شتابزدگی موجب ندامت و پشیمانی مي شود

به گزارش ایمنا، ما انسانها معمولا از محاسبه ی نفس خود و رسیدگی به انگیزه ها، نیت ها و حیله هایی که در درونمان می گذرد غافلیم، انسانها بر اساس یک سری عوامل طبیعی، روانی و اجتماعی رفتارهای خاصی از خود بروز می دهند. اینکه مثلا چه بخورند، چه بگویند، چه عکس العملی از خود نشان بدهند و ... بستگی به عوامل مزبور دارد. به همین دلیل است که ما در بسیاری از موارد اشتباه می کنیم، کاری نسنجیده و غیر عاقلانه انجام می دهیم و بعد هم از کارمان پشیمان می شویم؛ سخن ناپخته را بر زبان جاری می سازیم و موجب رنجش دیگری می شویم و ...
*سود و زیان انجام هر کاری را محاسبه کنید
کسی که می خواهد رفتارش واقعا عاقلانه باشد، باید اولا سود و زیان انجام هر کاری را محاسبه کند، ثانیا در مورد کیفیت و چگونگی انجام آن کار، خوب بیاندیشد و شکل مطلوب آن را بیابد.
امام صادق (ع) به دوستان و اصحابشان سفارش می فرمایند که هیچگاه به صورت شتابزده و با عجله دست به کاری نزنید. مقداری تامل کنید تا هم مطمئن شوید که نفع آن از ضررش بیشتر است و هم ببینید که چگونه باید آن کار را انجام دهید تا به نتیجه مطلوب برسید. این یک سفارش کلی است که هم در امور دنیا جاری است و هم در امور آخرت. انسان مومن فقط نفع و ضرر مادی و دنیوی را نمی سنجد، بلکه اهداف اخروی را هم در نظر می گیرد.
از این رو هیچگاه به سمت گناه نمی رود زیرا می داند که برای یک لذت آنی چه بسا باید هزاران سال عذاب جهنم را تحمل کند. دست زدن به گناه در حقیقت به دلیل این است که ما نفع و ضرر کار را درست نمی سنجیم. یعنی برخورد عاقلانه ای با کارها نداریم. از این گذشته، برای انجام هر کاری، راه ورود و خروج آن را به دقت محاسبه نمی کنیم. مثلا برای انجام فریضه ی امر به معروف و نهی از منکر فکر می کنیم همین که به شخص گناه کاری بگوییم فلان معصیت را مرتکب نشو، دیگر تکلیف از ما ساقط شده است؛ حال آنکه اگر از روی دلسوزی واقعی بخواهیم شخصی را که در حال غرق شدن در منجلاب گناه است نجات دهیم، باید به گونه ای با او سخن بگوییم که از ما بپذیرد نه اینکه با لجاجت آن گناه را تکرار کند. بنابر این شخص مومن باید عاقل و دور اندیش باشد، نفع و ضرر کارها و نیز راه ورود و خروج آنها را به خوبی بشناسد تا پس از انجام کاری نادم نگردد.
*شتابزدگی در قرآن کریم و روایات معصومین (ع) به شدت مورد تقبیح و نکوهش قرار گرفته است
در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است: تانی و آرامش از خداست و شتابزدگی از شیطان است. (بحارالانوار، ج۷۷، ص۱۴۷.)
در برخی از روایات، شتابزدگی موجب ندامت و پشیمانی معرفی شده است. حضرت علی (ع) می‌فرماید: از شتابزدگی بپرهیزید که پشیمانی به بار می‌آورد. (همان ، ج۷۱، ص۳۳۸)
از امام صادق (ع) نیز روایت شده است: سلامت و آسایش با تانی و آرامش است و با عجله، ندامت و پشیمانی است. (غررالحکم، ص۴۰۶.)
پاره‌ای از روایات نیز، فرد عجول و شتابزده را در نیل به مطلوب خویش ناکام معرفی می‌نماید.
