به گزارش خبرگزاری ایمنا، خدمات فوریتهای پزشکی پیشبیمارستانی یکی از حیاتیترین بخشهای نظام سلامت به شمار میرود و نقش آن در لحظات بحرانی، پیش از رسیدن بیمار به بیمارستان، غیرقابل انکار است. این خدمات، شامل مجموعهای از اقدامات تخصصی، سریع و هماهنگ است که با هدف نجات جان انسانها و کاهش عوارض جبرانناپذیر بیماریها و حوادث طراحی شده است. اهمیت این بخش زمانی روشنتر میشود که بدانیم در بسیاری از موارد، تصمیمات و اقدامات انجامشده در همان دقایق اولیه میتواند سرنوشت بیمار را تغییر دهد و از بروز آسیبهای دائم پیشگیری کند. از این رو، فوریتهای پزشکی پیشبیمارستانی یک حلقه حیاتی در زنجیره مراقبت سلامت عمومی کشور محسوب میشود.
در ایران، این خدمات تحت عنوان مرکز فوریتهای پزشکی فعالیت میکنند و با پوشش گستردهای از پایگاههای شهری و جادهای، آمبولانسها و نیروهای آموزشدیده، به مردم خدماترسانی میکنند. دسترسی به این خدمات از طریق شماره اضطراری ۱۱۵ امکانپذیر است و شهروندان میتوانند در هر نقطهای از کشور با یک تماس، به کمکهای تخصصی پزشکی دسترسی پیدا کنند. این سیستم نه تنها بیماران را در کوتاهترین زمان ممکن به مراکز درمانی منتقل میکند، بلکه اقدامات حیاتی و اولیه پزشکی را نیز بر بالین بیماران اجرا میکند تا احتمال نجات جان افزایش یافته و از تشدید آسیبهای ثانویه جلوگیری شود.
اهمیت عملکرد اورژانس پیشبیمارستانی در شرایط بحرانی زمانی برجسته میشود که عوامل مختلف سلامت افراد جامعه را تهدید میکنند. حوادث ترافیکی، تصادفات جادهای، سقوط از ارتفاع، ضربه به ستون فقرات، و همچنین بروز بیماریهای قلبی و مغزی و حملات حاد تنفسی، همگی شرایطی هستند که نیازمند مداخله فوری و دقیق هستند. در چنین شرایطی، هر دقیقه تأخیر میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد و حتی جان بیمار را تهدید کند. به همین دلیل، آموزش مداوم نیروهای اورژانس و استفاده از تجهیزات پیشرفته و روشهای علمی و استاندارد، از مهمترین عوامل موفقیت در این حوزه است.
یکی دیگر از جنبههای حیاتی خدمات پیشبیمارستانی، آموزش و آمادهسازی جامعه برای مواجهه با شرایط اضطراری است. نیروهای اورژانس بهصورت مستمر دورههای آموزشی کمکهای اولیه و امداد سریع را برای عموم مردم برگزار میکنند. این آموزشها شامل نحوه تثبیت مصدومان، کنترل خونریزی، احیای قلبی ریوی، تشخیص علائم سکته قلبی و مغزی، و اقدامات اولیه برای جلوگیری از آسیبهای ثانویه است. تجربه نشان داده است که حضور یک فرد آموزشدیده در لحظات اولیه حادثه میتواند تفاوت بزرگی در نجات جان و کاهش عوارض بیمار ایجاد کند و به عملکرد نیروهای تخصصی اورژانس کمک قابل توجهی میکند.
