چشم‌ها در انتظار نجات عالی قاپو از داربست ها

به گزارش ایمنا، در حقيقت عالی قاپوی اصفهان مانند يك ورودي بزرگ و با شكوه، ميدان نقش جهان را به مجموعه دولتخانه و عماراتي مانند ركيب‌خانه، جبه خانه، تالار تيموري، تالار طويله، تالار سرپوشيده، كاخ چهلستون و ديگر عمارات مرتبط مي‌كرده است. اين کاخ كه در عهد صفويه به نام دولتخانه مباركه نقش جهان شهرت داشته، دارای 38 متر ارتفاع می باشد و تنها بنايي است كه نسبت به ساير بناهاي پیرامون ميدان پيش‌آمدگي دارد و نمادي از قدرت حكومتي به شمار می رفته است. اکنون اما 10 سال است که داربست های مرمتی، بر پیکره این کاخ چشم نوازی می کند! داربست هایی که اگر برداشته شوند، عالی قاپو را می توان شناخت!؟ به همین منظور با مدیر اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، مدیر مجموعه تاریخی کاخ عالی قاپو، رئیس دانشکده مرمت و حفاظت دانشگاه هنراصفهان،مدير گروه آموزشي مرمت بنا و احياء بافت هاي تاريخي دانشكده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان و برخی از مرمتگران و کارشناسان میراث فرهنگی گفتگو نمودیم، هرچند که مدیر پایگاه جهانی میدن نقش جهان اصفهان علی رغم تماس های مکرر حاضر به پاسخگویی نشد و افسوس که گاهی چنین روندی برپاست. اما اکنون نظر کارشناسان درباره وجود داربست ها و مرمت 10 ساله در کاخ عالی قاپو را جویا می شویم، موضوعی که معتقدم درصورت اطلاع رسانی به مردم، حس اعتماد و امنیت و باور آنها به مباحث حفاظتی و مرمتی در میراث فرهنگی تاریخی را افزایش می دهد.
اتمام عملیات موزون سازی و برداشتن داربست ها در عالی قاپو تا پایان سال 95
مدیرکل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان به خبرنگار ایمنا گفت: پیش از این اعلام شده بود که پروژه استحکام بخشی کاخ عالی قاپو شامل کف، سقف و ستون ها در 6 ماهه اول 95 تمام می شود که تمام شد، درحال حاضر عملیات موزون سازی رنگها باقی مانده که باید بعد از مرمت انجام شود و در بخشهایی درحال انجام است.
فریدون اله یاری افزود: پروژه مرمتی که سالهاست طول کشیده و باقی ماندن داربست ها را در عالی قاپو سبب شده بود، تمام شده است.
وی با تأکید بر این که مرمت در بناهای تاریخی همواره وجود دارد، اظهار داشت: چند کار دیگر باقی مانده که آنها هم انجام می شود، یکی از آنها کف سازی ایوان است که درحال انجام است، دیگری حفاظ دور ایوان است که طرح مطالعاتی آن توسط مشاور ارائه و مصوب شد و عملیات اجرایی آن بزودی آغاز می شود و هم چنین تا پایان امسال نیز عمده موزون سازی حفاظ و کف کاخ به پایان می رسد.
اله یاری خاطرنشان ساخت: در گذشته، استحکام بخشی در تمام نقاط مورد نیاز انجام می شد و سپس موزون سازی صورت می‌گرفت و درنهایت داربست ها برداشته می شد. اکنون در آن بخش ها که از دیرباز این داربست ها برقرار بوده اند استحکام بخشی صورت گرفته است و در بخش های جدیدتر بلافاصله بعد از استحکام بخشی، عملیات موزون سازی انجام شده است. تنها موزون سازی در برخی بخش ها که استحکام بخشی آنها انجام شده باقی مانده است که خوشبختانه این عملیات مانند داربست های استحکام بخشی نیست و ان شاالله تا پایان سال نیز موزون سازی ها انجام می شود.
