بازار مس دهاقان سالهاست که سفید نمی شود

به گزارش خبرنگار ایمنا از شهرستان دهاقان، پیدایش ظروف غذایی، با مدل ها و شکل های گوناگون و با قیمت پایین و دستگاه هایی همچون ماکروویو سبب شد دیگر ظروف مسی در بین مردم کم اعتبار شوند و کسی به سراغ این میراث ارزشمند نروند.
ظروف مسی که هم طاغت آتش اجاق های سنگی را داشت و هم آتش اجاق گاز چند شعله ای، نه ته آن می سوخت و نه آسیبی به غذاها وارد می کرد، البته گاهی درونش سیاه می شد تا بهانه ای باشد برای اینکه سفید شدنش بتواند لقمه نانی را بر سر سفره مسگر و سفیدگر داشته باشد.
پزشکان هنوز هم با گذشت سالها، ظروف مسی را مناسب برای نگهداری و سلامت غذا عنوان می کنند زیرا در سطح داخلی ظروف مسی به دلیل وجود قلع پس از استفاده از آن مخصوصا طبخ غذاهای ترش و کلری که مخلوط آب آشامیدنی است لکه های سیاه رنگی نمایان می شود که این بدلیل خاصیت ویژ فلز قلع و کلر آب آشامیدنی بوده و جای هیچ گونه نگرانی برای سلامتی مصرف کننده نیست.
ظروف مسی به دو روش دستی کوره ای و پرسی یا همان ماشینی ساخته می شود ظروفی که به روش دستی کوره ای و چکشی ساخته می شود از ضخامت بیشتری برخوردار است و سفید گری داخل ظروف از دوام بیشتر ی برخوردار است وغذا دیر تر می سوزد.
جالب است بدانید مشاغلی همچون «مسگری» و«سفیدگری»بایکدیگر کاملا فرق دارد  اما هر دو از صنایع دستی نیز به شمار می آید.
دهاقان بازار مسگری نداشته است!
در شهرستان دهاقان نیز برخی بر این باور هستند که بازار مسگری از سال های قبل بوده، اما این باور کاملا غلط است زیرا براساس گفته های بزرگان کسی در شهرستان به تولید مس یا ظروف مسی نمی پرداخته و در واقع عده ای بودند که به سفیدکردن ظروف مسی می پرداخته اند که به این افراد سفیدگر می گویند.
سفیدگری عبارتست از سفید کردن ظروف مسی با قلع، که بعد از خرید و قبل از استفاده و یا هر دو سال یکبار انجام می‌شود، معمولاً بعد از خرید مس یا هر دو سال یکبار که ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند و رنگ آن‌ها تیره می‌گردد آن را جهت سفید کردن به سفیدگر می‌دهند.
این صنعت در بازارهای سنتی، راسته بازارها، تیمچه‌ها و کارگاه‌های کوچک در سطح شهرها و روستاها موجود می‌باشد، در شهرهایی همانند قزوین، اصفهان، کرمان، مشهد، تبریز و… راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد.
در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد. ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است. یک گودال کوچک به قطر ۳۷ و گودی ۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد. یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند؛ و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد.
بی توجهی جوانان به مشاغل سنتی بویژه سفیدگری
خدابخش فروزنده، سفیدگر دهاقانی متولدسال 1323 شمسی 30سال است که در بازار دهاقان سفیدگری می کند، او این شغل را از زمان نوجوانی در نزد پدرش یادگرفته و با علاقه به کارش ادامه می دهد و از بی توجهی جوانان به مشاغل سنتی بویژه سفیدگری و مسگری ابراز گلایه می کند.
خدابخش فروزنده در گفتگویی می گوید: مواد اولیه‌ای که در سفیدگری به کار می‌رود قلع و پودری سفیدرنگ به نام نشادر می‌باشد. قلع به صورت ورق‌های نرم و انعطاف‌پذیر می‌باشد، که در موقع استفاده آن را خرد می‌کنندونشادر پورد سفید رنگ شبیه به پودر لباسشویی می‌باشد، که از خود قلع به‌دست می‌آورند و از کشورهای خارج وارد می‌شود.
وی ادامه می دهد: دیزاب مایعی است از موادی به نام سودا که این مواد شیشه به پودر شبیه می‌باشد و جهت شستشوی ظروف به کار می‌برند.اولین مرحله کار دیزاب دادن ظروف است، دیزاب را در آب جوشانده و به هم می‌زنند تا خوب حل گردد. بعد از سرد شدن، به‌عنوان مواد پاک کننده استفاده می‌کنند. به این صورت که مقدار خیلی کمی از مایع را در ظروف می‌ریزند و آن را با حرارت کوره داغ می‌کنند. سپس با پارچه‌ای ضخیم آن را به تمام بدنه ظرف می‌مالند و بعد آن را شستشو می‌دهند.

