فریدن؛ از لاله های واژگون تا عصاره های شفابخش+تصاویر

به گزارش خبرنگار ایمنا از شهرستان فریدن، پس از گذر از نصف جهان با پیمودن مسافت 140 کیلومتری به سمت غرب، درست وقتی صلابت دالانکوه از میان پیچ و خم جاده ها خودنمایی می کند، هوای پاک فریدن در حجم ریه ها ریشه می دواند. نفس ها عمیق تر می شود تا جان ها فرصتی بیابد تا به دور از دود و دم مناطق آلوده قدری از هوای لطیف این دیار قوت بگیرد.
استقامت کوه های های سر به فلک کشیده این دیار اولین منظره ای است که چشم هر مسافری را خیره می کند. "دالانکوه"، نام رشته کوهی شگفت انگیز و کهن است که از دیروزهای دور تا امروزهای نزدیک؛ تمام تاریخ این سرزمین را در حافظه خود ثبت کرده است.

فریدن و آوازه "کاوه" اش در شاهنامه
قدم به سرزمینی می گذاریم که زادگاه کاوه آهنگر است. فریدن تغییر یافته نام فریدون است و این برگرفته از نام "فریدون پادشاه" است که کاوه آهنگر را متصدی کاری عظیم می کند تا خانواده سر تا سرظلم و بیداد 700 ساله را براندازد.
پرتیکان نام باستانی فریدن، دیار پاری تاکن ها همان مردمان دلیر و شجاعی است که در تاریخ کهن خود برعلیه آشوریان با پنج قبیله ی دیگر، اتحادیه معروف مادها را تشکیل دادند. فریدن در زمان هخامنشیان ایالتی مهم، آباد و پر رونق بوده است و تنها جاده آپادانا به شوش-پایتخت زمستانی هخامنشیان از این منطقه عبور می کرده است. دیاری با خصوصیات اجتماعی و نژادی منحصر به فرد که به "سرزمین شش قوم" معروف است.

در زمان ساسانیان، فریدن دارای شهرها و روستاهای زیادی بوده که شاپور آباد مهم ترین این مناطق به شمار می آمده است و بنای آن را به شاپور دوم ساسانی نسبت می دهند.در زمان صفویان، این منطقه عمران و آبادی بیشتری یافت. در این زمان شاه عباس ارمنیان را از ارمنستان کوچ داده و در برخی از مناطق ایران از جمله در فریدن ساکن نمود. به خاطر شباهت جغرافیایی این منطقه با منطقه قفقاز، گروهی از گرجیان از گرجستان بدین منطقه کوچ داده شدند. در زمان قاجار، داران به عنوان مرکزیت فریدن انتخاب گردید.
شهرستان فریدن با وسعتی حدود 2 هزار و 250 کیلومتر مربع از شهرستان های غرب استان اصفهان است که از شمال به شهرستان خوانسار، از جنوب به شهرستان چادگان، از شرق به شهرستان تیران و کرون و از غرب به شهرستان بوئین میاندشت و فریدونشهر محدود می شود. مرکز این شهرستان داران است و دارای دو بخش به نام مرکزی و زنده رود و دو منطقه شهری به نام داران و دامنه و نیز ۳ دهستان و ۲۸ روستا می باشد.
فریدن منطقه ای کوهستانی و مرتفع است و بخشی از کوه های اصلی سلسله جبال زاگرس در این شهرستان قرار دارند. این شهرستان دارای تابستان های معتدل و زمستان های طولانی است. این منطقه گرچه چندان که استعداد دارد مورد بهره برداری قرار نگرفته، اما از هر لحاظ منطقه ای غنی است. سرزمینی سردسیر و برفگیر که در فصل زمستان و اوایل بهار مکان مناسبی برای اسکی و خلق خاطرات برفی است.
شهر تاریخی دامنه
دامنه نام شهری است با معماری خاص در میان دالانکوه که در ابتدای ورود به شهرستان فریدن در سمت چپ جاده خودنمایی می کند.نام این شهر در واقع از "دم نی" که اشاره به دشت های حاصلخیز گذشته داشته گرفته شده و به تازگی به دیار دست کندهای باستانی معروف شده است.

شهر دامنه با قدمتي بیش از ۳۰۰ سال، عرصه ی تاخت و تاز پادشاهان گذشته و یکی از مناطق مهم ییلاقی شاهان، به ویژه سلاطین صفوی و قاجار بوده است.
وجود چشمه سارهای مختلف، پارک جنگلی پرتیکان، آبشار سیاه دره و آرامگاه امامزادگان عبدالله و ابراهیم (ع) از مهم ترین جاذبه های گردشگری این شهر زیباست.
داران؛ شهر هوای پاک
پس از دامنه؛ به داران شهر هوای پاک می رسیم؛ شهر داران مرکز شهرستان فريدن، در گذر تاريخ كهن ايران به نام های پاراتاكن، پارتاكن، ‌پرتكين، پاراتاكين، پركان، پاره تاكن، پرتيكان، فريدون و فريدين ناميده شده است.

