۹ شاخصه مهم برای توسعه درونی شهرها

به گزارش ایمنا،در توسعه دروني شهرها، به جاي گسترش افقي بصورت عمودي گسترش مي يابد وبافت هاي قديمي، فرسوده و نا کارآمد شهري، احيا، بهسازي و نوسازي مي شوند و اراضي باير و رها شده شهري دوباره به کار گرفته مي شود.
در این نوع از توسعه کاربري هاي نامناسب و نامتناسب با زندگي امروزی شهري نظير زندان ها، پادگان هاي نظامي، کارخانجات و صنايع مزاحم در درون شهر اصلاح مي شوند و سطح معابر و شبكه هاي دسترسي، سطح فضاي سبز و.. به استانداردهاي شهرسازي نزديک مي شود.
مقاله کميسيون جوامع اروپايي که در سال ۱۹۹۰ منتشر شده است ، تاکيد مي کند که توسعه شهرها بايد در داخل مرزهاي موجود شهر صورت گيرد و راه حل "شهر فشرده" را وسيله اي براي رسيدن به توسعه پايداردر حومه هاي گسترده و بي درو پيکر فعلي مي داند.
همچنین در این مقاله به این نکته توجه شده است که در توسعه درون شهري، بيشترين تمرکز معطوف به استفاده مؤثرتر از زمين هايي است که تحت پوشش توسعه شهري درآمده است.
بنابراین بخش اعظم رشد آينده جمعيت و نياز مسکن در منطقه يا شهر را مي توان از طريق پرکردن بافت موجود شهر، افزايش متعادل تراکم، نوسازي و بازسازي مناطق متروکه و فرسوده و احيا و تغيير کاربري بناهاي قديمي موجود برآورده ساخت.
به عبارت ديگر، توسعه دروني، بکارگيري تمام توان ها و ظرفيت هاي بالقوه و بالفعل موجود در سطح شهر براي رسيدن به شهري پايدار و مشارکتي است و تمامي ساختارهاي اجتماعي، کالبدي، سياسي و اقتصادي براي رسيدن به تعادل کيفي و کمي و پايدار را ارتقا مي دهد.
بر همین اساس سياست توسعه شهري در دنيا به مفهوم ارتقاي بهره وري و بهينه سازي استفاده از زمين و امكان توسعه درون شهري(به ويژه در شهرهاي بزرگ و كلان شهرها) و ارتقاي سطح دسترسي ساكنان بافت قديمي و فرسوده شهري به خدمات شهري و اجتماعي است.
از آنجا که اقدامات و ساماندهي فضاها در درون شهرهاي موجود، بوقوع مي پيوندد اما کمتر به جلوه مي آيد، براي ملموس تر شدن توسعه دروني شهر، لازم است ابتدا شاخص هايي را طراحي کرد که با اندازه گيري آن شاخص ها بتوان ميزان توسعه دروني هر شهر را با توجه به استاندارد هاي مربوط سنجيد که در ادامه به مهمترين شاخص هاي مربوط اشاره می شود.
بهره وري زمين شهري
بهره وري زمين شهري بدين مفهوم است که با توجه به گران بودن، کمياب بودن و تجديد ناپذير بودن و همچين عدم امکان واردات زمين شهري، اين زمين ها توسط افراد معدودي مورد بهره برداري قرار مي گيرد. هر چه ميزان تعداد نفرات بيشتر باشد، به مفهوم بهره وري بالاتر زمين شهري است.
البته اين ميزان چنانچه بيش ازاستانداردهاي قابل قبول شهرسازي باشد، ضد توسعه تلقي خواهد شد، که اين موضوع براي ساير شاخص ها نيز موضوعيت دارد. اين شاخص را از طريق محاسبه تراکم جمعيتي خالص و تراکم جمعيتي ناخالص در هر هکتار زمين شهري مي توان بدست آورد. همچنین اين شاخص اطلاعات قابل ملاحظه اي از پراکندگي، فشردگي جمعيت و در نتيجه پيامدهاي چون انباشت سرمايه و جمعيت، ميزان بهره وري از زمين، تاسيسات و زيرساخت هاي شهري نمايان مي کند.

۲- سرانه هاي استاندارد
بر اساس این مولفه شهري را مي توان توسعه يافته از درون دانست که سرانه هاي مربوط به سطح فضاي سبز، سطح فضاي باز، سطح فضاي هاي آموزشي، بهداشتي و درماني، ورزشي، امنيتي، فرهنگي، ” هر چه از ميزان ناسازگاري کاربري هاي هم جوار در محدوده شهر کاسته شود، اين به مفهوم حرکت در مسير توسعه يافتگي شهر از درون است “مذهبي و نظاير آن در حد استاندارهاي تعيين شده شهرسازي بصورت کلي و يا استانداردهاي تعيين شده در طرح مصوب محدوده مربوط باشد.

