به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، رشد سریع شهرنشینی در دهههای اخیر، شهرها را با چالشهای جدی ناشی از سلطه خودروها بر فضاهای عمومی روبهرو کرده است. خیابانها به مسیرهای عبور ماشینها تبدیل شدهاند و کیفیت زندگی شهری تحت تأثیر آلودگی هوا، ترافیک سنگین و کاهش فضاهای اجتماعی افت کرده است. این روند موجب شد که بسیاری از شهرهای جهان به بازاندیشی در طراحی شهری روی بیاورند و به جای خودرو، انسان را در مرکز توجه قرار دهند. مفهوم شهرهای پیادهمحور از دل این نیاز شکل گرفت و امروز به یک جریان جهانی تبدیل شده است. این رویکرد نهتنها به کاهش آلودگی و ترافیک کمک میکند، بلکه سلامت جسمی و روانی شهروندان را ارتقا میدهد، اقتصاد محلی را تقویت میکند و حس تعلق اجتماعی را افزایش میدهد.
اسپانیا و دانمارک از نخستین کشورهایی بودند که با سیاستهای جسورانه توانستند خیابانهای خودرو محور را به فضاهای زنده و اجتماعی تبدیل کنند. بارسلونا با طرح سوپربلاکها و کپنهاگ با خیابان استروگه، نمونههای شاخصی از این تحول هستند، اما این جریان محدود به اروپا نماند و شهرهایی در آمریکای لاتین، ایالات متحده و آسیا نیز به این مسیر پیوستهاند.
پونتودرا؛ شهر تاریخی بدون خودرو
پونتودرا، شهری در شمالغرب اسپانیا، یکی از شاخصترین نمونههای جهانی در زمینه پیادهمحوری و بازآفرینی شهری به شمار میرود. این شهر از اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی با مشکلات جدی ناشی از تراکم خودروها، آلودگی هوا و کاهش کیفیت زندگی روبهرو بود. خیابانهای باریک و تاریخی شهر توان تحمل حجم بالای ترافیک را نداشتند و ساکنان از ازدحام و خطرات ناشی از عبور خودروها در مرکز شهر ناراضی بودند. در سال ۱۹۹۹، شهرداری پونتودرا تصمیمی جسورانه گرفت: مرکز تاریخی شهر باید بهطور کامل به منطقهای پیادهمحور تبدیل شود و فقط خودروهای خدمات اضطراری و بارگیری محدود اجازه ورود داشته باشند.
این تصمیم با حذف بیش از ۵۰۰ جای پارک در مرکز شهر آغاز شد و بهتدریج با گسترش پیادهروها، بازسازی کفسازی خیابانها و حذف چراغهای راهنمایی ادامه پیدا کرد. سیاست شهرداری بر این بود که دسترسی همگانی در شعاع پنج دقیقه پیادهروی فراهم شود و هیچ نقطهای از مرکز شهر برای شهروندان دور از دسترس نباشد. در سالهای بعد، محدودیت سرعت در کل شهر به ۳۰ کیلومتر در ساعت کاهش پیدا کرد و در مرکز تاریخی به ۱۰ کیلومتر در ساعت رسید تا ایمنی عابران تضمین شود.
پس از اجرای این طرح، ورود خودروها به مرکز تاریخی تا ۹۲ درصد کاهش پیدا کرد، در حلقه میانی شهر ۷۷ درصد کمتر شد و در کل شهر نیز کاهش ۵۳ درصدی ثبت شد. تعداد سفرهای موتوری از حدود ۵۲ هزار در سال ۱۹۹۷ به ۱۷ هزار در سالهای اخیر رسید. این کاهش چشمگیر ترافیک موجب شد کیفیت هوا بهطور محسوسی بهبود پیدا کند. بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۴، انتشار دیاکسید کربن در شهر ۶۶ درصد کاهش پیدا کرد و سطح آلودگی صوتی نیز به میزان قابلتوجهی پایین آمد.