بناهای تاریخی همیشه نیازمند مرمت و حفاظت اند
مدير گروه آموزشي مرمت بنا و احياء بافت هاي تاريخي دانشكده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان در گفتگو با خبرنگار ایمنا اظهار داشت: مشکلی که عمدتاً در مباحث حفاظت از میراث فرهنگی کشور ما و به صورت ویژه در مرمت مطرح می شود، مسأله بودجه است که باعث طولانی شدن روند عملیاتی مرمت می شود. مسأله دوم این است که به دلیل انجام شدن کار در سیستم اداری، این روند همیشه طولانی است، در صورتی که اگر کار به صورت پیمانکاری و با بودجه صحیح و کاملی انجام شود، پروسه ها طولانی نخواهد بود.
بهنام پدرام افزود: از طرفی حساسیت بیش از حد در مرمت بناهای شاخصی مانند عالی قاپو باعث می شود که کار با احتیاط انجام شود. بنابراین اول، نبودن بودجه کافی و دوم، حساسیت های زیاد درباره بناهای شاخص، عوامل تأثیرگذار در پروسه مرمت است.
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان تصریح نمود: نکته دیگر که باید همیشه درنظر گرفت این است که در بناهای تاریخی همیشه باید عملیات حفظ و مرمت انجام شود چراکه در زمان های مختلف، بخشهای مختلفی از بناها نیازمند تعمیرات خواهند بود و طولانی شدن عملیات مرمت به همین دلیل است.
وی با اشاره به اهمیت اطلاع رسانی به مردم درباره بنا و روند عملیات مرمت عالی قاپو و دلایل طولانی شدن، گفت: برای اینکه دیدگاه های منفی در این زمینه در مردم ایجاد نشود، باید اطلاع رسانی به عموم به شکل صحیح انجام شود.
پدرام گفت: باید ازسوی مسئولین مربوطه، اطلاع رسانی لازم به مردم انجام شود و یا همواره افرادی در محیط حاضر باشند تا به مردم پاسخگو باشند، یا این اطلاع رسانی از طریق روابط عمومی سازمان مربوطه انجام شود. یکی از راه‌های اطلاع رسانی نیز ازطریق نشریات محلی و یا وب سایتهایی است که از طرف مردم بسیار مورد بازدید قرار می گیرند.
وی با اشاره به این که یکی از شیوه های اطلاع رسانی که در غرب بسیار مرسوم است این است که افرادی که در محل مشغول کار هستند در همان محل پاسخگوی افراد درباره مسائل مرتبط با کار هستند، خاطرنشان ساخت: از طریق راه های مختلف و صحیح اطلاع رسانی می توان مردم را در جریان علت طولانی شدن پروسه مرمت عالی قاپو و حضور مداوم داربستها قرار داد.
مدير گروه آموزشي مرمت بنا و احياء بافت هاي تاريخي دانشكده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: اگر یک سازمان کشوری، بودجه کافی دراختیار مسئولی نگذارد و یا اگر دولت در مصوبات خود بودجه موردنیاز در مباحث حفاظت و مرمت را پیش بینی نکند به هیچ عنوان انگشت اتهام و گناهی متوجه مسئولین یک سازمان کوچکتر نخواهدبود چراکه مجبورند بودجه را میان چندین پروژه توزیع کنند و این عاملی برای طولانی شدن پروسه مرمت در یک بنا می شود.
طولانی شدن مرمت عالی قاپو، یک نقطه ضعف!
رئیس دانشکده مرمت دانشگاه هنر اصفهان با اشاره به این که طولانی شدن مرمت عالی قاپو یک نقطه ضعف است، به خبرنگار ایمنا گفت: یقیناً نباید مرمت ساختمان‌های شاخصی که در دولتخانه صفوی قرار دارند و محوری اصلی به لحاظ تاریخی محسوب می‌شوند، تا این اندازه طولانی شود، در مرمت این بناهای شاخص باید از آخرین و بهترین استادکاران، بهترین مرمتگران، بهترین امکانات و حرفه ای ترین پیمانکاران استفاده کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان در مورد داربست‌هایی که ۱۰ سال است بر روی بنای تاریخی عالی قاپو نصب شده‌اند، گفت: طولانی شدن وجود این داربست‌ها در عالی‌قاپو مربوط به کندی سرعت میراث فرهنگی در مرمت آثار باستانی است و آن قسمت هایی که 10 سال قبل مرمت شده اند دوباره به مرمت نیاز دارند.