به همین دلیل، نقش همیاران اورژانس نیز اهمیت ویژهای دارد. این افراد، پس از دریافت آموزشهای لازم، میتوانند در مواقع اضطراری بهعنوان نیروی پشتیبان و رابط میان نیروهای تخصصی و مصدومان عمل کنند. همکاری همیاران اورژانس، همراه با پاسخ سریع و هماهنگ نیروهای پیشبیمارستانی، تضمین میکند که بیماران در کوتاهترین زمان ممکن تحت مراقبتهای حیاتی قرار گیرند و انتقال به مراکز درمانی بدون اتلاف وقت انجام شود. این هماهنگی میان آموزش عمومی، مشارکت مردمی و فعالیت حرفهای اورژانس، به ارتقای کیفیت مراقبتهای پزشکی و افزایش ایمنی جامعه کمک شایانی میکند و موجب میشود که هر فرد در شرایط بحرانی بهترین شانس را برای نجات جان خود داشته باشد، در همین راستا، برای بررسی ابعاد مختلف امدادرسانی پیشبیمارستانی، نحوه مواجهه با بیماران سکته قلبی و مغزی، اصول جابجایی مصدومان، نقش همیاران اورژانس و آموزش کمکهای اولیه، گفتوگویی با محسن افتخاری، معاون فنی و عملیات اورژانس استان اصفهان داشتهایم که در ادامه میخوانید:
ایمنا: اورژانس پیشبیمارستانی چه تعریفی از «فوریت» دارد و خدمات آن در استان اصفهان چگونه سازماندهی شده است؟
افتخاری: در نظام سلامت، فوریت به شرایطی اطلاق میشود که جان بیمار یا سلامت حیاتی او بهطور مستقیم در معرض خطر قرار دارد و هرگونه تأخیر در مداخله میتواند منجر به مرگ یا عوارض جبرانناپذیر شود. اورژانس پیشبیمارستانی استان اصفهان با شبکهای گسترده شامل ۱۶۳ پایگاه فعال شهری و جادهای، ناوگان متنوع آمبولانس، موتورلانس، اتوبوسآمبولانس و اورژانس هوایی، پوشش کاملی از خدمات فوریتهای پزشکی را ارائه میدهد. این مجموعه با بهرهگیری از نیروهای آموزشدیده و تجهیزات بهروز، تلاش میکند در کوتاهترین زمان ممکن بر بالین بیمار حاضر شود و اقدامات اولیه حیاتی را انجام دهد. هدف اصلی، تثبیت وضعیت بیمار پیش از انتقال به مراکز درمانی است.
ایمنا: چرا سرعت عمل در رسیدگی به بیماران اورژانسی تا این اندازه اهمیت دارد؟
افتخاری: در بسیاری از شرایط اورژانسی، زمان یک عامل تعیینکننده است و حتی چند دقیقه تأخیر میتواند سرنوشت بیمار را تغییر دهد. برای مثال در سکتههای قلبی و مغزی، هر دقیقه باعث از بین رفتن بخشی از بافت قلب یا مغز میشود که قابل بازگشت نیست. در تصادفات و تروماها نیز اگر خونریزی یا آسیبهای داخلی بهموقع کنترل نشود، احتمال مرگ یا ناتوانی دائمی افزایش مییابد. سرعت عمل زمانی مؤثر است که همراه با تشخیص درست و اجرای دقیق پروتکلهای علمی باشد. به همین دلیل آموزش مداوم نیروهای اورژانس اهمیت ویژهای دارد.
ایمنا: در مواجهه با یک مصدوم یا بیمار، اطرافیان چه نقشی دارند و چه اقداماتی باید انجام دهند؟
افتخاری: اطرافیان بیمار یا مصدوم نقش بسیار مهمی در دقایق اولیه حادثه دارند. نخستین اقدام، حفظ آرامش و جلوگیری از ایجاد هیجان در صحنه است. سپس باید از جابجایی غیرضروری مصدوم خودداری شود، زیرا این کار میتواند آسیبهای پنهان را تشدید کند. تماس سریع با شماره ۱۱۵ و ارائه اطلاعات دقیق شامل محل حادثه، وضعیت مصدوم و تعداد افراد آسیبدیده بسیار حیاتی است. اطرافیان باید مسیر دسترسی را برای آمبولانس باز نگه دارند و تا رسیدن نیروهای اورژانس، از هرگونه اقدام خودسرانه بپرهیزند.
ایمنا: جابهجایی غیراصولی مصدومان چه پیامدهایی میتواند به دنبال داشته باشد؟
افتخاری: جابهجایی نادرست مصدومان، بهویژه در حوادثی که احتمال آسیب به ستون فقرات، گردن یا لگن وجود دارد، میتواند عوارض بسیار خطرناکی ایجاد کند. این عوارض شامل قطع نخاع، فلج دائمی اندامها، پارگی عروق و حتی مرگ است. بسیاری از این آسیبها در لحظه حادثه رخ نمیدهند، بلکه در اثر جابجایی اشتباه ایجاد میشوند. به همین دلیل تأکید میکنیم تا حد امکان مصدوم ثابت نگه داشته شود. حتی استفاده صحیح از وسایل ساده برای فیکس کردن اندام میتواند از بروز آسیبهای ثانویه جلوگیری کند.
ایمنا: آیا آموزشهای کمکهای اولیه میتواند در کاهش این آسیبها مؤثر باشد؟
افتخاری: آموزش کمکهای اولیه یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش آسیبهای ناشی از حوادث است. افرادی که این آموزشها را فرا گرفتهاند، میتوانند در دقایق اولیه حادثه اقدامات صحیح و ایمن انجام دهند. این آموزشها شامل کنترل خونریزی، ثابت نگه داشتن مصدوم، احیای قلبی ریوی و مدیریت صحنه حادثه است. تجربه نشان داده است که حضور یک فرد آموزشدیده در صحنه، میتواند تفاوت بزرگی در سرنوشت بیمار ایجاد کند. به همین دلیل توسعه آموزشهای همگانی در اولویت برنامههای اورژانس قرار دارد.
