به گزارش خبرگزاری ایمنا از گلستان، بخش کشاورزی بهویژه در استانهایی با سهم بالای تولید محصولات راهبردی، تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه ستون معیشت، اشتغال و پایداری اجتماعی به شمار میرود، با این حال، ساختار سنتی بازار، حضور پررنگ دلالان، نوسانات شدید قیمت و افزایش مداوم هزینههای نهادهها، همواره سود واقعی را از دست تولیدکننده خارج کرده و به زنجیرههای غیرمولد منتقل کرده است.
در چنین شرایطی، تعاونیهای کشاورزی بهعنوان یک مدل مشارکتی و مردمی، توانستهاند نقشی فراتر از یک واسطه ایفا کنند، ورود هدفمند به زنجیره کامل تولید و بازرگانی از تأمین بذر، کود، سم و خدمات مکانیزه گرفته تا خرید توافقی، فرآوری، ایجاد بازارهای مستقیم، کشاورزی قراردادی و حتی صادرات، نشان میدهد که تعاونیها میتوانند حلقه مفقوده میان تولیدکننده و مصرفکننده باشند.
ایجاد «روستا بازار» ها بهعنوان شبکه عرضه مستقیم، توسعه صنایع فرآوری برای جلوگیری از هدررفت محصولات، حمایت از کشتهای کمآببر و با ارزش افزوده بالا و شکلدهی به تبادلات بیناستانی، بخشی از رویکرد نوین تعاونیها در مدیریت بازار و تولید است، رویکردی که هم به نفع کشاورز است و هم مصرفکننده.
در گفتوگوی پیشرو، محمدرضا جامی، مدیرکل تعاون روستایی گلستان از تجربههای عملی تعاونیها، چالشهای پیشرو، سیاستهای تنظیم بازار، کشاورزی قراردادی، صنایع فرآوری و برنامههای صادراتی سخن میگوید؛ گفتوگویی که میتواند تصویری روشن از ظرفیتهای مغفولمانده تعاونیها و مسیر آینده کشاورزی استان ارائه دهد.
ایمنا: فعالیت تعاونی شما در حوزه کشاورزی و بازرگانی محصولات چگونه است و چه کارهایی انجام میدهید؟
جامی: تعاونی روستایی در واقع وارد زنجیره کامل تولید و بازرگانی محصولات کشاورزی شده است، ما از خدمات اولیه تولید شروع میکنیم، به این معنا که بذر، نهاده، کود، سم و حتی گاهی مکان و تجهیزات تولید را برای کشاورزان فراهم میکنیم، مثلاً در زمینه گندم، برنج و شالی تعاون روستایی وارد عمل میشود و حتی بعد از خرید محصول، فرآوری آن را نیز انجام میدهد، نمونه عملی آن خرید برنج از کشاورز است که ما شالی را از کشاورز خریدیم، فرآوری کردیم و اکنون برای بازار تهران آماده عرضه میکنیم اما در بحث قیمت، ما هیچگاه با قیمت مصوب فعالیت نمیکنیم، زیرا دولت به تازگی اعلام کرده برای برنج خرید تضمینی ندارد و قیمت بازار معیار است. ما برنج را با قیمت روز بازار خریداری و عرضه میکنیم، اما موظف هستیم حداقل ۱۵ درصد زیر قیمت سامانه میادین میوه و ترهبار عرضه کنیم، این کار مزیت رقابتی تعاونی را نشان میدهد و در عین حال به تولیدکننده و مصرفکننده کمک میکند.
کارکرد تعاونی تنها سودجویی نیست، رسالت ما حمایت از تولیدکننده، کاهش نقش واسطهها و ایجاد تعادل در بازار است، نمونه عملی آن تأمین خرما، سیب و پرتقال ماه مبارک رمضان است، ما خرما را از استان جیرفت با قیمت مناسب خریدیم و عرضه میکنیم، سیب درختی را از دماوند تهیه کردیم و پرتقال را نیز ذخیرهسازی کردهایم، این اقدامات هم به تولیدکننده کمک میکند و هم دسترسی مصرفکننده را به کالای با کیفیت و قیمت مناسب فراهم میکند.
همچنین، سیاست سازمان ایجاد بازارهای ارزی مستقیم با نام «روستا بازار» است که هدف آن ایجاد شبکه عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و صنایع روستایی در کشور است، در سالجاری استان گلستان موظف به ایجاد ۱۳ بازار بود که تاکنون هشت بازار راهاندازی شده و پنج بازار دیگر در دست اقدام است که در این راستا ما از شهرداریها و نهادهای دولتی انتظار داریم امکانات زیرساختی همچون زمین و ساختمان برای این بازارها فراهم کنند تا تولیدکنندگان بتوانند محصولات خود را عرضه کنند، در صورت همکاری نداشتن، خودمان با سرمایهگذاری در نقاط مناسب اقدام به ایجاد بازار میکنیم، اما نگاه ما اقتصادی و تعاونی است، نه تنها سودآوری.
ایمنا: نقش تعاونی در تأمین نهادهها و مواد اولیه کشاورزی چیست و چگونه با تولیدکنندهها کار میکنید؟
جامی: تعاونی ما در تأمین نهادهها نقش مهمی دارد. ما تقریباً ۵۰ درصد بذر گندم استان را تأمین میکنیم و همچنین بذر شالی، سویا و سایر محصولات کشاورزی را فراهم میکنیم، در زمینه کود و سم غیر یارانهای نیز فعالیت داریم و نهادهها را به قیمت بازار در اختیار کشاورزان قرار میدهیم، سوخت و گازوئیل نیز با سهمیه مشخص شرکت پخش فرآوردههای نفتی تأمین میشود و ما خریدار آن هستیم و توزیع میکنیم.