امیرالمومنین (ع) می‌فرماید: شتابزدگی را واگذارید زیرا شتابکار خواسته‌اش به دست نیاید و پایان کارش پسندیده نباشد. (همان، ص۴۰۶) نیز فرمودند: شتابزدگی انسان را از رسیدن باز می‌دارد. (همان، ص۳۲.)
*عجله و شتابزدگی غیر از تسریع در امور است
البته باید توجه داشت که عجله و شتابزدگی غیر از تسریع در امور است. در برخی از احادیث انسان به تعجیل در کار خیر فرا خوانده شده است. بدیهی است وقتی که مقدمات لازم در انجام کار فراهم آمده، و بررسی‌ها در جوانب گوناگون آن صورت پذیرفته باشد، دیگر تاخیر جایز نیست و باید در انجام آن تعجیل کرد.
پس، پیام احادیث برای تسریع در فعل خیر این است که هرگاه مقدمات لازم برای انجام امری فراهم آمده است دیگر تاخیر و کاهلی نارواست. بنابراین همه مدیران و مسئولان، در عین پرهیز از شتابزدگی لازم است در صورتی که مقدمات حل مشکلات مردم فراهم است، نسبت به رفع مشکل آنها تسریع نمایند و از تاخیر و امروز و فردا کردن بپرهیزند، چراکه تاخیر و سستی در کارها، با وجود شرایط و مقدمات آن، به فرموده حضرت علی (ع) موجب تضییع حقوق است: هر که در کارها سستی نماید، حقوق را ضایع می‌کند. (نهج‌البلاغه، حکمت ۲۳۱.)
انجام دادن کارها خصوصا کارهاي کلان و زيربنايي، نيازمند وجود مقدمات و زمينه سازي متناسب است؛ به طوري که اگر مقدمات و زمينه هاي لازم به وجود نيامده باشد، نمي توان به آن کار اقدام کرد؛ و در صورت اقدام نيز معمولا نمي توان به نتيجه مطلوب رسيد. انجام دادن کارها پيش از فراهم آوردن مقدمات لازم و قبل از زمينه سازي، معقول و منطقي نبوده و بعيد نيست که فرد يا سازمان را با مشکلات بسياري روبه رو سازد، و خسارات فراواني به وجود آورد.
همان گونه که شتابزدگي در کارها مطلوب نيست، و براي نظام مديريتي مشکل آفرين است، سستي و کوتاهي در کارها نيز مطلوب نبوده و چه بسا فرصت ها و امکانات را به هدر دهد و خسارات بسياري بر جاي گذارد. بنابراين، مديران بايد هم از شتابزدگي و عجله بپرهيزند و قبل از فراهم شدن مقدمات و اسباب لازم، به انجام دادن کاري اقدام نکنند، و هم به هنگام آماده شدن زمينه ها و مقدمات، سستي نکنند و فرصت را از دست ندهند.
امام علي (ع ) اين مسئله را به مالک اشتر تذکر داده و مي فرمايد: اياک و العجلة بالامور قبل اوانها و التسقط فيها عند امکانها، او اللجاجة فيها اذا تنکرت او الوهن عنها اذا استوضحت، فضع کل امر موضعه و اوقع کل امر موقعه؛ بپرهيز از شتاب در انجام دادن کارها قبل از رسيدن وقتشان؛ و سستي و اهمال در کارها آن گاه که انجام دادن کاري ممکن است؛ و از لجاجت در اموري که مبهم است؛ و ضعف و سستي در اموري که روشن است. پس هر کاري را در جاي خودش قرار بده، و هر کاري را در وقت خود انجام ده.