سفیدگردهاقانی می گوید: دومین مرحله کار ساییدن ظروف است که این کار به‌وسیله شن و پوست بز انجام می‌گیرد، بدین ترتیب که، مقداری از شن را بر روی پوست می‌ریزند و به بدنه ظروف می‌کشند و یا جهت ساییدن پشت ظروف، آن‌ها را بر روی مقداری شن قرار می‌دهند و در داخل ظرف می‌ایستند و با گرفتن دو دست به دیوار آن را به دو جهت چپ و راست می‌چرخانند که با انجام این کار بدنه بیرونی ظروف تمیز می‌گردند. بعد از ساییدن آن را شستشو داده و آماده سفید کردن می‌شوند. در زمان شروع سفیدگری، ظرف را در دهانه کوره قرار می‌دهند تا خوب داغ شود. سپس مقداری نشادر در داخل ظرف می‌ریزند و با پنبه آن را به تمام نقاط داخلی و بیرونی ظرف می‌مالند و به‌دنبال آن مقدار خیلی کمی قلع به بدنه داخلی و خارجی ظرف می‌کشند و مجددا نشادر در داخل ظرف ریخته و پنبه را خیلی محکم به تمام قسمت‌های ظرف می‌کشند و بعد آن را در آب فرو می‌برند و مجددا آن را خشک می‌کنند و ظرف رنگ سفید شفاف به خود می‌گیرد. لازم به ذکر است که نشادر باعث می‌گردد، که قلع بر بدنه ظروف ثابت گردد.
وی که در کنار شغل سفیدگری،ملکی دوزی هم می کند، بیان می کند:جوانان استقبال خوبی از این شغل ندارند ودر آمد ناچیز هم کفاف زندگی رانمی دهد.
سفیدگران دهاقانی از راه های رفته و نرفته درمانده اند
مرتضی طیاری،رییس اداره میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری شهرستان دهاقان،در گفت وگوبا خبرنگار ایمنا، اظهار داشت: در گذشته سفيدگر جهت سفيد كردن ظروف، به روستاهاي اطراف مي‌رفت و چند روزي در هر روستا مي‌ماند و با ايجاد كوره و دم دستي، به سفيد كردن ظروف مي‌پرداخت. لاكن در حال حاضر متاسفانه كم‌تر سفيدگري وجود دارد كه جهت سفيد كردن ظروف مس به روستاها برود.

وی با توجه به اینکه محصول عمده مسگر ظروفي با شكل‌ها و اندازه‌هاي گوناگون است،اذعان داشت: ظروف كوچک را از يک تكه مس، چكش كاري مي‌كنند و پس از هر دور باز كردن، يک تاب به آن مي‌دهند. اشيا بزرگ‌تر را نيز به همين طريق از ورقه‌هاي گرد به‌دست مي‌آورند. مسگر براي اين‌كه ورقه‌هاي مسين را به شكل‌هاي مختلف در آورد، بايستي ابزار و وسايل متعددي داشته باشد كه از مهم‌ترين انواع چكش‌ها، انواع سندان و ... مي‌باشد. اين ابزار در عمل سفيدگري چندان مورد استفاده قرار نمي‌گيرند مگر در مواردي تعميري. در اكثر شهرهاي بزرگ همانند قزوين، مشهد، اصفهان، تبريز، كرمان و ... راسته بازارهايي جهت صنايع مختلف وجود داشته است كه از مهم‌ترين آن‌ها مي‌توان به راسته بازار مسگرها اشاره كرد. در همين بازار سفيدگرها حضور داشتند. گاهي خود مسگرها بودند و گاهي افراد ديگر اين صنعت را عهده‌دار بودند.
وی اظهار داشت:از ابزار سفیدگری می توان به:گازدستی،انبر،شن،زغال چوب و...اشاره کرد./1502143/131
کانال اطلاع رسانی: https://telegram.me/imnanews