از زمان اجرای این سیاستها، هیچ مرگ ناشی از تصادف در محدوده پیادهمحور ثبت نشده است و از سال ۲۰۰۷ تاکنون تنها سه مورد مرگ در کل شهر گزارش شده است. این آمار پونتودرا را به یکی از امنترین شهرهای اروپا از نظر ترافیکی تبدیل کرده است. افزون بر این، بیش از ۱.۳ میلیون متر مربع از فضای شهری به مسیرهای پیاده اختصاص پیدا کرده است و خودروها میتوانند در پارکینگهای رایگان خارج از مرکز شهر توقف کنند که حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده تا مرکز فاصله دارند. امروز پونتودرا بهعنوان یک نمونه موفق در سطح بینالمللی شناخته میشود و جوایز متعددی در حوزه شهرسازی پایدار دریافت کرده است.
کپنهاگ؛ خیابان استروگه و فرهنگ دوچرخه
دانمارک با شهر کپنهاگ یکی از پیشگامان جهانی در طراحی مردممحور است. خیابان استروگه، طولانیترین خیابان پیاده اروپا با ۱.۱۵ کیلومتر طول، از سال ۱۹۶۲ بهصورت آزمایشی به منطقه بدون خودرو تبدیل شد. این اقدام در ابتدا با مخالفت کسبوکارها روبهرو بود، اما بهتدریج ثابت شد که حضور عابران بیشتر به افزایش فروش و رونق اقتصادی منجر میشود.
امروز تعداد عابران در این خیابان سه برابر شده و فروشگاهها و کافهها از این رونق بهرهمند شدهاند. علاوه بر این، کپنهاگ با بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر مسیر دوچرخهسواری، یکی از بهترین شهرهای جهان برای دوچرخهسواران است. پروژههای دیگری همچون حمامهای ساحلی در بندرگاه و بازسازی تدریجی خیابانها نیز به ارتقای کیفیت زندگی شهری کمک کردهاند. این سیاستها با اهداف «طرح اقلیمی کپنهاگ ۲۰۲۵» همسو هستند که قصد دارد سهم دوچرخه در سفرهای شهری را به ۵۰ درصد برساند.
پس از آنکه شهرهایی همچون بارسلونا، پونتودرا و کپنهاگ مسیر تازهای در طراحی شهری گشودند و نشان دادند که خیابانهای بدون خودرو میتوانند به موتور محرک اقتصاد و سلامت اجتماعی تبدیل شوند، این تجربهها الهامبخش دیگر شهرها شد. از سال ۲۰۲۵، موج دوم این حرکت در نقاط مختلف جهان آغاز شد و بسیاری از شهرها با تکیه بر دادههای دقیق و سرمایهگذاریهای گسترده، خیابانها را به فضاهای زنده و مردممحور تبدیل کردند.
آنتورپ؛ شبکهای گسترده برای شهروندان پیاده
شهر آنتورپ در بلژیک از سال ۲۰۲۵ با اجرای «برنامه پیادهمحوری آنتورپ» توانست یکی از جامعترین شبکههای شهری اروپا را شکل دهد. این برنامه که در دسامبر تصویب شد، ایجاد بیش از ۷۸۰ کیلومتر مسیر پیاده شامل محورهای اصلی، مسیرهای راحت و جادههای آرام را هدف قرار داد. سرعت خودروها در این مسیرها به ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر در ساعت کاهش پیدا کرد و صدها نیمکت، فواره و میدان سایهدار برای توقف و تعامل اجتماعی نصب شد. بودجهای بالغ بر ۵۰ میلیون یورو از منابع شهرداری و اتحادیه اروپا تأمین شد تا خیابانهای پررفتوآمد که پیشتر بهطور موقت پیادهمحور شده بودند، بهصورت دائمی بازطراحی شوند.
این طرح با استفاده از رویکرد «شهرسازی تاکتیکی» توانست ۱۵ هزار متر مربع از فضاهای شهری را به پارکهای موقت و فضاهای اجتماعی تبدیل کند. دادههای پیش از اجرای کامل نشان میداد که حجم عابران در مسیرهای آزمایشی ۲۵ درصد افزایش پیدا کرده است و پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۳۰ سهم سفرهای پایدار به ۵۰ درصد برسد. بیش از ۳۰۰ گذرگاه ایمن جدید طراحی شده و سامانههای هوش مصنوعی برای پایش تخلفات رانندگی به کار گرفته شده است که توانستهاند میزان تخلفات را ۴۰ درصد کاهش دهند.