شهریار ناسخیان افزود: من از این موضوع تعجب می کنم! در کشور همیشه موضوعات مالی وجود دارد! اما این طولانی شدن نه برای شهر ما و نه برای سازمان میراث فرهنگی وجهه قشنگی ندارد. من کسی را متهم نمی کنم اما معتقدم این طولانی شدن اشکال دارد.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان تصریح نمود: مرمت اقدامی بسیار پیچیده است. در مرمت باید آرامش، دقت، فکر و درعین حال سرعت وجود داشته باشد. باید با کیفیت عمل کرد و نه عجولانه.
ناسخیان ادامه داد: یکسری ساختمان ها تک بنا هستند، مقیاس جهانی دارند و متأسفانه برخی بده بستان ها باعث می شود که مرگ یک ساختمان سریع تر انجام شود. گاهی مرمت آن قدر طولانی می شود که از کیفیت می افتد و باید آن بخشی که مرمت شده را دوباره مرمت کنند، این مسئله به بی کفایتی، جنس قرارداد پیمانکار و کارفرما، و مباحث مالی بازمی گردد.
وجود داربست ها اجتناب ناپذیر است
مدیر مجموعه تاریخی کاخ عالی قاپو در گفتگو با خبرنگار ایمنا ضمن اشاره به این که در همه جای دنیا یک بنای کهنسال مانند فردی که جوانی را پشت سر گذاشته و به دوران پیری رسیده است نیاز به مراقبت دارد، اظهار داشت: عالی قاپو به عنوان یک بنای تاریخی 400 ساله که زمانی مقر حکومت و مرکز مهم ترین تصمیمات مملکتی بود و قدرمسلم باتوجه به شاخصه های سیاسی و معماری و هنری که دارد، به عنوان یک بناموزه مطرح است همچنان درحال مرمت است و ان شاالله تا پایان سال جاری مرمت کاخ عالی قاپو زیر نظر مدیر پایگاه جهانی نقش جهان، خانم خطابخش تمام می شود و داربست ها جمع خواهد شد.
فرینا فاتحی ادامه داد: هرچند که داربست ها نیز جزئی از پیکره هویتی کاخ عالی قاپو شده اند و در هر سال نمی توان مرمت را با سرعت پیش برد و بخشی از بنا که مرمت می شود ممکن است بخش دیگر به مرمت نیاز پیدا کندريال به هر حال باتوجه به اعتبارات اختصاص داده شده، وجود داربست در هر بنایی به منظور مرمت آن بنا، حتی برای زمانی طولانی اجتناب ناپذیر می‌شود.
وی به افزایش بلیت موزه ها نسبت به سال گذشته اشاره نمود و گفت: علی رغم این افزایش بلیت، تعداد بازدیدکنندگان کاخ موزه عالی قاپو کاهش نداشته بلکه افزایش هم داشته است.
فاتحی خاطرنشان ساخت: اصفهان توریست پژوهشگر کم دارد و عمده گردشگران به عنوان توریست های تفریحی از سراسر دنیا به این شهر می آیند. در این میان، عالی قاپو درواقع مظروفی است که به واسطه داشتن هنرهای تزئینی و عناصر زیبای معماری و مرکزیت سیاسی در یکی از درخشان ترین دوران حکومتی ایران و اصفهان، مورد توجه است و لزوماً این مظروف نیازمند حضور شیء نیست، بلکه بنایی است که به واسطه داشتن ارزش های شاخص، خودش یک بناموزه است.