در حوزه دام و طیور، نهادهای یارانهای شامل ذرت، جو و کنجاله هستند که از طریق سامانه بازارگاه و با نظارت جهاد کشاورزی توزیع میشوند، ما نقش خریدار و توزیعکننده نداریم، اما تعاونیها میتوانند با ورود به این حوزهها کمک کنند تا نهادهها به طور مستقیم به دامدار واقعی برسد و از سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری شود.
در بازرگانی محصولات کشاورزی، ما برای محصولاتی که مشمول خرید تضمینی هستند، طبق دستور دولت عمل میکنیم و حتی محصولاتی که خرید تضمینی ندارند، همچون زعفران و پنبه، با قیمت توافقی و بالاتر از بازار حمایت میکنیم تا دلالان و واسطهها نتوانند تولیدکننده را متضرر کنند. نمونه عملی آن خرید گل زعفران با قیمت بالا و ایجاد بانک زعفران برای نگهداری و فروش به قیمت مناسب است که موجب شده تولیدکننده سود واقعی خود را دریافت کند و بازار کنترل شود.
ایمنا: رویکرد تعاونی در ایجاد بازار و عرضه مستقیم محصولات چگونه است؟
جامی: هدف ما ایجاد بازارهای مستقیم تحت عنوان «روستا بازار» است که تولیدکننده بتواند محصول خود را بدون واسطه عرضه کند و مصرفکننده نیز به کالاهای با کیفیت و قیمت مناسب دسترسی داشته باشد، این بازارها هم شامل کالاهای اساسی همچون برنج، خرما، سیب و پرتقال میشود و هم صنایع روستایی و تولیدات غیر کشاورزی.
برای ایجاد این بازارها، نیاز به همکاری شهرداریها و سازمانهای دولتی داریم تا مکان و زیرساخت در اختیار ما قرار دهند، در استان گلستان ما نقاطی همچون چهارراه بعثت، خیابان راهآهن و مناطق اطراف مرکز بهداشت گرگان را شناسایی کردهایم و آماده سرمایهگذاری و ایجاد بازار هستیم، این بازارها میتوانند هم عام و هم تخصصی باشند، برای مثال فروشگاه تخصصی زعفران، برنج یا عرقیات در کنار بازار عام اقلام کشاورزی. مزیت این رویکرد این است که حاشیه سود واسطهها کاهش پیدا میکند، کشاورز محصول خود را با قیمت واقعی میفروشد و مصرفکننده کالای با کیفیت و ارزان دریافت میکند، همچنین شبکه گستردهای داریم که امکان تبادل محصولات بین استانها را فراهم میکند، مثلاً میتوان برنج تولیدی استان گلستان را در بازار تهران عرضه کرد یا سیبزمینی و پیاز استانهای دیگر را وارد استان کنیم تا تعادل بازار حفظ شود.
ایمنا: تعاونیها چگونه با صنایع فرآوری و کشاورزی قراردادی کار میکنند؟
جامی: ما اعتقاد داریم که منافع تولیدکننده و صنایع باید به هم گره بخورد تا تولیدکننده محصول خود را با قیمت مناسب بفروشد و صنعت نیز ماده اولیه کافی داشته باشد، برای مثال در مورد گوجهفرنگی، کارخانههای رب با تولیدکنندهها قرارداد میبندند تا هم تولیدکننده محصول خود را بفروشد و هم کارخانه از ظرفیت خود استفاده کامل کند.
در حوزه کشاورزی قراردادی، ما برای محصولاتی همچون زیتون، آفتابگردان، کنجد، زعفران و حبوبات هدفگذاری کردهایم تا تولید با ارزش افزوده بالا و مصرف آب کمتر انجام شود، در این مدل، منابع مالی، خدمات مکانیزه و نهادهها توسط تعاونی یا شرکتهای وابسته تأمین میشود و محصول با قیمت توافقی خریداری میشود.
همچنین در محصولات کمبازده و کمصنعت همچون سیبزمینی، ما واحدهای فرآوری ایجاد میکنیم تا محصول اضافی تبدیل به فرآورده شود و هدررفت کاهش پیدا کند اما در محصولاتی که صنایع کافی دارند، از ظرفیت موجود استفاده میکنیم تا منابع ملی و آب و خاک به هدر نرود.
ایمنا: نقش تعاونی در صادرات و توسعه زیرساختهای تولید چیست؟
جامی: تعاونی ما در زمینه صادرات و توسعه زیرساختها نیز فعال است، ما زمین، انبار و دفتر در مناطق مرزی داریم و از طریق شرکتهای بازرگانی واردات و صادرات را انجام میدهیم، نمونه عملی آن صادرات رب گوجه به عراق است که با همکاری شرکتهای صادرکننده و تأمین منابع مالی تعاونی انجام شده است.
هدف ما ورود مستقیم به صادرات محصولات کشاورزی و ایجاد زنجیره ارزش است تا تولیدکننده سود واقعی خود را دریافت کند و کشور ارزآوری داشته باشد، همچنین ایجاد کشت و صنعت کشاورزی و صنایع فرآوری در استان، موجب توسعه زیرساخت و ایجاد اشتغال میشود.
در این مدل، تعاونی هم تولیدکننده و هم صنعت را حمایت میکند، منابع مالی و نهادهها را تأمین میکند و بازارهای داخلی و خارجی را مدیریت میکند تا هدررفت کاهش پیدا کند و منافع همه طرفها حفظ شود.
نظر شما