کسبوکارهای محلی رشد ۱۸ درصدی فروش را گزارش کردند، زیرا زمان حضور افراد در فضاهای عمومی دو برابر شد و به حدود ۴۵ دقیقه رسید. این تغییرات یادآور تجربه خیابان استروگه در کپنهاگ است که رونق اقتصادی مشابهی را تجربه کرده بود. از منظر زیستمحیطی نیز سطح دیاکسید نیتروژن در مناطق آزمایشی ۱۵ درصد کاهش پیدا کرد. آنتورپ با این سیاستها توانست همزمان کیفیت زندگی ۵۳۰ هزار ساکن خود را ارتقا دهد و گردشگران بیشتری جذب کند. چالشهایی همچون لجستیک تحویل کالا نیز با استفاده از دوچرخههای باری حل شد که ۹۲ درصد پذیرش در میان کسبوکارها داشت.
پارما؛ بازآفرینی محلهها پس از بحران
شهر پارما در ایتالیا با اجرای «طرح اقدام یکپارچه ۲۰۲۵» توانست پس از سیلهای سال ۲۰۲۴، بازآفرینی شهری را با محوریت پیادهمحوری پیش ببرد. این طرح با بودجهای حدود ۱۲ میلیون یورو که ۶۰ درصد آن از اتحادیه اروپا تأمین شد، در ۱۰ محله اجرا شد و بیش از ۲۰ پارکلت، ۱۵۰ گذرگاه پیاده با کفسازی لمسی و هشت هزار متر مربع فضای عمومی جدید ایجاد کرد. در محله تاریخی «اولترتورنت» فیلترهای ترافیکی همچون موانع، مسیرهای یکطرفه، دوربرگردانهای محدود و دسترسی کنترلشده، نصب شد تا خودروها محدود شوند و فضا برای نشستن و تعامل اجتماعی فراهم شود.
پیش از اجرای طرح، بررسیها نشان میداد که ۳۵ درصد شکاف در شاخص پیادهروی وجود دارد. اما دادههای سال ۲۰۲۵ نشان داد که سهم سفرهای پیاده ۲۸ درصد افزایش پیدا کرده و استفاده از پارکلتها ۶۰ درصد بیشتر شده است. این فضاها به محل تجمع سالمندان تبدیل شدند و در ساعات اوج، حدود ۲۰۰ نفر در هر ساعت از آنها استفاده میکردند. کسبوکارهای محلی نیز رشد ۲۲ درصدی درآمد را تجربه کردند و زمان حضور مشتریان در کافهها بهطور متوسط به ۳۰ دقیقه رسید.
کیفیت هوای پارما با کاهش ۱۲ درصدی ذرات معلق بهبود پیدا کرد و سطح نویز شهری هفت دسیبل کمتر شد. مشارکت اجتماعی بخش مهمی از این طرح بود؛ بیش از دو هزار نفر از طریق اپلیکیشنهای شهری در طراحی فضاها مشارکت کردند و طرحهایی برای تابلوهای بریل برای نابینایان ارائه دادند که به طرح نهایی اضافه شد. برنامه توسعه پارما تا سال ۲۰۲۶ شامل ایجاد ۵۰ خیابان مدرسه است که قرار است میزان رویارویی کودکان با ترافیک را ۷۵ درصد کاهش دهد. این شهر قصد دارد در سال جدید با کاشت ۵۰۰ درخت جدید به افزایش تنوع زیستی کمک کند. برآوردها نشان میدهد که این سیاستها سالانه حدود ۳.۲ میلیون یورو صرفهجویی در هزینههای سلامت ایجاد میکنند.