مدیر مجموعه تاریخی کاخ عالی قاپو تصریح نمود: باید این تصور ابتدایی و غلط که بسیاری موزه را انباری برای آثار تاریخی می دانند ازبین برود. موزه مطابق با تعریف شورای بین المللی موزه ها(ایکوم)، محل پژوهش و آموزش است و من معتقدم بهترین مخاطب موزه ها کودکان سنین 6 تا 10 سال هستند. این بچه ها اگر با موزه آشنا شوند و برخی نکات را در موزه بیاموزند محال است که از ذهنشان برود.
وی افزود: در کشور فرانسه یکی از بهترین رشته های تحصیلی، موزه داری است. برای مردم فرانسه، موزه و توجه به کودکان به موزه بسیارمهم است و به سنین ویژه 6 تا 10 سال برای آشنایی عمیق با موزه ها و فعالیت های آموزشی پژوهشی در موزه بسیار اهمیت داده می شود.
فاتحی تأکید کرد: اگر موزه های ما نیز به این سنین ویژه توجه خاص نشان دهند مطمئن باشید عزت نفسی که به آنها داده می شود سبب اتفاقات خوشایندی خواهد شد و عزت نفسی که در موزه ایجاد می شود از یاد این کودکان نخواهدرفت. قطعاً شما نمی توانید در نوجوانان سنین دبیرستان این احساس را ایجادکنید چون باورهای آنها متفاوت است و هرچیزی در صورتی که بنیادی توجه شود موفق است. توجه به موزه از دوران کودکی امری است بنیادی که امیدوارم موردتوجه مسئولین قرار بگیرد.
فریناز فاتحی ادامه داد: احداث موزه کودک یکی از آرزوهایی است که امیدوارم در اصفهان محقق شود. همانطور که می دانید باید از بنایی جدید به عنوان موزه کودک استفاده کرد و نمی توان بنایی را برای ایجاد موزه کودک، تغییر کاربری دارد. امیدوارم در اصفهان به عنوان اولین شهر ایران، موزه کودک احداث شود.
برپایی دراز مدت داربست‌ها باعث بدبینی مردم به کیفیت فعالیت می شود
یکی از مدرسان و متخصصان بهسازی و نوسازی بافت فرسوده به خبرنگار ایمنا اظهار داشت: برپایی دراز مدت داربست‌های مرمتی در هر فضایی باعث بدبینی مردم به بنا و کیفیت فعالیت می شود.
امیرحسین دهباشی ادامه داد: حضور داربست در یک بنا در ضمیر ناخودآگاه انسان فضایی ناامن را ترسیم می کند و نگاه عام را از دیدن تمام اتفاق های حول محور یک بنا محروم می کند.
این مدرس و مهندس معمار گفت: مرمت یک بنا قسمتی از هویت و شناسنامه یک بناست. بد نیست که مردم عامی با این قسمت نیز آشنا شوند ولی سیاست های مرمتی و مدیریت کارگاه های مرمتی فعلی و حضور مستمر داربست‌ها و برپایی کارگاه‌های چند ساله در یک بنا باعث عدم اقبال عمومی و کاهش تعلق خاطر به بنا در دراز مدت خواهد شد و از سوی دیگر باعث ترویج بدبینی و عدم کارآمدی و درایت مسئولین و سازمان‌های دخیل در مرمت می شود.
مسئولین توضیح بدهند!
یکی از کارشناسان اداره میراث فرهنگی که تاکید داشت نامش عنوان نشود به خبرنگار ایمنا درباره علت طولانی شدن روند مرمت در عالی قاپو گفت: سرعت یک مرمت اصولی در بناهای تاریخی به خیلی عوامل بستگی دارد که این مدت زمان را فقط پلان مدیریتی و شرایط طرح مرمت میی تواند تعیین کند و مثل یه ساختمان نوساز نیست که از صفر تاصد معلوم است که چه اقداماتی قرار است انجام شود.
وی ادامه داد: در مورد عالی قاپو هم این موضوع مستثنی نیست و یک سلسله عوامل باعث شده که این مرمت تا الان طول بکشد و احتمالا باز هم ادامه داشته باشد، مثلا کاشی کاریهای گنبد مسجد امام قرار بود که 3 ترک مرمت شود ولی وقتی از نزدیک مانیتور شد و بررسی هایی روی دیگه ترکها صورت گرفت قرار شد ترکهای دیگرای نیز مرمت بشوند.
