به گزارش خبرگزاری ایمنا و به نقل از لایو ساینس، کشف جدید که در محل باستانی Mezhyrich حدود ۱۱۰ کیلومتر جنوبشرق کییف صورت گرفته، دیدگاه ما درباره زندگی انسانهای پیشین و راهکارهای بقا در شرایط سرد و بیرحم عصر یخبندان را متحول کرده است. مهمترین یافته این است که این سازهها نه یادگاری ساده، بلکه پناهگاههای کاربردی و موقتی برای زنده ماندن در محیط سخت عصر یخبندان بودهاند.
زمینه باستانشناسی Mezhyrich
منطقه Mezhyrich یکی از مهمترین سایتهای باستانشناسی عصر پارینهسنگی اوایل فوقانی (Upper Paleolithic) در اروپای شرقی است، جایی که برای نخستین بار در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ با کشف بقایای استخوانهای ماموت، توجه جهانی را به خود جلب کرد. در آن حفاریها مشخص شد استخوانهای عظیم ماموتها نه به صورت پراکنده، بلکه به شکل سازههایی دایرهای چیده شدهاند — نشانهای از فعالیت انسانهای اولیه در این منطقه. با این حال، پاسخ به این سوال که این استخوانها چگونه و چه زمانی برای ساخت این سازهها استفاده شدهاند، تا سالها محل مناقشه باستانشناسان بود. تاریخگذاری اولیه بسیار گسترده بود و محدودهای از ۱۹۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ سال پیش را پیشنهاد میداد — بازهای که زمان واقعی استفاده را مبهم میکرد.
تعیین دقیق سن سازهها
برای روشن کردن این ابهام، محققان در مطالعهای تازه، رویکردی متفاوت اتخاذ کردند: به جای تاریخگذاری استخوانهای ماموت (که ممکن بود مربوط به حیوانات چند سال قبل از استفاده انسانها باشد)، آنها از استخوانهای حیوانات کوچک مانند روباه، خرگوش و گرگ که در لایههای مرتبط با سازهها یافت شده بودند، برای آزمایش رادیوکربن استفاده کردند. نتایج آزمایشها نشان داد که بزرگترین سازه استخوانی در Mezhyrich احتمالاً بین ۱۸۳۲۳ تا ۱۷۸۳۹ سال پیش مورد استفاده بوده — یعنی دقیقاً بعد از بخش سردترین دوره آخرین عصر یخبندان (Last Glacial Maximum) که از حدود ۲۶۵۰۰ تا ۱۹۰۰۰ سال پیش ادامه داشت. این یافته مهم نشان میدهد که انسانهای عصر یخبندان این سازههای عظیم را در فصلهایی از سردترین دوره زمینشناسی تاریخ بشر ساخته و از آن برای زنده ماندن در مقابل سرما و بادهای خشن استفاده کردهاند.
ساختار و معماری استخوانی
ساختار این پناهگاهها بسیار قابل توجه است:
پایه سازهها از جمجمهها و استخوانهای بلند ماموت قرار داده شده بود که به شکل عمودی در زمین فرو رفته و مانند پایهای محکم عمل میکردند.
بر روی این پایهها، استخوانهای بزرگتر و صافتر مثل دندهها و عاجها به عنوان سقف و پوشش حفاظتی استفاده شدهاند تا در برابر باد و بارش مقاومت بیشتری داشته باشند.
برای پوشاندن کامل سازه ممکن است از قاب چوبی، پوست حیوانات کوچک، یا حتی پوست درختان مانند توس نیز بهره برده شده باشد تا کنترل دما و عایق بودن فضای داخلی افزایش یابد.
ساخت چنین سازههایی نیازمند مهارت و تجربه بالایی بوده، زیرا استفاده از استخوانهای سنگین و سخت باید با دقت چیده میشد تا سازه پایدار بماند. این ساختمانها نه تنها پناهگاه، بلکه نمادی از تواناییهای مهندسی و اجتماعی انسان عصر پارینهسنگی نیز بودند.
زندگی در دل استخوانها
تحقیقات نشان میدهد که در هرکدام از این پناهگاهها احتمالاً ۵ تا ۷ نفر زندگی میکردند. زندگی در این خانههای استخوانی ممکن بود شامل فعالیتهای مختلف روزمره باشد، از جمله:
ساخت و تیز کردن ابزارهای سنگی، کار روی پوست حیوانات و تهیه لباس، قصابی و آمادهسازی گوشت حیوانات کوچک برای مصرف یا ذخیرهسازی، این نوع زندگی، نمایانگر یک جامعه شکارچی و گردآورنده است که هم کار گروهی انجام میداد و هم از منابع طبیعی به صورت ابتکاری بهره میبرد.
