10 جمادی‌الثانی 627؛ درگذشت عطار نيشابوری؛ عارف و ادیب شهیر

● مورخان؛ سالروز درگذشت شيخ‏فريدالدين ابوحامد عطار نيشابوری؛ از بزرگان عرفا و مشاهير مشايخ صوفيه و شعرای قرن ششم هجری (627 هجری قمری) را در تاریخ دهم جمادی‌الثانی ذکر نموده‌اند. عطار در اواسط عمر خود دچار تحولی روحی شد و بر اثر حادثه‏ای، قدم به دايره‏ی سير و سلوك گذاشت و تا آخر عمر در اين وادی پر گشود.

● 10 جمادی‌الثانی 627 هجری:
شيخ‏فريدالدين عطار نيشابوري اديب شهير و عارف بزرگ ايراني در چنين روزي از سال 627 هجري قمري درگذشت.
عطار نيشابوري از بزرگان عرفا و مشاهير مشايخ صوفيه و شعراي قرن ششم هجري قمري مي‌باشد. نام اصلي او فريدالدين ابوحامد است. عطار در سال 513 هجري قمري در روستاي کدکن که يکي از دهات نيشابور بود، به‌دنيا آمد. کودکي‌ خود را در مشهد گذرانيد و در جواني به شيوه‌ي سالکان طريقت، يک دوره‌ي سفر به‌ ماوراءالنهر، هند، عراق‌، شام‌ و مصر داشت و در اين سفرها بزرگان ادب و دين را زيارت کرد. به حج رفت و سپس‌ به‌ شهر خود نيشابور بازگشت‌ و در آنجا اقامت‌ گزيد.
پدر عطار به شغل عطاري مشغول بوده و فريدالدين هم پس از مرگ پدرش به همين شغل روي آورد. آنچه مسلم است عطار در اواسط عمر خود دچار تحولي روحي شده و بر اثر حادثه‏اي، قدم به دايره‏ي سير و سلوك گذاشت و تا آخر عمر در اين وادي پر گشود به‌نحوي که اساتيد شعر فارسي همچون استاد شفيعي کدکني، او را يکي از بزرگان شعر عرفاني فارسي مي‌دانند:
«اگر قلمرو شعر عرفاني فارسي را به‌گونه‌ي مثلثي در نظر بگيريم، عطار يکي از اضلاع اين مثلث است و آن دو ضلع ديگر عبارت‌اند از سنائي و مولوي. شعر عرفاني به يک اعتبار با سنائي آغاز مي‌شود و در عطار به مرحله‌ي کمال مي‌رسد و اوج خود را در آثار جلال‌الدين مولوي مي‌يابد. عطار با اين‌که به‌لحاظ زبان شعر، در بعضي موارد ورزيدگي سنائي را ندارد اما در مجموع از کمال شعري بيش‌تري برخوردار است؛ يعني شعرش در قلمروي عرفان، خلوص و صداقت و سادگي بيشتري را داراست و معاني‌‌اي که به آن‌ها مي‌پردازد در حدي فراتر از عوالم سنائي است. مهم‌ترين ويژگي عطار در اين است که تمام آثار او در جهت تصوف است و در مجموعه‌ي مسلم آثار او (منطق الطير، اسرارنامه، مصيبت‌نامه، کتابي که به‌نام الهي‌‌نامه شهرت دارد، مختارنامه و ديوان) حتي يک بيت که نتواند رنگ عرفان به خود بگيرد، نمي‌توان يافت. و او تمام موجوديت ادبي خود را وقف تصوف کرده است.»
مزامين بلند شعر عطار، مورد تأييد بزرگان ادب قرار دارد. محدث‌ قمي‌ در دو کتاب‌ "الکني‌ و الالقاب‌" و "هديةالاحباب"‌ درباره‌ي عطار مي‌گويد: «مصنفات‌ او غالباً شعر است‌ و در توحيد و معارف‌ و حقايق‌ سخن‌ گفته‌ است‌.»
بيش‌تر محققان سال وفات او را 627 هجري قمري دانسته‌اند. درمورد چگونگي مرگ او نيز گفته شده که او در هنگام يورش مغولان به شهر نيشابور توسط يک سرباز مغول به کشته شده است. مقبره‌ي شيخ عطار در نزديکي شهر نيشابور قرار دارد و چون در عهد تيموريان مقبره‌ي او خراب شده بود، به فرمان اميرعليشير نوايي وزير سلطان‌حسين بايقرا مرمت و تعمير شد.
عطار، به‌حق از شاعران بزرگ متصوفه بود كه كلام ساده و گيرنده‏ي او با عشق و شوقي سوزان همراه است. زبان نرم و گفتار دل‌انگيزش كه از دلي سوخته و عاشق و شيدا برمي‏آيد، حقايق عرفاني را به‌نحوي خاص در دل‌ها جايگزين مي‏سازد. عطار از تمثيلات گوناگون و بيان حكايت‏هاي مختلف در هنگام طرح يك موضوع عرفاني استفاده مي‏كند تا مقاصد معتكفان خانقاه‏ها و نكات عرفاني را براي مردم عادي، بيش‌تر و بهتر روشن و آشكار سازد.
شعرهاي عطار همگي بياني ساده دارند. عطار با سوز و گداز سخن مي‌گويد و سادگي گفتار او وقتي با دل‌سوختگي همراه مي‌شود، بسيار تأثيرگذار است. عطار در مثنوي "منطق‌الطير" با بيان رموز عرفان، سالک اين راه را قدم به قدم تا مقصود پيش مي‌برد. عطار از معدود شاعراني است که در طول زندگي خود هرگز زبان به مدح کسي نگشود و هيچ شعري از او که در آن امير يا پادشاهي را ستوده باشد، يافت نمي‌شود.
عطار به داشتن آثار متعدد در ميان شاعران متصوف ممتاز است. در آثار نظمي و نثري عطار، نكات دقيقي درباره‏ي توحيد و معارف الهي يافت مي‏شود. تأليفات او را تا يك‏صد و چهارده و بيش‏تر و ده‏ها هزار بيت شعر، گفته‏اند.
آثار به‌جاي مانده ‌از عطار عبارت‌اند از: اسرارنامه، اشترنامه، الهي‌نامه، بلبل‌نامه، بيان ارشاد (مفتاح‌الاراده)، بي‌سرنامه، پندنامه، جواهرنامه، جوهرالذات، حيدرنامه، خسرونامه، ديوان قصايد و غزليات، سي‌فصل، شرح‌القلب، گل و هرمز لسان‌الغيب، مختارنامه، مصيبت‌نامه، مظهرالعجايب، منطق‌الطير، نزهت‌الاحباب، هيلاج‌نامه، وصلت‌نامه، ولدنامه، اخوان‌الصفا و تذکرة الاوليا.
البته به عقيده‌ي عطارشناسان بزرگ عصر ما نظير دکتر شفيعي کدکني بسياري از اين آثار از عطار نيستند و آثار مسلم وي منطق‌الطير، اسرارنامه، الهي‌نامه، مصيبت‌نامه، تذکرةالاوليا، ديوان و رباعيات (مختارنامه) است و ديگر آثار از عطار نيستند.