به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر موجی تازه در عرصه طراحی شهری و بازآفرینی فضاهای متروکه شکل گرفته است. بسیاری از شهرها به جای تخریب و رها کردن زیرساختهای قدیمی، آنها را به کتابخانهها و مراکز فرهنگی پویا تبدیل کردهاند. این روند نهتنها به احیای بافتهای فرسوده و بازگرداندن زندگی به قلب شهرها کمک میکند، بلکه با تأکید بر پایداری، مشارکت اجتماعی و استفاده چندمنظوره از فضاها، الگویی نوین برای توسعه شهری ارائه داده است.
بیشتر پروژهها با همکاری بخش عمومی و خصوصی پیش رفتهاند و نمونههای موفقی از بازاستفاده سازگار از زیرساختهای صنعتی و حملونقل به نمایش گذاشتهاند که نشان میدهند بازآفرینی فضاهای متروکه میتواند به موتور محرک توسعه شهری تبدیل شود. این پروژهها با تأکید بر پایداری، مشارکت اجتماعی و استفاده چندمنظوره از فضاها، نهتنها کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دادهاند بلکه هویت تازهای برای شهرها ساختهاند. در پوری، یک ایستگاه اتوبوس قدیمی به آزمایشگاهی فرهنگی تبدیل شده است که شهروندان را در فرایند نوآوری شهری مشارکت میدهد. در برنو، زندانی تاریخی که روزگاری نماد سرکوب بود، اکنون به مکانی برای آزادی بیان و خلاقیت تبدیل شده است.
هر یک از این پروژهها نشان میدهند که بازآفرینی فضاهای متروکه یک اقدام زیباسازی نیست، بلکه راهکاری برای بازگرداندن زندگی به قلب شهرها، کاهش نابرابری اجتماعی و ایجاد پیوندهای تازه میان مردم و محیط شهری است. از شهرهای بزرگ اروپایی تا جوامع کوچک آمریکایی، پیام مشترک این اقدامات روشن است: هر فضایی حتی اگر سالها متروکه مانده باشد، میتواند با خلاقیت، مشارکت و برنامهریزی به مکانی زنده و پویا تبدیل شود. آینده شهرها در گرو همین نگاه انسانمحور است که به جای تخریب و جایگزینی، بر بازآفرینی و احیای فضاهای موجود تأکید دارد و از دل تاریخ و زیرساختهای فرسوده، فرصتهای تازهای برای فرهنگ، آموزش و تعامل اجتماعی میآفریند.
پوری، ایستگاه اتوبوس قدیمی که به آزمایشگاه فرهنگی تبدیل شد
شهر پوری در فنلاند با پروژهای خلاقانه یک ایستگاه اتوبوس متروکه را به مرکزی فرهنگی با نام «Asema۴۴» تبدیل کرد. این مرکز در چهارچوب برنامه «شهرهای زیستپذیر» در منطقه بالتیک راهاندازی شد و در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به یکی از مهمترین نقاط تجمع اجتماعی و فرهنگی شهر تبدیل شد. آنچه این پروژه را متمایز میکند، رویکرد مشارکتی آن است که شهروندان، هنرمندان و فعالان محلی در قالب کارگاههای شبانه همچون «شبانهروزیهای خلاق ۴۴» گرد هم میآیند تا درباره نوآوریهای شهری، ادغام طبیعت در فضاهای عمومی و راهکارهای اجتماعی تازه گفتوگو کنند.
Asema۴۴ نهتنها یک مرکز فرهنگی است، بلکه بهمثابه آزمایشگاهی برای آزمودن خدمات فرهنگی جدید عمل میکند. همکاری میان شهرداری، بخش خصوصی همچون صاحبان رستورانها و خود شهروندان موجب شده است این مرکز به بستری برای شکلگیری شبکههای اجتماعی و اقتصادی تازه تبدیل شود. نمونهای از این همکاریها، برگزاری رویداد «مسافران زمان» بود که با ترکیب هنر، موسیقی و گفتوگوهای شهری، تجربهای چندوجهی برای بازدیدکنندگان فراهم کرد تا گذشته، حال و آینده ایستگاه اتوبوس قدیمی شهر را به هم پیوند زند.
این رویداد در نوامبر ۲۰۲۴ افتتاح شد و به مدت یک ماه در فضای بازآفرینیشده ایستگاه اتوبوس قدیمی پوری ادامه داشت. هدف اصلی آن بازخوانی خاطرات گذشته و ترسیم چشمانداز آینده برای این مکان بود. بازدیدکنندگان میتوانستند با استفاده از عکسهای تاریخی گردآوریشده از آرشیو موزه ساتاکوندا و روزنامه محلی، گذشته ایستگاه را مرور کنند. در بخش دیگر، شهروندان خاطرات شخصی خود از این مکان را در قالب داستان یا عکس به اشتراک گذاشتند. این مشارکت مردمی در قالب «کافه داستان اتوبوس» و گفتوگوهای گروهی در میزهای مخصوص انجام میشد و به جمعآوری روایتهای محلی کمک کرد.
