چرا برخی از مردم هرگز افسرده نمی‌شوند؟

به گزارش ایمنا فردی که در اثر این تجربه‌ها افسرده نمی‌شود دارای خصوصیتی است که در اصطلاح روانپزشکی از آن به عنوان "حالت ایستادگی یا مقاومت" یاد می‌کنند.
آن گونه که دکتر "ربکا الیوت" روانشناش از دانشگاه منچستر می‌گوید همه ما در جایی از خط درجه بندی شده سلامت روانی قرار داریم. او در این مورد توضیح می‌دهد: «در یک سوی این خط سلامت روانی کسانی هستند که بسیار آسیب پذیرند و هنگام رویارویی با میزان فشار عصبی کم یا حتی هیچ‌گونه فشاری دچار اختلالات روحی می‌شوند. در سوی دیگر کسانی وجود دارند که زندگی بسیار بد و مملو از تجربه‌های تلخ داشته‌اند اما همچنان مثبت و خوشبین باقی مانده‌اند.»
به نظر او بیشتر افراد جایی در وسط این مرز قرار دارند.
اما این مقاومت و ایستادگی چیست؟ آیا چیزی است که ما آن را به ارث می‌بریم، و یا چیزی اکتسابی است؟ آیا می‌توان ردپای شیمیایی آن را در مغز یافت؟ یا به نحوه پیوند اعصاب و یا فعالیت الکتریکی اعصاب مربوط می‌شود؟ اگر دارای این خصوصیت نیستیم آیا می‌توانیم آن را به دست بیاوریم؟
متاسفانه جواب همه این سوال‌ها مشابه است. ما حقیقتا نمی‌دانیم. اما دوست داریم و نیاز داریم که بدانیم، زیرا طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، افسردگی بیش از ۱۲۰ میلیون نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
به عقیده "بیل دیکین" پروفسور روانپزشک در دانشگاه منچستر، چیزی که باعث نگرانی می‌شود این است که به نظر او در حال حاضر تعداد بیشتری از افراد نسبت به گذشته دچار افسردگی می‌شوند و علاوه بر آن تاثیر افسردگی بر روی جوانان نیز این روزها بیشتر شده است.
بیل دیکین، ربکا الیوت و دیگر همکارانشان تحت حمایت شورای پژوهش پزشکی، با بررسی دقیق مغز انسان، تلاش می کنند تا منشا و ماهیت این خاصیت مقاومت را درک کنند. آنها معتقدند درک بهتر این مساله ممکن است به نفع کسانی تمام شود که دارای این خاصیت نیستند.
افرادی که در این تحقیق مورد آزمایش قرار گرفتند، به عمد از سطوح مختلف انتخاب شدند. بعضی‌ها گاه به گاه دچار افسردگی شده‌اند، بعضی‌های دیگر بیش از حد معمول با فراز و نشیب‌های زندگی دست و پنجه نرم کرده‌اند و بعضی از آنها زندگی نسبتا بهتری داشته‌اند.
بیل دیکین می‌گوید این تحقیقات آن‌ها را متوجه عملکرد مغز در این خصوص کرده است. وی از جمله به "‌درک انعطاف پذیر"؛ قابلیت انسان در تطبیق با شرایط مختلف زندگی، و همین طور میزان توانایی مغز برای پردازش و به یاد آوردن خاطرات و موضوعات شادی بخش اشاره کرد.
افرادی که در این تحقیقات شرکت کردند به چهار گروه مختلف تقسیم شدند. گروه‌ها عبارتند از افرادی با استرس زیاد، استرس کم، دارای افسردگی و بدون افسردگی.
نمونه‌ای از آب دهان همه آن‌ها برای اندازه‌گیری میزان هورمون استرس، آزمایش شده است. فعالیت‌های مغزی بسیاری از آن‌ها نیز اسکن می‌شود تا نشان دهد که هنگام فعالیت‌های گوناگون کدام بخش‌های مغز فعال می‌شوند.
ربکا الیوت می‌گوید: «در یکی از آزمایش‌ها به آن‌ها تصاویری با بار احساسی نشان می‌دهیم. آنها باید این تصاویر را به خاطر بسپارند. مدت کمی بعد این تصاویر همراه با تصاویر دیگر دوباره به آنها نشان داده می‌شود. آنها باید از میان همه، آن تصاویر را تشخیص دهند. از این طریق ما می‌توانیم قابلیت انسان‌ها در به یاد آوردن موضوعات عاطفی را اندازه گیری کنیم.»
الیوت می‌گوید تحقیقات هنوز کاملا نشده است و به عنوان مثال هنوز نمی‌توان گفت که تفاوت عملکرد مغز بین گروه‌های مختلف دقیقا چیست.
اما نشانه‌هایی وجود دارد که موجب دلگرمی است. ارتباطی که بین میزان خاصیت ایستادگی مغز افراد با چگونگی عملکرد آن‌ها در آزمون‌های مختلف وجود دارد، یکی از این نشانه‌هاست. وی در این باره می‌گوید: «مثلا نتایج اولیه تحقیقات نشان داده است افرادی که خاصیت ایستادگی بیشتری دارند، احتمال آن که تصاویری حاوی صورت‌های شاد به یادشان بماند بیشتر است تا تصاویری با صورت‌های غمگین.»
هنوز مشخص نیست که چگونه پزشکان از تحقیقات اخیر در دانشگاه منچستر می‌توانند استفاده کنند. چیزی که از آن به عنوان خاصیت ایستادگی مغز یاد می‌شود، به مخلوطی از فعل و انفعالات بین ژن‌های انسان‌، مواد شیمیایی بدن، شبکه اعصاب در مغز و تجربه‌های زندگی ما بستگی دارد.
اما به طور کلی پژوهشگران امیدوارند تا با درک فعالیت‌های مغزی که نشان دهنده خاصیت ایستادگی و مقاومت آن است، به درمان‌های تازه و یا شیوه‌های جدید درمان اختلالات عصبی دست یابند.
خاصیت ایستادگی دارو دارد؟
بیل دیکین می‌گوید که با استفاده از اسکن‌های مغزی می‌توان "نمایه علمی‌عصبی" مشکلات یک شخص را ترسیم کرد. این اطلاعات می‌تواند به تصمیم‌گیری درخصوص بهترین روش معالجه، کمک کند.
ممکن است مریضی دارای قابلیت "درک انعطاف پذیر" باشد اما به یاد‌آوری افکار و خاطره‌های غمگین گرایش بیشتری داشته باشد.
بیل دیکین می‌گوید: «درک این مطلب به ما فرصت می‌دهد تا با ایجاد یک برنامه درمانی برای شخص مورد نظر مانع از افسردگی او در آینده شویم.» به گفته او در مرحله اول، این درمان به احتمال زیاد نوعی گفتار درمانی خواهد بود.
اما ربکا الیوت در پاسخ به این سوال که آیا می‌شود دارویی ساخت که با استفاده روزانه از آن فعالیت مغز را تحت تاثیر قرار داد و خاصیت مقاومت آن را بیشتر کرد، می‌گوید: «به نظرم ساخت چنین دارویی از نظر تئوری امکان پذیر است اما مطمئن نیستم مردم تا چه حد تمایل به استفاده از آن را داشته باشند.»
اما هرچه باشد پیدا کردن راهی برای تقویت خاصیت مقاومت مغز ارزش آن را دارد. هنوز دارویی برای ایجاد قابلیت مقاومت در وجود ندارد ولی شاید روزی پزشکان بتوانند برای بیماران افسرده این دارو را تجویز کنند.
/۱۰۴