صرع ترس ندارد/ اصفهان قطب درمان صرع در کشور

به گزارش ایمنا، هفته ای که گذشت در تقویم به نام هفته صرع نام دارد؛ بیماری‌ که به‌ دلیل تخلیه الکتریکی غیرطبیعی در سلول‏های قشر مغز به‌ وجود می ‏آید و باعث اختلال‏‌های ناگهانی، گذرا و متناوب در سلول‏‌های مغز می‌شود؛ این بیماری علایم متنوعی مانند اختلال هوشیاری، علایم حرکتی، علایم حسی و حتی علایم روانی گذرا ایجاد کند.
در ادامه برگزاری برنامه نیمکت در محل خبرگزاری ایمنا این بار بمناسبت هفته صرع، دکتر جعفر مهوری، رییس بخش صرع مرکز آموزشی درمانی آیت الله کاشانی اصفهان پشت "نیمکت" ایمنا نشست تا بصورت شفاف پاسخگوی سوالات خبرنگاران حوزه پزشکی و سلامت باشد. آنچه می‌خوانید پاسخ های این فوق تخصص مغز و اعصاب به سوالات خبرنگاران ایمنا است که به صورت کامل ارائه می‌شود:
به عنوان اولین سوال در مورد بیماری صرع و علل آن توضیح دهید؟
بیماری صرع، یکی از شایع‌ترین مشکلات مغز و اعصاب است که بعد از سکته‌های مغزی دومین علت بستری در بیمارستان‌ها را تشکیل می‌دهد. تشنج در واقع اختلال گذرای عملکرد مغزی است که در اثر تخلیه الکتریکی غیرطبیعی در سلول‌های عصبی مغز پیدا می‌شود و سبب ایجاد علائم گوناگونی مثل از دست دادن ناگهانی هوشیاری، انقباض عضلات و یا تغییرات حسی و رفتاری در فرد می‌شود. علت ایجاد صرع این است که به طور ناگهانی نورون‌های زیادی در مغز از مهار برداشته شده و باعث ایجاد تشنج در فرد می‌شوند.

گاه علت صرع وجود یک اختلال ساختمانی در مغز مانند تومور است اما در اغلب موارد هیچ علت خاصی یافت نمی‌شود. در برخی از کودکان مبتلا، حملات تشنج به دنبال یک محرک حسی مثل نورهای شدید بروز می کنند و گاه هیچ عامل شروع کننده ای وجود ندارد.
از علل شناخته شده صرع تومورهای مغزی، بیماری هایی که بر رگ های خونی مغز اثر می گذارند و انواع سموم می توان نام برد. به غیر از صرع علل متعدد دیگری نیز برای تشنج وجود دارد که یکی از آنها تب بالاست. 8 سال جنگ تحمیلی و عوارض ناشی از آن، ازداواج های فامیلی و تروماهایی که به افراد وارد می شود هم از دیگر علل شایع صرع است. 
آیا صرع بیماری خطرناکی است؟
به هیچ عنوان، صرع بیماری مسری نیست، این بیماری با دارو قابل کنترل و درمان است؛ به طور کلی می توان صرع را جزء بیماری های مغز و اعصاب قابل درمان دانست. این موضوع که صرع بیماری خطرناکی هست یا خیر شبیه به این است که بگوییم آیا سرماخوردگی خطرناک است یا خیر؟ در سرماخوردگی به شکل ساده فرد حتی ممکن است دارو استفاده نکند و در موارد پیشرفته بیماری با دارو کنترل می شود و قابل درمان است. بهترین روش کنترل صرع، تغذیه و استراحت کامل همراه با کنترل بیماری به کمک دارو است. 
انواع مختلف صرع به چه صورت است؟
صرع می تواند یک طرفه و یا منتشر باشد. صرع یک طرفه یک احساس است، آمدن یک شیء جلوی چشم و یا شنیدن ناگهانی صدا، احساس آشنا نبودن یک محیط که به آن "اورا" می گویند. اورا یعنی پیش آگهی، هشدار دهنده که بعد ممکن است سرشخص  به یک طرف بچرخد و یا دستش تکان بخورد. نوع دیگر صرع  با تابیدن نور در عروسی ها و یا جلوی کامپیوتر اتفاق می افتد که به این نوع از صرع، رفلکسی می گویند.
دلیل بروز تشنج‌های منجر به صرع چیست؟
تشنج به هر علتی می تواند رخ دهد. برای مثال در دوران بارداری به علت قرص هایی که زنان مصرف می کنند، مسمومیت حاملگی، کمبود اکسیژن، کمبود قند و کلسیم باعث ایجاد این بیماری می شود. همچنین برخی از نوزادان به صورت مادرزادی دچار صرع می شوند.
در سنین کودکی به صورت ارثی، در افراد میانسال تومورهای مغزی و در افراد مسن آلزایمر و سکته های مغزی باعث ایجاد صرع می شود.
بعد از حمله صرع چه باید کرد؟ کمک های اولیه برای این بیماری چیست؟
اولین مرحله حفظ آرامش است. مرحله بعد شامل خواباندن بیمار در حالت بدون خطر است، به صورتی که بیمار را به یک سمت بخوابانند، به گونه ای که سر بیمار کمی به سمت پایین قرار گیرد. نکته بعد این است که افراد به هیچ وجه درون دهان بیمار چیزی قرار ندهند به ویژه چیزهای سخت مانند قاشق.
همچنین اگر داروی دیازپام در دسترس افراد است به صورت شیاف برای بیماران استفاده کنند. همچنین قطره های خوراکی و ژل هایی وجود دارد که در این شرایط می توان از آنها استفاده کرد و بین دهان و لثه چکاند. مرحله بعد تماس با اورژانس است.
همچنین فرد بیمار را باید از جاهایی که لبه تیز دارد دور کنند. بنابراین اقدامات احتیاطی باید کاملا رعایت شود تا بیماران در سطوحی قرار نگیرند که به سر آنها ضربه وارد شده و باعث آسیب به مغز شود.
همین جا باید متذکر شوم که میزان مصرف دیازپام در افراد بستگی به سن آنها دارد که برای کودکان حدود 5 میلی گرم و برای بزرگسالان 10 میلی گرم است. مهم ترین مسئله این است که به سر افراد ضربه وارد نشود.