پاریس؛ شتاب در مسیر شهر ۱۵ دقیقهای
پاریس در سال ۲۰۲۵ با سرعت بیشتری به سمت تحقق مفهوم «شهر ۱۵ دقیقهای» حرکت کرد. این شهر توانست ۱۸۰ خیابان دیگر را به مناطق پیادهمحور تبدیل کند و مجموع خیابانهای بدون خودرو را به ۶۸۰ برساند. همچنین ۲۵ میدان جدید در کنارههای رود سن ساخته شد که در مجموع ۴۰ هزار متر مربع فضای عمومی برای بازارها، جشنوارهها و فعالیتهای اجتماعی فراهم کردند.
این پروژه با بودجهای ۲۰۰ میلیون یورویی از منابع ملی اجرا شد و پس از المپیک ۲۰۲۴، انرژی اجتماعی و سیاسی لازم برای گسترش پیادهمحوری فراهم شد. دادههای ثبتشده نشان میدهد که حجم عابران در سطح شهر ۴۲ درصد افزایش پیدا کرده است و روزانه بیش از ۱.۲ میلیون نفر از این فضاها استفاده میکنند. شبکه دوچرخه این شهر نیز با افزودن ۱۲۰ کیلومتر مسیر محافظتشده تقویت شد و سفرهای خودرویی ۱۵ درصد کاهش پیدا کرد که معادل کاهش ۲۲ درصدی انتشار دیاکسید کربن است.
کسبوکارهای محلی در مناطقی همچون باستیل رشد ۳۵ درصدی فروش را تجربه کردند و کافهها در هر فصل حدود ۱.۵ میلیون یورو درآمد اضافی داشتند. شاخصهای دسترسپذیری نشان میدهد که ۸۰ درصد فضاها برای گروههای مختلف سنی و توانایی مناسبسازی شدهاند. چالشهایی همچون جابهجایی فروشندگان خیابانی با صدور بیش از ۵۰۰ مجوز برای غرفههای موقت حل شد و گردشگری شهری حدود ۴۵۰ میلیون یورو افزایش پیدا کرد. دادههای سلامت عمومی نشان میدهد که هر شهروند بهطور متوسط سالانه ۲۵۰ هزار قدم بیشتر برداشته است و این تغییر توانسته است از ۴۰۰ مرگ زودرس جلوگیری کند. هدف نهایی پاریس این است که تا پایان سال ۲۰۲۶ مرکز شهر بهطور کامل بدون خودرو شود.
سویل؛ قلب تاریخی بدون خودرو در جنوب اسپانیا
سویل در جنوب اسپانیا بهعنوان یکی از نمونههای برجسته طراحی شهری پیادهمحور شناخته میشود. این شهر با هسته تاریخی وسیع و خیابانهای باریک و سایهدار، یکی از بزرگترین مناطق پیاده اروپا را در خود جای داده است. محله سانتا کروز با کوچههای محدودشده برای خودروها، دسترسی آسان به بناهای شاخصی همچون آلکازار، کلیسای جامع و میدان اسپانیا را فراهم میکند. این طراحی موجب شده است که گردشگران و شهروندان بتوانند در فاصلههای کوتاه و با پیادهروی راحت، به مهمترین نقاط تاریخی و فرهنگی شهر برسند.
سویل با گسترش میدانهای سایهدار و کاهش سرعت خودروها به ۲۰ کیلومتر در ساعت، شرایطی فراهم کرده است که پیادهروی در آبوهوای مدیترانهای شهر بسیار دلپذیرتر شود. پیادهمحوری در سویل تأثیر چشمگیری بر کسبوکارهای محلی داشته است. کافهها، فروشگاهها و سالنهای فلامنکو با افزایش زمان حضور گردشگران و افزایش حجم رفتوآمد، رونق بیشتری پیدا کردهاند. فروش خردهفروشیها رشد قابلتوجهی داشته و مشابه با رشد ۳۰ درصدی کسبوکارها در سوپربلاکهای بارسلونا، تجارت محلی در سویل نیز شکوفا شده است. سویل نشان داده است که پیادهمحوری تنها یک سیاست زیستمحیطی نیست، بلکه راهبردی جامع برای احیای اقتصاد محلی، تقویت گردشگری و بازآفرینی فضاهای تاریخی است.
نظر شما