۳-روند تخريب باغات و اراضي کشاورزي و غير کشاورزي حاشيه شهر

هر چه سطح مربوط به اين شاخص نسبت به سالهاي قبل روبه کاهش باشد، با توجه به روند افزايش جمعيت شهري، مي تواند نمايانگر توسعه شهر از درون باشد.

۴- سازگاري و ناسازگاري کاربري ها
هر چه از ميزان ناسازگاري کاربري هاي هم جوار در محدوده شهر کاسته شود، اين به مفهوم حرکت در مسير توسعه يافتگي شهر از درون است. شهري که کاربرهاي هم جوار و يا در حوزه نفوذ يکديگر، از نظر سنخيت فعاليت با هم منطبق و سازگار نبوده و باعث مزاحمت و مانع از انجام فعاليت يکديگر شوند و نمي توان آنرا توسعه يافته از درون دانست.
مثلاً وجود يک واحد صنعتي در درون يک بافت متراکم مسکوني از مصاديق بارز ناسازگاري است. ” هر چه از مقدار بناهاي نامقاوم و قديمي کاسته شود و شاخص روند نزولي به خود بگيرد، توسعه از درون داراي روند مثبت است. البته اين شاخص، ارزيابي اوليه از وضعيت اقتصادي و الگوهاي فرهنگي ساکنان را نيز بدست مي دهد “

۵-کيفيت و قدمت ابنيه
هر چه از مقدار بناهاي نامقاوم و قديمي کاسته شود و شاخص روند نزولي به خود بگيرد، توسعه از درون داراي روند مثبت است. البته اين شاخص، ارزيابي اوليه از وضعيت اقتصادي و الگوهاي فرهنگي ساکنان را نيز بدست مي دهد.

۶- نفوذ پذيري
هر چه ميزان برخورداري و سهم هر بلوك شهري از معابر و شبكه دسترسي ها بيشتر باشد، بستر توسعه از درون فراهم تر مي شود. براساس استانداردهاي موجود مناطق و نواحي، اين شاخص مي تواند بين ۲۰ تا ۲۵ درصد سطح بلوك شهري در نظر گرفته شود.

۷-مولفه هاي اجتماعي–اقتصادي
هرچه ميزان مشارکت و آگاهي اجتماعي ساكنان و مالكان بالاتر باشد و يا توان اقتصادي ساکنان و شهروندان بالاتر باشد و سطح آسايش آنها در شهر، محله و واحد مسکوني بالاتر باشد، اينها مي تواند بيانگر توسعه يافتگي شهر از درون باشد. همچنين اين شاخص را مي توان با شاخص هاي جزيي تري مثل نرخ اشتغال، نسبت شاغلان ،نسبت جمعیت فعال،بار تکفل و بعد خانوار سنجيد.

۸-مولفه های هاي زيست محيطي
در عرصه واقعي، هر جا نسبت فضاي کار بر فضاي مسکوني و گردشگري غلبه مي کند مسائل و مشکلات اجتماعي، فضاي سبز و زيست محيطي بروز مي کند. توليد و توزيع انواع آلودگي ها در زمين و هوا باعث کاهش کيفيت محيط زندگي شهري مي شود. علاوه بر شبکه هاي معابر و گره هاي ترافيکي، کاربري ها و فعاليت هاي آلوده کننده مثل حمل و نقل، انبارها، تعميرگاه هاي وسائط نقليه، تجاري ها و..... طيف وسيعي از آلاينده هاي مضر و خطرناک را وارد فضا و محدوده شهري مي کند.
کانال هاي فاضلاب قديمي، چاه هاي جذبي دفع فضولات قالي شويي ها از جمله منابع آلودگي آب و خاك هستند. شبكه معابر و گره هاي ترافيكي و ميدان از جمله منابع آلودگي صوتي فضاهاي شهري به خصوص در مواقع اوج تردد هستند. اندازه گيري و تعيين ميزان اين آلودگي ها و روند نزولي آن در طول ساليان مي تواند حاکي از توسعه شهر از درون باشد.

۹-تعداد تشکل هاي مردمي مربوط به مسائل شهري
هرچه تعداد تشکل هاي مردمي براي حل مسائل شهري بيشتر باشد حاکي از تحقق روند شهر مشارکتي و بالارفتن افزايش تعلق مردم به شهر و محله خود است. هر چه مشارکت مردم در اداره شهر و محله خود بالاتر باشد، شهر بسيار سريعتر از آنچه که فکر مي شود، از درون توسعه مي يابد. لذا است مي توان اين شاخص را به عنوان يکي از شاخص توسعه دروني شهر در نظر گرفت.