایش هزینهها و کاهش رقابتپذیری روبهرو خواهند شد.
پژوهشگر حوزه نفت و انرژی مزیت رقابتی در بازار جهانی انرژی را تنها وابسته به حجم ذخایر ندانست و گفت: این مزیت به هوشمندی تصمیمها وابسته است. ترس از هوش مصنوعی در میان برخی مهندسان قابل درک است با این حال واقعیت چیز دیگری است، زیرا هوش مصنوعی شغل مهندسان را از بین نمیبرد، بلکه مهندسانی را که به یادگیری و تطبیق تن نمیدهند، کنار میزند.
وی پذیرش تغییرات برای مهندس نفت آینده را ضروری دانست و بیان داشت: این متخصصان باید تغییر را بپذیرند و از آن برای خلق ارزش نهتنها فنی، بلکه ارزش اقتصادی استفاده کنند، در نهایت مهندس نفت آینده ترکیبی است از دانش مهندسی، درک داده و نگاه اقتصادی، کسی که تنها یک مجری عملیات نیست، یک تصمیمساز است.
آقایی تصمیمهای مهندسان نفت را سبب زیاندهی یا موفقیت پروژهها دانست و گفت: این مسیر، آینده صنعت نفت را شکل میدهد، آیندهای که در آن تجربه بدون داده و تحلیل هنوز مهم است، اما دیگر فرمانده میدان نیست.
وی تاکید کرد: میدان صنعت نفت و بهصورت جامعتر میدان انرژی در آینده بسیار نزدیک عرصهای بسیار زیبا از همکاری تجربه، علم و یادگیری ماشین است، یادگیری ماشین که اهمیت بسیار بالای آن را در طراحی، ایجاد، توسعه و رشد فرایندهای مهندسی خواهیم دید.
به گزارش ایمنا، تحلیل دادههای بزرگ و استفاده از هوش مصنوعی موجب بهینهسازی فرایندها، افزایش بهرهوری و کاهش مصرف انرژی شده است. دادهها نقش مهمی در ارتقای ایمنی کارکنان و کاهش اثرات زیستمحیطی فعالیتهای نفتی نیز دارند براین اساس کارشناسان معتقدند که داده بهعنوان یک سرمایه راهبردی، آینده صنعت نفت را هوشمندتر، ایمنتر و کارآمدتر میکند.
نظر شما