22 جمادی‌الثانی 13؛ مرگ ابوبكر؛ خلیفه‏ی اول

● مورخان؛ سالروز مرگ ابوبكر بن ابی‏قحافه؛ خلیفه‏ی اول راشدین (13 هجری قمری) را در تاریخ بیست و دوم جمادی‌الثانی ذکر نموده‌اند. طبق روايت محدثين و مفسرين اهل سنت، ابوبکر حتی تفسير بعضی آيات را نمی‏دانست و در بعضی آيات ديگر نيز دچار اشتباه می‏شد. حتی نقل است که او بعد از خلافت خود می‏گفت: «استعفای مرا بپذيريد که من بهترين شما نيستم تا وقتی علی (ع) در بين شماست.»

● 22 جمادی‌الثانی سال سيزدهم هجری قمری:
چنين روزي از سال سيزدهم هجري، مصادف با مرگ ابوبكر ابي‏قحافه از خلفاي راشدين است.
هنوز پيکر مطهر پيامبر اكرم (ص) رابه خاك نسپرده بودند كه بر سر جانشيني او بين اصحاب اختلاف افتاد. آن‏ها در محلي به‏نام سقيفه‏ي بني‏ساعده گرد آمده و درباره‏ي جانشيني رسول خدا (ص) به گفت‏وگو پرداختند. سرانجام آن افراد، علي‏رغم آن‏همه تأكيد و سفارشي كه پيامبر اسلام (ص) درباره‏ي وصايت و جانشيني امام علي (ع) بيان كرده بود، با ابوبكر بن ابي‏قحافه كه از ياران قديمي پيامبر (ص) و پدر همسر رسول خدا (ص) بود، بيعت كردند. از آن پس او را به خلافت انتخاب كرده و به وي، لقب خليفه‏ي رسول‏الله يعني جانشين رسول خدا (ص) دادند. ابوبكر بن ابي‏قحافه سرانجام پس از حدود 2 سال و 4 ماه خلافت و پس از 15 روز بيماري، در سن 63 سالگي درگذشت و عمر بن الخطاب را به خلافت پس از خود تعيين نمود.
• نام اصلي او عبدالله بن عثمان و کنيه و لقب او عتيق و صديق اکبر بود. به‏اعتقاد تسنن، اولين خليفه بعد از پيامبر اکرم (ص) است. نام پدرش عثمان مکني به ابي قحافه و مادرش ام‏الخير سلمي بود. در سال 571 يا 572 ميلادي حدود سه سال بعد از عام‏الفيل در مکه و در ميان قبيله‏ي تيم بن مره يکي از طوايف قريش به‏دنيا آمد.
در جواني به بازرگاني و تجارت اشتغال داشت و چون پدرش تاجر و ثروتمند بود و يکي از پسرعموهايش هم از سرمايه‏داران و بازرگانان بزرگ مکه بود، او هم به بازارهاي عربستان رفت‏وآمد مي‏کرد و با تجار و رؤساي عشاير آشنايي و معامله داشت. باسواد بود و شايد خواندن و نوشتن را در اين سفرها از راهبان و غلامان مسيحي ياد گرفته بود. او پس از مدتي از بعثت پيامبر اکرم (ص) مسلمان شد. اما پدر و برادرش تا فتح مکه مسلمان نشدند.
از برجسته‏ترين حوادث زندگي‏اش همراهي او با پيغمبر (ص) در هجرت به مدينه و پنهان شدن در غار ثور از دست کفار است که اهل سنت براي اين مسئله اهميت زيادي قائلند ولي مفسران شيعي و حتي برخي از اهل سنت - به‏درستي و - با توجه به عبارت "لاتحزن" که اشاره به آيه‏ي 40 سوره‏ي بقره است - پيغمبر (ص) به او توصيه کردند از چيزي نترس - بر اين باورند که اين همراهي تصادفي بوده و با توجه به ترس و وحشت او، فضيلتي به‏شمار نمي‏آيد.
از سابقه‏ي نظامي او اطلاعي در دست نيست. بعضي اوقات، فرمانده و يا عهده‏دار مسئوليتي بوده است. دخترش عايشه - که اعمال ننگين وي بعد از رحلت پيامبر (ص) در جنگ جمل و... در دشمني با اميرالمؤمنين (ع) و اهل بيت (ع) بر کسي پوشيده نيست - يکي از همسران پيامبر اسلام (ص) بود. ابوبکر تا زمان حيات رسول‏الله (ص) مانند يکي از اصحاب، زندگي خود را مي‏گذراند ولي از روزي که وفات رسول خدا (ص) اتفاق افتاد که آن روز بسيار حساس و خطرناک شد؛ سياست‏هاي متضاد و تعصبات و حب و بغض‏هاي کهن و رقابت مهاجرين و انصار که در سايه‏ي شخصيت پيغمبر خدا (ص) پنهان شده بود فرصت پيدا کرد تا خود را نشان دهد. از همان روز، ابوبکر دست به اقداماتي زد که از نظر شيعه مردود و منافي با سنت و سفارش پيغمبر (ص) بود.