داران در روزگار مادها جزء ماد بزرگ (تمامی بخش مركزی و غربی ايران است) بوده و در دوران هخامنشی جزو ساتراپ پرتيكان بوده از مراكز مهم بازرگانی و ارتباطی به شمار می آمده است. 

وجود پارک ها و  تفرج گاه هایی مانند پارک شقایق، پارک دریاچه، پارک معلم، تپه نورالشهدا و میدان کاوه با  تندیس‌ کاوه آهنگرش در حالی که درفش کاویانی، اولین پرچم ایران را بر افراشته از جمله مکان هایی است که در بدو ورود به فریدن استراحتگاه مناسبی برای مسافران از راه رسیده است.

از دیگر مکان های دیدنی این منطقه موزه فرهنگ و مردم شناسی آن است که در شهر داران واقع است. ساختمان سنگی این موزه با قدمت 100 سال گنجینه ای غنی از فرهنگ و تاریخ این سرزمین را در خود جای داده است.
مناظر بکر و بیشه زارهای باطراوت
یکی از خصوصیات منحصر به فرد فریدن، که زمینه بسیار مساعدی برای سفرهای بهارانه و تابستانه است؛ وجود رودخانه ها و حاشیه های حاصلخیز آن ها و نیز مراتع و بیشه زارهای سرسبز در اطراف مرکز این شهرستان و نیز در جوار روستاهای آن است.
خاک این دیار با وجود تمام بی مهری هایی که در برابر سخاوت محصولش به خود دیده همچنان حاصلخیز و پر بخشش است.

 طبیعت وحشی فریدن به دلیل وجود مراتع و شکارگاه ها حیواناتی نظیر بز، آهو، کور و کبک را به وفور در دل خود جای داده است.
رودخانه پلاسجان، تجلی مبارزه پیوسته قطره های آب برای چیره شدن به سختی سنگ هاست.
دره بید نام روستایی در فریدن است که با داشتن لاله های واژگون و شقایق های سرخ؛ فرشی از بهشت را بر زمین گسترانده است.

پوشش گیاهی فوق‌العاده و وجود گیاهان دارویی نیز از نتایج سخاوت بی نظیر خاک در این منطقه است. تاکستان های پر یاقوت به همراه درختان گردو و بادام نیز از دیگر محصولاتی است که در این منطقه به وفور یافت می شود.

علاوه بر این موارد؛ به دلیل تاریخ پربار این منطقه کلیساهای متعددی از گئورگ روستای سواران گرفته تا کلیسای روستای غرغن و دست کندهای روستای موغان که به تازگی کشف شده از دیگر جاذبه های گردشگری این منطقه است.

فریدن دیار روستا نشینان فرهیخته
فریدن سرزمین اندیشه های نابی است که از دیروز تا کنون مشاهیر و فرهیختگان بسیاری را پرورانده است.
فریدن را بیشتر به روستاهایش می شناسند.روستاهای باصفا و دیدنی که مردمانی نجیب و پر تلاش را در تمام دوران ها می توان ستود.
از سادگی و طبیعت بکر روستاهای این دیار که بگذریم؛ آوازه سفتجان پر اندیشه که در لابه لای صفحات کتاب درخشش آغاز کرد و عنوان روستای دوستدار کتاب را از آن خود کرد تا غرغن زیبا که نام کانون آن در  پنجمین کنگره ملی فرهنگ و هنر روستا و عشایر درخشید، گویای نخبگان نابی است که در دامان طبیعت روستا جوانه زدند و تا قله های بلند افتخار قد کشیدند.
"حدیث" نام دخترکی است از دره بید فریدن؛دیار لاله های واژگون؛ که از بدو کودکی وقتی هنوز خواندن و نوشتن نمی دانست آیات حق را می خواند و می نوشت و اکنون در کل کشور به نابغه ای مشهور است که  15 جزء از کتاب آسمانی را در حافظه شگفت آمیز خود نهفته دارد.
فریدن و شگفتانه ای به نام هنر
صنایع دستی فریدن، این دیار تاریخی کهن، در گذشته های دور قالی بافی، گليم دو روی ساده و نقش دار، ماشتا(نوعی روانداز كه بر روی كرسی می انداختند) پارچه بافی و جاجيم بوده است.
قالی‌های دست بافت زنان این سرزمین در نقش‌های متنوع صولتی، ماهی، کربلایی، بیگم، حوضی، هشت خوانی، شاه عباسی، ترنجی، سفره آردی، بوته سر کج، بادامی، خشتی، سینه ریز، درویشی، جنگلی، لیلی و مجنون و تخت جمشید  در کمال دقت و ظرافت بافته می‌شد و از شهرت بسزایی برخوردار بوده است. ارامنه اين شهرستان نیز زرگری، قلم زنی و كنده كاری روی سنگ را انجام می دادند.