*پندی از امام جعفر صادق پیرامون اجتناب از شتاب زدگی
یکی از یاران امام صادق (ع) به نام جریر می‌گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم که اراده سفر عمره دارم. به من سفارشی بفرمایید. فرمود: از خدا بترس و از شتاب زدگی پرهیز کن. درخواست سفارش دیگری کردم، اما چیزی بر آنچه فرموده بود، نیافزود. از مدینه خارج شدم با مردی که از اهل شام بود و قصد مکه داشت، برخورد نمودم و رفیق راه شدم، در منزلی، من و او سفره‌های خود را گستردیم و با هم غذا می‌خوردیم در این بین نامی از اهل بصره به میان آمد. مرد شامی به آنها بد گفت. نامی از مردم کوفه به میان آمد، آنها را نیز دشنام داد. نام امام صادق (علیه السلام) برده شد، درباره آن حضرت هم بر خلاف ادب صحبت کرد. از شنیدن سخنان او سخت خشمگین شدم. می‌خواستم با مشت به صورتش بکوبم وحتی فکر کشتن او را از خاطر گذراندم، ولی به یاد توصیه امام صادق (ع) افتادم که به من فرموده بود، از خدا بترس و از شتاب پرهیز کن. لذا با شنیدن بدگویی‌های او خود را نگاهداشتم، رعایت مصلحت را نمودم و از خویشتن عکس العملی نشان ندادم و عصبانی نشدم.
به سبب ثمره‌های نیکوست که برخی اندیشمندان گفته اند: گاه یک توقف و تأمل از هزار شتاب و سرعت، لازم تر و مؤثرتر است.
*عجله و ریختن آبروی دیگران
شتاب و عجله در کارها پسندیده نیست و بهتر است در کارها و تصمیم‌ها از شتاب و عجله دوری شود. به ویژه اگر این کار مربوط به دیگران بوده و آبروی آنان در میان باشد. بسیاری از افراد در مورد دیگران قضاوت‌های زود و عجولانه می‌کنند و در نتیجه خود را به گناه آلوده می‌کنند. آنان درباره عواقب گفتار و رفتار خویش نمی‌اندیشند و در نتیجه از یک‌سو سبب ارتکاب گناهان کبیره‌ای همچون غیبت و تهمت و... می‌شوند و از سوی دیگر آبروی دیگران را به خطر می‌اندازند.
امام علی (ع) می‌فرماید: یا عبدَ اللّه! لا تعجل فی عیب احدٍ (عبدٍ) بذنبه، فَلَعَلَّه مغفورٌ له و لا تَأمن علی نفسک صغیر معصیةٍ فَلعَّک معذَّبٌ علیهِ؛ ای بنده خدا! در عیب جویی هیچ کس به خاطر گناهش شتاب مکن؛ زیرا ممکن است آمرزیده شده باشد و در مورد خودت از گناه کوچکی هم که کرده‌ای ایمن مباش؛ چرا که شاید برای همان عذاب شوی.
ایشان در سخن ارزشمند دیگری می‌فرماید: آدم شتابکار دچار اشتباه می‌شود، هر چند به مطلوب برسد؛ کسی که با آرامش کار کند، تیرش به هدف می‌خورد، گرچه هلاک شود؛ العجول مخطِی ء و ان ملک، المتأنّی مصیبٌ و ان هلک.
*شتاب در استجابت دعا
اگر خصلت شتاب زدگی در وجود انسان کنترل نشود، نتیجه‌ای جز پشیمانی و اندوه نخواهد داشت و او را از مسیر اصلی دور می‌کند، به ویژه اگر این کار مربوط به ارتباط انسان با خدا باشد. قضاوت‌های زود و عجولانه درباره خداوند سبب سستی و کوتاهی در اعمال عبادی می‌شود و انسان را از درگاه الهی ناامید می‌کند، در حالی که اگر انسان اندکی بیاندیشد و در کارهای خداوند حکیم تأمل کند، متوجه می‌شود که قضاوت‌های او مناسب نبوده است. امام علی (علیه‌السلام) می‌فرماید: از شتاب کردن در کارها پیش از فرا رسیدن زمان آنها دوری کن؛ ایاکَ و العجلةَ باالامورِ قبلَ أوانها./3