به گزارش ایمنا، مراسم زنجیرزنی در محرم از دو جنبه قابل بررسی است؛ نخست بُعد فقهی آنست که به آن به عنوان عملی مجاز، مستحب و یا جز آن نگاه می کنند و این که با چه شرایط و تا چه میزان به عنوان عمل پسندیده اسلامی و اظهار سوگواری امام حسین و شعایر دینی، می توان بدان نگریست. طبیعی است که از این نظر، موضوع فوق باید از مراجع تقلید استفتاء شود و مراجع معظم نیز درباره کیفیت انواع سوگواری نظر داده اند.
اما آئین زنجیززنی از نظرتاریخی در مصادر اصیل تاریخی چندان مورد توجه نبوده است. یکی از مواردی که از زنجیر یاد شده است در جریان رهایی حضرت یحیی بن زیدبنعلی بنالحسین(ع) از زندان اموی در خراسان است که شیفتگان و شیعیان خراسانی به آهنگر مراجعه نموده قطعات و حلقههای زنجیری که بدان حضرت یحیی در زندان بسته شده بود با قیمت گزافی خریداری نمودند و آهنگر مزبور نیز بدلیل کثرت داوطلبان آن را قطعه قطعه نموده به هر یک مقداری از آن را فروخت. البته در این گزارش تاریخی اصلاً بدین امر که مردم زنجیر مزبور و یا قطعات آن را به سر و کتف زدند اشاره نشده است بلکه در عزاداری حضرت یحیی سیاهپوش شدند و در سال شهادت آن حضرت، فرزندانشان که در آن سال به دنیا آمدند یحیی و یا زید(نام پدر حضرت یحیی) نامیدند.
منشأ زنجیرزنی را هند و پاکستان دانستهاند. احتمالاً این آیین در اواسط دوران قاجار به ایران آمده است اما در منابع قدیمیتر گزارشی از زنجیرزنی نیست. در سفرنامههای اروپاییان در عهد ناصرالدینشاه، گزارشهایی از زنجیرزنی آمده است. در زمان رضاشاه، آیینهای عزاداری از جمله زنجیرزنی ممنوع شد. در زمان محمدرضا پهلوی نیز در مقاطعی محدودیتهایی در برگزاری این مراسم ایجاد شد. به عنوان نمونه، در شهریور ۱۳۳۴، در آستانه ی محرم، حکومت پهلوی به استناد فتوایی از سیدهبه الدین شهرستانی، از فقهای وقت عراق، زنجیرزنی و برخی عزاداریهای دیگر را ممنوع کرد. این ممنوعیت اعتراضهایی را در پی داشت؛ یکی از این اعتراضات، دسته بزرگ زنجیرزنی آذربایجانیها بود که در هشتم محرم در منزل سیدمحمد بهبهانی تحصن کردند و سرانجام با دخالت حسین علاء نخست وزیر وقت، خاتمه یافت.
زنجیرزنان در ایران، به صورت منظم و پشت سرهم در ستونهای دو تایی یا بیشتر حرکت میکنند. در ردیفهای جلو پیشکسوتان و سپس جوانان، نوجوانان و کودکان حرکت میکنند. به صورت هماهنگ، بر اساس ریتم نوحهای که همزمان نوحهخوان میخوانند، زنجیرها را بر کتف و پشت و گاهی سر و سینه خود میکوبند. همراه دسته، طبل و سنج میکوبند. زنجیرزنی سبکهای گوناگونی دارد؛ از جمله تکضرب، سهضرب، چهارضرب و بیشتر. ریتم آن تابع ریتم نوحه و طبل است. در روزهای تاسوعا و عاشورا گاهی در پیشاپیش دستههای سینهزنی و زنجیرزنی اسبهایی با پوشش پارچههای سفید آغشته به قطرات سرخرنگ به نشان خون حرکت میکنند. گاهی چند کبوتر پشت اسبها میگذارند به نشانه انتقال خبر شهادت امام حسین از کربلا به مدینه است.
این مراسم به صورت نمادین به مصائب کاروان اسیران کربلا در مسیر شام و مصائبی مانند در غل و زنجیربودن و نیز تازیانه خوردن از نگهبانان کاروان اشاره دارد. زنجیرزنی نوعی تحمل ریاضت و رنج است که اجراکنندگان بدین وسیله خود را در مصائب و مشکلاتی شریک می کنند که دشمنان شهدای کربلا برای آنها به وجود آوردهاند. این مراسم با حفظ ماهیت واحد خود، در مناطق مختلف ایران و عراق با تفاوت هایی اندک برگزار میگردد. اما در هندوستان و پاکستان این مراسم متفاوت با ایران و عراق برگزار می شود و تفاوت بارز این مراسم در استفاده از زنجیرهای تیغ دار و چاقودار در این دو کشور است.
نظر شما