در حال حاضر نیز هنرمندان بسیاری در این سرزمین شگفتی می آفرینند و به تازگی نیز بازارچه صنایع دستی در جوار موزه مردم شناسی شهر داران افتتاح برپا شده است.
علاوه بر این شاعران و نویسندگان بنامی از جمله حبیب رمضانی و اصغر اروجی در این دیار قلم فرسایی می کنند.
 نژاد، قومیت و گویش
فریدن به دلیل آن که در دوران های مختلف قبائل گوناگونی به سمت آن کوچانده شده دارای تنوع و گوناگونی قومی و زبانی است. هر یک از اقوام ساکن در منطقه به گویش و زبان خاص خود تکلم می کنند. این اقوام  با نهایت آرامش و با صلح و دوستی در منطقه فریدن روزگار می گذرانند.
اماکن مذهبی
مردم فریدن اغلب مسلمان و شیعه اثنی عشری هستند اما در بعضی از روستاها مسیحیان ارمنی ساکن اند. بخش عمده ارمنیان فریدن در سال های اخیر از این منطقه کوچیده و به جلفای اصفهان و ارمنستان مهاجرت کرده اند.

مذهب چیزی است  که در میان مردم این دیار  محکم و پابرجا مانده است. وجود زیارتگاه ها و امامزادگان مختف از جمله امامزادادگان عبدالله و ابراهیم(ع)؛ معروف به "چاه امام موسی" در شهر دامنه از فرزندان موسی بن جعفر(ع) و نیز بقعه شیخ ابوسلیمان دارانی در شهر داران گواه بر این مسئله است.
سوغات و محصولات
محال است مهمان نوازی و صفای مردمان این دیار بگذارد رهگذری  بی توشه و سوغات از این منطقه عبور کند.

از محصول مرغوب سیب زمینی  که بگذریم، کشک، خامه، کره، ماست، دوغ محلی، موسیر، قارا، لواشک آلو، آبغوره مرغوب خانگی،گردو ، بادام ، دف‌ها و تنبک‌های ساخت عشایر همراه با قالیچه و صنایع‌دستی فریدن و انواع دمنوش ها و گیاهان داروئی به دست آمده از دشت ها و کوه های آفتاب خورده  این دیار سوغات بی نظیری است که در هر جای ایران علاقه مندان خاص خود را دارد.
فریدن سرزمین طعم های بی نظیر
لذت طعم ها و آوازه دست پخت های زنان این دیار، همراه با  حسرت خاطرات ساده اما خوش سفره های قدیم از ویژگی های منحصر به فرد فریدن است.در سفر به این سرزمین؛ خاطراتی خوش مزه و دلپذیر به پستوی ذهن ها انباشته می شود.
از خنکای دوغ محلی تا عطر خوش موسیرهای غرق شده در حجم ماست و از درخشش عسل کوهستان تا عصاره گیاهان شفابخش همه و همه داستان خلق مزه های اصیلی است که بر تن آدمی قوت می بخشد.

کله جوش، کاچی، پارنج، آش، شوربا، برشتوک و انواع نان محلی از جمله غذاهای سنتی این سرزمین است. پارنج فریدن نیز به عنوان غذایی مقوی و خوشمزه با رای داوران، در جشنواره "سفره ایرانی، فرهنگ گردشگری" جزء 10 برگزیده برتر معرفی شده است.
شهدا
مادران و شیرزنان فریدنی همپای زنان فداکار کشورمان، قهرمانان رشیدی را پرورانده و به میدان جنگ فرستادند. فریدن با تقدیم بیش از 200 شهید سرافراز، 520 جانباز و 42 آزاده بر خود می بالد. 11 بهمن ماه  هر سال، روز حماسه و ایثار شهرستان فریدن نام گرفته است. روزی که 15 کبوتر بازگشته از عملیات کربلای 5 در آغوش مردم فریدن آرام گرفتند.

استوار دوم شهید حامد حاتمی از شهدای اخیر این منطقه است که در قصر قند زاهدان درحین انجام ماموریت به دلیل تله انفجاری اشرار به درجه رفیع شهادت نائل آمده است. وجود آرامگاه شهدای گمنام بر فراز تپه نوالشهدای شهر داران فانوس همواره روشنی است که فضایی آکنده از معنویت را به ارمغان آورده است.
مشاهیر و بزرگان
همایون عبدالعلی شاعر شوخ طبع شیرین سخن، صفای اصفهانی که پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در فریدن و اصفهان به تهران رفته و به عرفان و تصوف گراییده  است، میرزا علی محمد حکیم برادر صفای اصفهانی، محمد علی حکیم الهی فریدنی متولد ششجوان فریدن شیخ محمد جواد فریدنی فقیه و استاد معروف که پس از تحصیل در نجف اشرف به درجه اجتهاد رسید، محمد حسین مشایخ فریدنی که سال ها در مقام سفیر ایران در چند کشور به گسترش زبان فارسی پرداخت؛ ازجمله بزرگان و مشاهیری هستند که گوشه ای از تاریخ زندگانی هر یک از آن ها به طریقی به فریدن گره خورده است.02148/131/20