برای نگاه به آینده، کارگاههای خلاقانه و تجربههای واقعیت مجازی طراحی شده بود تا بازدیدکنندگان بتوانند تصور کنند که ایستگاه و مرکز فرهنگی Asema۴۴ در سالهای آینده چگونه خواهد بود. این بخش به شهروندان امکان میداد ایدههای خود را درباره فضاهای سبز، کاربریهای فرهنگی و اجتماعی و نوآوریهای زیستمحیطی مطرح کنند. موسیقی زنده و اجراهای هنری نیز در طول نمایشگاه برگزار شد تا فضای رویداد یک نمایشگاه ایستا نباشد، بلکه تجربهای پویا و چندوجهی برای همه گروههای سنی فراهم کند.
«مسافران زمان» نشان داد که چگونه یک ایستگاه اتوبوس متروکه میتواند بستری برای گفتوگوی اجتماعی و فرهنگی باشد. پوری با این پروژه توانست زیرساختهای حملونقل متروکه را به موتور محرک توسعه شهری تبدیل کند. برنامههای آینده شامل گسترش مرکز برای میزبانی اقامتگاههای هنری بینالمللی، نوآوریهای زیستمحیطی و پروژههای شاخصی است که اهداف فرهنگی، اجتماعی و محیطی را در هم میآمیزند تا تأثیرات بزرگ اجتماعی داشته باشند.
برنو، زندان تاریخی که به مرکز فرهنگی پویا تبدیل شد
شهر برنو در جمهوری چک با بازآفرینی مجموعه زندان تاریخی، یکی از نمونههای شاخص تبدیل فضاهای متروکه به مراکز فرهنگی را ارائه داد. این زندان که بین سالهای ۱۷۸۴ تا ۱۹۵۶ فعال بود و پس از آن بهطور نیمهمتروکه باقی مانده بود، تا سال ۲۰۱۸ در اختیار پلیس و بهعنوان فضای بایگانی استفاده میشد، اما از سال ۲۰۲۴، گروههای محلی با حمایت جامعه مدنی پروژهای را آغاز کردند که هدف آن تبدیل این مکان نمادین به فضایی برای هنر و تعامل اجتماعی بود.
مهمترین نقش را در این میان انجمن تریپیتاکا ایفا کرد. این انجمن با حمایت مالی برنامههای اروپایی و همکاری شرکای بینالمللی از جمله هنرمندان نروژی، پروژهای با عنوان «کازنیتسه زنده» را راهاندازی کرد که تمرکز آن بر بازگرداندن شأن تاریخی مکان، نزدیک کردن تاریخ آن به مردم و ایجاد یک مرکز خلاقیت در قلب برنو بود.
فعالیتهای این پروژه شامل تکمیل و بازسازی بخشهایی از زندان، برگزاری مسابقات معماری برای طراحی فضاهای جدید، ایجاد استودیوهای هنری، کارگاههای آموزشی، اقامتگاههای هنری بینالمللی و برنامههای آموزشی بود. این اقدامات به گونهای طراحی شدند که میراث تاریخی زندان حفظ شود و همزمان کاربریهای نوین فرهنگی و اجتماعی در آن جای گیرد.
بازآفرینی مجموعه تاریخی زندان کازنیتسه در قالب پروژه کازنیتسه زنده حدود ۲۴۰ هزار یورو هزینه داشت که بخش عمده آن از طریق کمکهای مالی منطقه اقتصادی اروپا تأمین شد. در حال حاضر، این مجموعه میزبان نمایشگاهها، کارگاههای آموزشی، اجراهای تئاتر، کنسرتها، جشنوارهها و فیلمبرداریهای سینمایی است. دفتر فیلم برنو از این فضا برای تولیدات هنری استفاده میکند و تورهای راهنمایی و اجاره فضا برای رویدادها را مدیریت میکند.
زندانی که روزگاری نماد سرکوب و محدودیت بود، اکنون به مکانی برای آزادی بیان و خلاقیت تبدیل شده است. این تغییر کاربری نهتنها هویت تاریخی شهر را حفظ کرده، بلکه آن را به جاذبهای گردشگری و فرهنگی برای ساکنان و بازدیدکنندگان تبدیل کرده است. در کنار این پروژه، شهرداری برنو طرحی بلندمدت برای تبدیل کل مجموعه به یک مرکز خلاقیت جامع دارد که بتواند همزمان نیازهای هنری، اجتماعی و اقتصادی شهر را پاسخ دهد. شهرداری برنو برای تبدیل کامل این مجموعه به یک مرکز خلاقیت جامع، برآوردی نزدیک به ۴۰۰ میلیون کرون چک (حدود ۱۶ میلیون یورو) در نظر گرفته است.
