محمدرضا امامي اصفهاني؛ کتيبه‌ نگار بناهاي مانا

محمدرضا امامي اصفهاني از خوشنويسان صاحب ‌نام قرن يازدهم، معاصر شاه عباس اول و شاه سليمان صفوي و از شاگردان عليرضا عباسي بوده است. او عمري طولاني داشته و به او «امام خطاطان» گفته‌اند. وقتي عليرضا عباسي در سال 1001 هجري به خدمت شاه عباس درآمد و در زمره‌ي نديمان مخصوص وي شد، محمدرضا امامي و جمعي ديگر از خوشنويسان مانند محمدصالح اصفهاني و عبدالباقي تبريزي را بدو سپرد تا زير دست او خط ثلث را بياموزند. محمدرضا امامي‌، كتيبه نگاري ماهر در شهر اصفهان بود.
قسمت اعظم كتيبه‌ هايي كه نام او را بر خود دارند، در اصفهان هستند. ولي در قم، قزوين و مشهد نيز يافت مي‌شوند. اولين كتيبه‌ي او در اصفهان، به سال 1039 ه‍.ق و آخرين كتيبه‌ي او در اصفهان،‌ سال 1081 ه‍.ق نوشته شده‌اند. آثار سال هاي 1084 تا 1087 ه‍.ق او، همگي در مشهد هستند؛ شهري كه به نظر مي‌رسد محمدرضا امامي، آخرين سال هاي عمر خود را در آنجا گذرانده است. او پس از 50 سال اشتغال به شغل كتيبه ‌نگاري، احتمالاً در اين شهر درگذشته است.
اکثر آثار خوشنويسي به جا مانده از محمدرضا امامي کتيبه ‏هايي است که او نوشته است و اغلب آن‌ ها به خط ثلث و در اصفهان است. در شهر قم، قزوين و مشهد نيز نمونه هايي وجود دارد. آثار مشهور محمدرضا امامي در مسجد امام اصفهان است. در زير کتيبه‌ي‌ ثلث سردر باشکوه اين مسجد تاريخي که به خط عليرضا عباسي است، کتيبه‌ي ديگري به خط ثلث محمدرضا امامي نصب شده است. هم چنين کتيبه ‌هاي چهلستون شرقي گنبد جنوبي در اين بنا به‌ خط اوست. خط سه کتيبه از آثار مربوط به دوره‌ي صفوي در مجموعه‌ي حرم امام رضا (ع) اثر محمدرضا امامي است. از جمله کتيبه‌اي که بر بدنه‌ي گنبد (بالاي کتيبه‌ي اصلي که به خط عليرضا عباسي است) در چهار لوح ثبت شده است؛ اين کتيبه متعلق به زمان شاه سليمان صفوي و داراي تاريخ 1086 ه‍.ق است كه در آن از وقوع زلزله و شكاف ايجاد شده در گنبد و تزئين و مرمت مجدد آن سخن رفته است و کتيبه‌اي که در ايوان جنوبي (ايوان طلا) چهار در نقره وجود دارد. كتيبه‌ي ثلث اصلي ايوان مقصوره به خط بايسنقر ميرزا، فرزند شاهرخ تيموري است. اين كتيبه در دوره‌ي صفوي توسط محمدرضا امامي اصفهاني مرمت و بازسازي شده است. هم چنين در قسمت وسط مسجد گوهرشاد مشهد نيز کتيبه‌اي به خط اين هنرمند موجود است. در مسجد حکيم اصفهان نيز چندين کتيبه به خط محمدرضا امامي ديده مي ‌شود: كتيبه‌ي سردر شمالي مسجد به خط ثلث سفيد بر زمينه‌ي كاشي لاجوردي که تاريخ آن 1073 ه‍.ق يعني سال اتمام مسجد است؛ کتيبه‌ي داخل ايوان که بعد از آيات و عبارات قرآني نام محمدرضا امامي و تاريخ 1071 هجري؛ کتيبه‌ي گنبد به تاريخ 1069 ه‍.ق كتابت شده است؛ كتيبه‌ي اطراف محراب نيز توسط محمدرضا امامي كار شده كه تاريخ كتابت آن 1071 ه‍.ق است؛ كتيبه‌ي شبستان شرقي به تاريخ 1069 ه‍.ق؛ کتيبه‌ هاي ايوان شمالي مسجد که در تاريخ 1071 ه‍.ق نوشته شده است؛ در ايوان غربي نيز آيات قرآني با نام محمدرضا امامي و تاريخ 1073 ه‍.ق به چشم مي ‌خورد. در مسجد آقا نور در محله‌ي دردشت اصفهان، کتيبه‌ي سردر مسجد که به خط محمدرضا امامي و تاريخ 1039 ه‍.ق مي باشد، بيانگر اين مطلب است که باني مسجد «نورالدين محمد اصفهاني» از افراد خير و نيکوکار است که ساختمان مسجد را در زمان سلطنت شاه عباس اول شروع کرده اما در اولين سال سلطنت شاه صفي به اتمام رسيده است. در مسجد لنبان از مساجد زيباي اصفهان که در محله‌ي قديمي لنبان واقع شده؛ خطوط باقي مانده که بر دو لوح کاشي به خط ثلث سفيد بر زمينه‌ي لاجوردي رنگ نوشته شده به قلم محمدرضا امامي است. تاريخ اين کتيبه سال 1080 ه‍.ق است. بر بالاي در ورودي مسجد به خط نستعليق سفيد بر زمينه‌ي کاشي لاجوردي اشعاري نوشته شده که نويسنده محمدرضا امامي و تاريخ آن 1080 ه‍.ق است. مفاد اين کتيبه از تعميرات مسجد در زمان شاه سليمان صفوي حکايت مي‌ کند. در مسجد مصري اصفهان نيز كتيبه‌اي بر يك لوح سنگ مرمر در داخل مسجد اثر محمدرضا امامي است كه با خط نستعليق برجسته اشعاري نوشته شده كه مصراع آخر آن تاريخ 1061 ه‍.ق را نشان مي ‌دهد. در مسجد مقصود بيگ اصفهان نيز کتيبه‌اي به خط محمدرضا امامي است که در آن به نام شاه عباس اول و مقصود بيك اشاره شده است. يکي از آثار زيباي محمدرضا امامي کتيبه‏اي است در حرم حضرت معصومه (س) در قم. اين اثر در رواقي که امروزه به مسجد امام خميني (ره) شهرت دارد، قرار گرفته است. اين کتيبه که کل سوره‌ي جمعه را در بردارد، به خط ثلث تحرير شده و زمينه‌ي آن نيز سنگ مرمر است. هم چنين اين اثر همراه با نام و امضاي هنرمند آن مي‏باشد که در آخر کتيبه چنين نوشته شده: کتبه محمدرضا الامامي.
در مجموع 29 کتيبه از کتيبه‌ هاي ابنيه‌ي تاريخي اصفهان به خط محمدرضا امامي است که قديمي ‌ترين آن ‌ها تاريخ 1038 ه‍.ق در مسجد امام اصفهان و آخرين آن ‌ها مربوط به سال 1081 ه‍.ق است.