ایمنا: طرح «همیاران اورژانس» چه اهدافی را دنبال میکند؟
افتخاری: طرح همیاران اورژانس با هدف افزایش آگاهی عمومی و مشارکت مردم در مدیریت حوادث طراحی شده است. در این طرح، شهروندان علاقهمند آموزشهای تخصصی کمکهای اولیه را فرا میگیرند تا در مواقع اضطراری بتوانند نقش مؤثری ایفا کنند. همیاران اورژانس نهتنها در حوادث کمکرسان هستند، بلکه بهعنوان سفیران آموزش، فرهنگ صحیح امدادرسانی را در جامعه گسترش میدهند. این مشارکت مردمی باعث کاهش فشار بر سیستم اورژانس و افزایش ایمنی عمومی میشود.
ایمنا: علائم سکته قلبی و مغزی چیست و خانوادهها تا رسیدن اورژانس چه اقداماتی باید انجام دهند؟
افتخاری: سکته قلبی معمولاً با درد فشارنده در قفسه سینه، تعریق سرد، تهوع، استفراغ و احساس سنگینی در سینه همراه است. در سکته مغزی نیز علائمی مانند اختلال در تکلم، افتادگی صورت، ضعف ناگهانی دست یا پا و کاهش سطح هوشیاری مشاهده میشود. خانوادهها باید بیمار را بیحرکت نگه دارند و از راه بردن یا جابجایی او خودداری کنند. قرار دادن بیمار در وضعیت نیمهنشسته میتواند به بهبود تنفس کمک کند. تماس فوری با اورژانس و حفظ آرامش، مهمترین اقدام در این شرایط است.
ایمنا: نیروهای اورژانس اصفهان پس از رسیدن بر بالین بیمار سکته قلبی چه اقداماتی انجام میدهند؟
افتخاری: پس از رسیدن بر بالین بیمار، ابتدا ارزیابی سریع وضعیت عمومی و علائم حیاتی انجام میشود. سپس نوار قلب گرفته و در صورت نیاز اکسیژندرمانی و دارودرمانی آغاز میشود. هدف اصلی تثبیت وضعیت بیمار و جلوگیری از پیشرفت آسیب است. همزمان با این اقدامات، هماهنگی برای انتقال سریع بیمار به مرکز درمانی مناسب انجام میگیرد. این فرآیند طبق پروتکلهای مشخص و با دقت بالا انجام میشود.
ایمنا: نقش مرکز پیام اورژانس در این چرخه چقدر حیاتی است؟
افتخاری: مرکز پیام اورژانس نقش مغز متفکر سیستم امدادرسانی را دارد. کارشناسان این مرکز با دریافت تماسها، شرایط بیمار را تریاژ کرده و اولویت اعزام را تعیین میکنند. اطلاعاتی که خانوادهها در این مرحله ارائه میدهند، بسیار تعیینکننده است. آدرس دقیق، شرح صحیح علائم و حفظ آرامش تماسگیرنده، به اعزام سریع و هدفمند کمک میکند. مرکز پیام همچنین در طول مأموریت، پشتیبان تیمهای عملیاتی است.
همچنین طرح ارجاع سریع بیماران قلبی با هدف کاهش زمان طلایی درمان اجرا شده است. بر اساس این طرح، بیماران دارای علائم سکته قلبی مستقیماً به مراکز مجهز به آنژیوگرافی منتقل میشوند. این اقدام باعث میشود درمان قطعی بدون اتلاف وقت آغاز شود. تجربه نشان داده است که اجرای این طرح نقش مهمی در کاهش مرگومیر و عوارض قلبی داشته است.
ایمنا: آیا در مسیر انتقال بیمار نیز پایش تخصصی انجام میشود؟
افتخاری: بله، بیمار در طول مسیر انتقال بهصورت مداوم مانیتورینگ میشود. نوار قلب و علائم حیاتی بهطور پیوسته بررسی شده و در صورت نیاز، اقدامات درمانی ادامه مییابد. ارتباط آنلاین با پزشک مستقر در مرکز درمانی برقرار است تا تصمیمات لازم بهموقع اتخاذ شود. این هماهنگی باعث افزایش ایمنی بیمار در مسیر انتقال میشود.
ایمنا: سخن پایانی ...
افتخاری: از شهروندان درخواست میکنم در مواجهه با حوادث، آرامش خود را حفظ کنند و از اقدامات هیجانی بپرهیزند. اعتماد به اورژانس و تماس بهموقع با ۱۱۵ میتواند جان انسانها را نجات دهد. نیروهای اورژانس استان با تمام توان و بهصورت شبانهروزی در خدمت مردم هستند. همکاری و آگاهی مردم، مکمل تلاشهای این مجموعه است.