این کارشناس اظهار داشت: یک بنا و شیء از لحظه تولد، زوالش شروع می شود حتی بناهای نوساز، و این موضوع در بناهای تاریخی و قدیمی بیشتر اتفاق می افتد و معمولا در فصل های مرمتی مختلف این اتفاق ( مرمت) ادامه پیدا می کند.
وی افزود: هرچند که در مورد عالی قاپو علاوه بر موارد مرمتی که گفته شد، موارد دیگری هم دخیل بوده، مثل تخصیص بودجه ها و خیلی موارد دیگر که لازم است دستگاه مدیریتی درباره این موارد توضیح دهند، مواردی که جزو مشکلات و موارد مدیریتی محسوب می شوند.

میدان نقش جهان اصفهان مرکز شگفتی‌های معماری بی‌نظیری است. فلسفه ساخت هر بنا از وجود دانشمندان، ریاضی‌دانان و فیلسوفانی که دنیا وجودشان را کمتر درک کرده است حکایت می‌کند. سر که می‌چرخانی به هر سمت که دلت می‌خواهد بنایی تاریخی حرف‌های ناگفته‌ بسیار را در قاب قامتش به نمایش می‌گذارد تا لبخند را برویاند بر لبان هر صاحب فکری. آنچه عالي‌قاپو را در زمره آثار باشكوه و نفيس قرار داده‌ است، علاوه بر معماري متفاوت و بي‌نظير آن، تزئينات منحصر بفرد در هر طبقه آن مي‌باشد كه بدست هنرمندان معروف عهد صفوي يعني رضا عباسي و شاگردان او خلق شده است. اگرچه بعد از دوره صفوي به تزئينات اين بنا، خرابي‌ها و لطمه‌هاي جبران‌ناپذيري وارد شده است، با اين حال هنوز هم شاهكاري‌هايي از گچ‌بري‌ها و نقاشي‌هاي عهد صفويه را دربردارد. مينياتورهاي هنرمندانه رضا عباسي، نقاش بنام عهدشاه‌عباس، نقاشي‌هاي گل و بوته، شاخ و برگ، اشكال وحوش و طيور و گچ‌بري‌هاي زيباي آن كه به شكل انواع جام و صراحي در طاق‌ها و ديوارها تعبيه شده‌است، از نقوش جالب توجه اين بناي تاريخي است. تزئينات ياد شده در بخش های مختلف کاخ مانند اتاق‌ها، سقف‌ها، راهروها و پلكان‌ها به چشم مي‌خورد.
«میترا خطابخش» مدیر پایگاه جهانی میدان نقش جهان اصفهان، علی رغم تماس های مکرر، حاضر به گفتگو نشد و دلیل را عدم اجازه ازسوی مدیر اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان عنوان نمود. اما بنده با این یقین که میدان نقش جهان، عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله و مسجد جامع عباسی، از آنِ من است، از آنِ مردمِ من و البته از آنِ جهانیان است، اعتقاد راسخ دارم به این که باید درباره آن هرچه صریح با مردم سخن گفته شود تا احساس اعتماد و امنیت در جامعه و البته در زمینه میراث فرهنگی افزایش یابد. آقایان مدیر! بانوان مدیر! خواهش می کنم مردم را دخیل کنید. خواهش می کنم گفتگو کنید. مردم من، مردم شما، مردم اصفهان، مردم ایران، مردم جهان باید بدانند حفاظت و مرمت در میراث جهانی نقش جهان چگونه انجام می شود و در چه مرحله ای قرار دارد و از دلایل طولانی شدن مرمت عالی قاپو که قطعا همیشه باید مورد حفاظت و مرمت قرار بگیرد آگاهی یابند. سخن گفتن و مردم را در جریان امور قرار دادند سبب افزایش حس اعتماد و باور آنها به شما خواهدشد. لطفاً به صورت شفاف اطلاع رسانی کنید.../
شیرین مستغاثی
12168/135/25