1- او با چند نفر ديگر در مکاني به‏نام شوراي سقيفه‏ي بني‏ساعده، مصالح سياسي را بر سفارش‏ها و وصاياي پيامبر (ص) مقدم کرد و بعد از چندين ساعت محاجه و مجادله با يکديگر بالاخره به پيشنهاد عمر ابن خطاب، او زمام خلافت را به‏دست گرفت و خود را جانشين رسول خدا (ص) معرفي کرد - و با اين‏که به تواتر خلافت و وصايت امام علي (ع) داماد پيغمبر (ص) بعد از رسول خدا (ص) آگاه بود - او پيراهن خلافت را به تن کرد درصورتي‏که مي‏دانست حق علي (ع) است و به اين ترتيب، مقام خلافت را که به عقيده‏ي شيعه امري است الهي و در امتداد رسالت، به‏صورت يک امر عادي و تابع نظر دولت‏مردان خود و از مقوله‏ي امور دنيوي گرداند.
2- پس از مدت زمان کوتاهي از فوت پيامبر (ص)، ابوبکر علي‏رغم آيه‏ي تطهير - آيه‏ي 33 سوره‏ي احزاب - که در شأن دختر و داماد و فرزندان پيغمبر (ص) نازل شده بود، به آن‏ها ستم و توهين کرد و حرمت و حقوق اهل بيت پيغمبر (ص) را رعايت نکرد. کارگزارانش به حکم او، علي (ع) را با تهديد به قتل و سوزاندن خانه‏اش، به مسجد بردند و به بيعت با او وادار کردند و اين عمل موجب خشم شديد حضرت فاطمه‏ي زهرا (س) شد به‏طوري‏که به مسجد رفت و او را مورد خطاب قرار داد و توبيخ شديد نمود. بعد از اين‏که با او بيعت شد، خود را خليفةالله و خليفه‏ي رسول‏الله خواند و بعدها هم به رأي و ميل خود، براي خودش جانشين معرفي کرد و خلافت را به عمر بن الخطاب واگذار نمود.
3- از ديگر کارهاي ناشايست ابوبکر بعد از رحلت پيغمبر خاتم (ص) يکي اين بود که ملک "فدک" را که هديه و هبه‏ي رسول‏الله (ص) به دخترشان فاطمه‏ي زهرا (س) بود، به قهر و غلبه از دست دختر پيامبر (ص) بيرون آورد و آن را مصادره کرد. فاطمه (س) براي دفاع از حق خودشان به مسجد رفتند و در جمع مهاجرين و انصار طي خطبه‏اي مفصل، رفتار ابوبکر را شديداً مورد نکوهش قرار دادند. ايشان اثبات کردند که اين ملک، هديه‏ي پيغمبر (ص) است نه اين‏که ارث باشد و براي اين مطلب هم علي (ع) و حسنين (ع) و ام‏ايمن را شاهد آوردند. بعد فاطمه‏ي زهرا (س) با خشم و قهر از مسجد بيرون رفتند، ايشان پس از وقايع اين‏چنيني بعد از رحلت پدر بزرگوارشان آن‏قدر رنجيده و آزرده شده بودند که اجازه ندادند ابوبکر و عمر به عيادتش بروند و يا بعد از فوت حضرتش در مراسم نماز و تدفين او شرکت کنند و يکي از دلايل خواست حضرت درخصوص شبانه به خاک سپردنشان نيز همين امر بود.
آن‏چه مسلم مي‏باشد اين است که طبق روايت محدثين و مفسرين اهل سنت، ابوبکر حتي تفسير بعضي آيات را نمي‏دانست و در بعضي آيات ديگر نيز دچار اشتباه مي‏شد. حتي نقل است که او بعد از خلافت خود مي‏گفت: «استعفاي مرا بپذيريد که من بهترين شما نيستم تا وقتي علي (ع) در بين شماست.» آن قبيل اعمال ابوبکر و بسياري اعمال ديگر او، سبب شد که عده‏اي از مسلمانان و اهل تشيع، خلافت او را به‏حق غيرقانوني بدانند و رفتار و کردار او را به‏شدت مورد انتقاد قرار دهند. ابوبکر در حدود سه سال بعد از پيامبر خدا (ص) از دنيا رفت.