به گزارش ایمنا، تاریخ گواهی می دهد که در سال ۱۱۴۲ هجری قمری افشاریان پس از در هم کوبیدن سپاه افغان در مهماندوست دامغان و فرار افغان ها به سمت جنوب، آنها را تعقیب کردند و در مورچهخورت اصفهان با پیوستن سپاهی از مردم اصفهان به نادر افغانها را درهم شکستند و سر اشرف افغان را از دروازه قلعه مورچهخورت آویزان کردند. این ارگ تاریخی یادآور پیروزی است.
به قصد بازدید از قلعه تاریخی مورچه خورت به دهستان مورچه خورت از توابع شهرستان شاهین و میمه می روم، روستایی که بر سر راه اتوبان اصلی اصفهان- تهران قرار دارد و در لهجه مردم اصفهان «مورچه خور» و یا «مورچه خوار» نامیده میشود و از شمال به میمه، از جنوب به شاهینشهر و از مشرق به کوههای کرکس نطنز و از مغرب به نجفآباد محدود است.
ارگ مورچه خورت به صورت یک قلعه خشتی بزرگ با برج و باروهای بلند فضایی در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال اصفهان قرار دارد که حدود ۱۵ هزار مترمربع وسعت این قلعه است. این قلعه ۳ دروازه و ۸ برج تدافعی دارد که در بخش فوقانی دیوارها، روزنهها و تیرکش هایی ایجاد شده است.
به اعتقاد برخی کارشناسان، قدمت این قلعه و منطقه تاریخی به قرن نهم هجری قمری میرسد و عده ای نیز قدمت آن را قبل از دوران صفویه می دانند، به هرروی تاریخ دقیق بنای این قلعه که از آثار دوره اسلامی است، مشخص نیست؛ اما می توان بر این نکته اجماع نظر داشت که بعد از ارگ بم، این مکان مهمترین قلعه تاریخی ایران از نظر سبک معماری و شهر نشینی بشمار می رود.
قلعه مورچهخورت دارای دو ورودی اصلی است که به صورت عمود برهم در دو جبهه جنوب غربی و شمال غربی قرار دارند و به وسیله گذر اصلی قلعه به هم متصل میشوند. مجموعه تاریخی ارگ مورچه خورت دارای قلعه با کوچههای تنگ و باریک و مسقف و منازل مخروبه و نیمه مخروبه و همچنین حمام قدیمی و طاق نماهایی متعدد، مسجد، راسته بازار، امامزاده و خانه های قدیمی است.
برای ورود به قلعه باید از سمت غربی پس از گذشتن از یکی از این ورودیها که در زیر برج دیده بانی قرار دارند، وارد شد و پس از گذشتن از هشتی بزرگی به فضای داخلی قلعه رسید، دربهای ورودی از چوبهایی با ضخامت ۲۵ سانتیمتر که از ورقهای ضخیم فلزی با میخهای آهنی بزرگ به هم متصل شده ساخته شده است.
گذرگاههای اصلی قلعه مثل کوچههایی پر پیچوخم، بین دروازههای اصلی از شمال غربی تا جنوب کشیده شده است که این معماری تو در تو و شگفتانگیز شناختن مسیر را برای عابران غیربومی دشوار میکند. در کنار گذر اصلی قلعه راسته بازار تاریخی روستای مورچهخورت واقعشده که شامل مغازههای کوچک و کارگاههای صنایعدستی و انبارهای نگهداری کالا و اجناس است که در گذشته نقش مهمی برای دادوستد مردم مورچهخورت و ساکنان قلعه با بازرگانان و تجار بیرون و مسافران داشته است.
مجموعه حمام تاریخی که در گذر اصلی قلعه قرار دارد و از دو حمام مشابه مردانه و زنانه تشکیلشده است، به دلیل عایق بودن بدنه حمام و حفظ گرما در عمق زمین ساختهشده و به صورت طبیعی از قنات با شیب سازی و مهندسی باستانی آب به داخل گرم خانه و «تون» حمام هدایت میشده است. نور و تهویه این حمام توسط گل جامهای تعبیهشده در سقف تأمین میشده که گربه روهای کف حمام این سیستم طبیعی برودتی را کامل کرده است.
آرامگاه امامزاده علی(ع) معروف به شازده علی(ع) در کنار ورودی جنوب غربی قلعه قرار دارد که با گنبد مخروطی و کاشیهای لاجوردی در میان توده غالب قهوهای و خشتی قلعه خودنمایی میکند. تاریخ دفن این امامزاده به سال ۲۷۳ هجری قمری بازمیگردد ولی به احتمال قوی بنای اولیه در قرن پنجم بنا شده است که در حیاط اصلی آن مشاهیر و بزرگان مورچهخورت به خاک سپرده شدند و در میان آنها سنگ قبرهای قدیمی زیبا متعلق به قبل از قاجار نیز به چشم میخورد. در کنار امامزاده، حسینیه تاریخی مورچهخورت بنا شده که هنوز هم مورد استفاده اهالی مورچه خورت است.
در شرقیترین نقطه قلعه یک خانه خشتی دو طبقه به چشم میخورد که خانه اربابی نام دارد و پشتبام آن به برج شرقی قلعه راه دارد که دارای پنجرههای چوبی و به صورت طاق و چشمه بناشده و دارای هشتیها و حیاط اصلی، آغل دامها، انباری و اتاق نشیمن است. در نزدیکی خانه اربابی، خانه ای دیگر قرار دارد که به خانه عروس مشهور است و زیباترین خانه های این ارگ است که دارای گچبریهای و طاقدیسهای زیبا است و با آینهکاری تزئین شده است.
این خانه به صورت دوری با نشیمن و چهار دریها و دکان و اسطبل، مطبخ، راهرو و به صورت اندرونی و بیرونی یا حیاط شاهی و حیاطخلوت ساخته شده است. در سوی دیگر قلعه، کاروانسرای مورچهخورت به «نام چاپارخانه» قرار دارد. همچنین آب انبار عباسی دیگر بنای کناری این کاروانسرا است که از سمتی به امامزاده شازده علی(ع) متصل است. برج کبوتر مورچهخورت نیز که به طور کامل مخروبه شده و تنها قسمتی از آن باقیمانده، به عقیده اهالی منطقه محل آخرین کارزار تن به تن نادرشاه با اشرف افغان بوده است.
آنچه که باعث شده است نام مورچهخورت بلندآوازه گردد، نبرد بزرگ نادر با اشرف غاصب است که در تاریخ ایران باید آنرا در شمار جنگهای قطعی و تعیینکننده بحساب آورد چه با این جنگ پایتخت آنزمان ایران(اصفهان) گشوده شد و امید اشرف افغان در حفظ تاج وتخت مبدل به یأس شد و قلعه تاریخی مورچه خورت اگرچه پیشینه ای سیار قبل تر از نبرد افشاریان و افغان دارد اما شهرتش را به این نبرد بیش از هرچیز وابسته است./
نظر شما