بقا در شرایط سخت عصر یخبندان
عصر یخبندان یکی از سردترین دورههای اقلیمی در تاریخ زمین بود و انسانها برای بقای خود نیازمند راهکارهای کارآمد بودند. در منطقهای مانند اوکراین که در آن زمان پوشش گیاهی بسیار محدود و دمای هوا به شدت پایین بود، چوب بهعنوان مصالح طبیعی بسیار کمیاب بود. مطالعات نشان میدهند که در این دوره سطح چوب و جنگلها در نواحی شمالی اروپا بسیار کم بود، بنابراین دسترسی به منابع چوبی سازهای برای ساخت خانه وجود نداشت. انسانهای عصر یخبندان برای حل این مشکل به یک راهحل خلاقانه، یعنی استفاده از استخوانهای ماموتهای شکارشده روی آوردند موجوداتی عظیمالجثه که بقایای استخوانشان به وفور در سطح منطقه پراکنده بود.
استخوانهای ماموت نه تنها قابلیت سازهای بالا داشتند، بلکه به دلیل ضخامت و سنگینی خود میتوانستند محافظت خوبی در برابر باد شدید، بارش برف و سرمای طولانی ایجاد کنند، این رویکرد نشاندهنده هوش و توانایی سازگاری انسانهای اولیه با محیطهای چالشبرانگیز است، بهویژه در دورهای که زندگی روزمره میتوانست به سرعت دشوار و حتی تهدیدآمیز شود.
پناهگاههای موقت یا دائمی؟
یکی از بحثهای مهم علمی درباره سازههای استخوان ماموت این است که آیا اینها خانههای دائمی بودهاند یا پناهگاههای موقتی برای فصلهای سرد؟ یافتههای جدید بر اساس تاریخگذاری استخوانهای جانوری نشان میدهد که استفاده از این اقامتگاهها احتمالاً کوتاهمدت یا فصلی بوده است و انسانهای عصر یخبندان شاید فقط در فصولی که شرایط اقلیمی سختتر بوده به این پناهگاهها بازمیگشتهاند. به گفته پژوهشگران، این مجموعهها بیشتر شبیه کمپهای فصلی کاربردی برای بقا بودند تا منطقههای سکونت دائمی. با این حال، طول مدت استفاده از برخی سازهها ممکن است تا چندین دهه یا حتی چند صد سال بهطور پراکنده باشد چیزی که نشان میدهد این ساختارها برای نسلهای متعدد انسانهای عصر یخبندان اهمیت داشتهاند.
اهمیت علمی این کشف
این یافته نه تنها نشاندهنده تواناییهای مهندسی انسانهای اولیه است، بلکه چشماندازی منحصر به فرد از زندگی اجتماعی، فرهنگی و تکنیکی انسان عصر پارینهسنگی فراهم میآورد. از آنجا که این سازهها در بخشهای مختلف اروپا یافته شدهاند، دانشمندان معتقدند که استفاده از استخوان ماموت برای ساخت پناهگاه ممکن است پدیدهای گستردهتر از Mezhyrich بوده باشد و نشاندهنده شبکهای وسیع از جوامع انسانی در سراسر منطقههای سرد اروپا باشد، علاوه بر این بررسی بقایای جانوری، ابزارهای سنگی و آثار فرهنگی دیگر در این سایتها میتواند به درک بهتر الگوهای مهاجرت، رژیم غذایی و رفتار اجتماعی انسانهای قدیم کمک کند موضوعاتی که همیشه از بنیادیترین پرسشها در باستانشناسی بودهاند.
کشف پناهگاههای ساختهشده از استخوان ماموت در اوکراین یکی از برجستهترین شواهد از خلاقیت، سازگاری و مهارتهای مهندسی انسانهای عصر یخبندان است، این سازهها نه فقط پناهگاه بود، بلکه نمادی از راهکارهای نوآورانه برای بقا در شرایط سخت اقلیمی بودهاند، و کمک میکند تا بخشی از راز زندگی انسانهای نخستین را بهتر درک کنیم.
نظر شما