الوود، ساختمان متروکهای که به کتابخانه محلی تبدیل شد
در شهر کوچک الوود در ایالت ایلینوی آمریکا، پروژهای ساده اما اثرگذار توانست زندگی تازهای به مرکز شهر ببخشد. ساختمانی در خیابان میسیسیپی که بیش از ۱۵ سال بیاستفاده مانده بود، در سال ۲۰۲۲ خریداری و پس از بازسازی کامل، در نوامبر ۲۰۲۴ بهعنوان شعبه جدید کتابخانه عمومی منهتن-الوود افتتاح شد.
فضای داخلی بهطور کامل تغییر کرد؛ دیوارها و کفها بازسازی شدند، سیستمهای گرمایش و سرمایش مدرن نصب شد و محیطی روشن و باز برای مطالعه و گردهمایی فراهم شد. مجموعهای تازه از کتابها و منابع دیجیتال به همراه ایستگاههای کامپیوتر اضافه شد تا دسترسی جامعه به اطلاعات و اینترنت تقویت شود. اتاقهای چندمنظوره برای کارگاهها، جلسات آموزشی و فعالیتهای اجتماعی طراحی شد تا کتابخانه به مکانی برای تعامل و یادگیری جمعی تبدیل شود.
نمای بیرونی ساختمان نیز بازسازی و زیباتر شد تا بافت مرکز شهر الوود جان تازهای بگیرد و ساختمان متروکه به نقطهای شاخص در سیمای شهری تبدیل شود. این تغییرات موجب شد کتابخانه نهتنها به مرکزی برای مطالعه، بلکه به قلب فرهنگی و اجتماعی شهر کوچک الوود تبدیل شود. هزینه بازسازی این پروژه حدود ۶۵۶ هزار دلار بود و بهطور عمده از طریق مالیاتهای محلی کتابخانه و صندوق ذخیره ویژه کتابخانه پرداخت شد.
کتابخانه منهتن-الوود در حال حاضر ظرفیت جمعیتی حدود ۱۵ هزار نفر را دارد و امکاناتی همچون صندلیهای انعطافپذیر، فضاهای اجتماعی و تجهیزات مدرن را در اختیار جامعه قرار میدهد. مراسم افتتاحیه با حضور اعضای هیئت امنای کتابخانه و کارکنان برگزار شد و بازخوردهای محلی نشان داد که مردم از این پروژه بسیار راضی هستند.
این کتابخانه نهتنها به ارتقای سواد و دسترسی به منابع آموزشی کمک کرد، بلکه به مکانی برای گردهماییهای اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده است. بازآفرینی این ساختمان متروکه نمونهای روشن از این است که در شهرهای کوچک میتوان با سرمایهگذاری محدود، تغییرات بزرگی در کیفیت زندگی ایجاد کرد. الوود اکنون با کتابخانه جدید خود نهتنها یک مرکز آموزشی، بلکه یک نقطه تجمع اجتماعی دارد که به بازسازی هویت شهری کمک کرده است.
استپونا، برج ساحلی که به مرکز فرهنگ معاصر تبدیل شد
در شهر ساحلی استپونا در اسپانیا، پروژه برج دیدبانی کارمن بهعنوان نقطه عطفی در توسعه فرهنگی منطقه شناخته میشود. این سازه که بهعنوان برج دیدبانی ساخته شده بود، در سال ۲۰۲۴ با افزودن کتابخانهای چندطبقه، سالن اجتماعات و تالارهای نمایشگاهی، به مرکز اجتماعیفرهنگی شهر تبدیل شد. برج هشتطبقه مشرف به دریا اکنون یکی از مهمترین مراکز فرهنگی کوستا دل سول است.
تا پایان سال ۲۰۲۵، این مرکز توانست نزدیک به ۳۶ هزار بازدیدکننده جذب کند که ۴۰ درصد آنها جوانان بودند. بیش از ۲۰۰ رویداد فرهنگی در این مکان برگزار شد و چهار هزار کتاب از طریق شبکه کتابخانههای عمومی اندلس به امانت داده شد. طبقات مختلف برج به گونهای طراحی شدهاند که تجربهای پویا و چندوجهی برای همه گروههای سنی فراهم کنند؛ از سالنهای مطالعه و بخش مطبوعات گرفته تا تالارهای مجهز به فناوریهای نوین برای نمایش هنر، موسیقی و سینما.
طراحی فضاها بهگونهای است که حس «امتداد خانه» را برای شهروندان ایجاد میکند؛ مکانی که میتوانند در آن مطالعه کنند، به موسیقی گوش دهند، در نمایشگاهها شرکت کنند و با دیگران تعامل داشته باشند. استپونا با این پروژه توانست دسترسی به فرهنگ معاصر را برای جامعه محلی متحول کند و الگویی از ترکیب فناوری، فراگیری و برنامهریزی فرهنگی ارائه دهد.
نظر شما