عارضه اصلی که صرع ایجاد می کند چیست؟
گاهی اوقات تشنج های ناگهانی باعث مرگ می شود، اما مشکل اصلی که تشنج ایجاد می کند، تصادفات در هنگام رانندگی است و این در حالی است که متاسفانه افراد مصروع رانندگی می کنند.
اگر تشنج ها طولانی و مداوم باشد به مغز آسیب می زند. افرادی که صرع دارند حتما یک کد یا برگه همراه داشته باشند تا هنگامی که مورد حمله صرع شدند اطرافیان متوجه شوند و سریعا به اورژانس خبر دهند تا بلافاصله دیازپام تزریق و از عوارض آن کم شود.
آیا این بیماری باعث مرگ ناگهانی می شود؟
بسیاری از بیماری ها هستند که باعث مرگ ناگهانی می شوند و در مورد مبتلایان به صرع اگر این افراد دارو مصرف نکنند، می توانند دچار مرگ ناگهانی غیر قابل توضیح شوند. برای مثال بیماران قلبی که دچار سکته قلبی شده، نارسایی قلبی داشته و یا تنگی دریچه آئورت داشته باشند نیز دچار مرگ ناگهانی می شوند، پس نمیتوانیم بگوییم صرع بیماری کشنده ای است.
صرع سراغ شیرخواران هم می رود؟ توصیه شما به مادران کودکان مبتلا به صرع چیست؟
صرع سن خاصی ندارد. اگرچه این بیماری در نوزادان و افراد مسن بیشتر است، اما کودکان نیز دچار صرع می شوند. نکته مهم نحوه برخورد دیگران در برابر افرادی است که دچار صرع می شوند.
والدین  اغلب می ترسند و دچار اضطراب می شوند. بنابراین والدین و به ویژه مادران باید در مرحله اول آرامش خود را حفظ کنند.
یکی از مواردی که باعث صرع می شوند بی خوابی است. همچنین مبتلایان به صرع باید داروهای خود را به موقع مصرف کنند. در این میان هستنند بیمارانی که داروی خود را فراموش می کنند و والدین نیز توجهی به این موضوع نمی کنند.
در صورت وجود بیماری، والدین باید آرامش خود را حفظ کرده، به پزشک مراجعه کنند، داروها را به موقع به فرزندان خود بدهند، بیماران باید خواب کافی و تغذیه مناسب داشته باشند.
صرع در زنان شایع تر است یا مردان؟ سن هدف این بیماری چه سنی است؟
این بیماری هر سن، هر جنس و هر شغلی را تحت الشعاع قرار می دهد. اما بیشتر افرادی که صرع دارند به لحاظ اقتصادی از طبقات پایین هستند. زیرا این افراد به دلیل عدم اگاهی به ازدواج های فامیلی تن می دهند و در دوران بارداری به لحاظ فرهنگی آگاه نمی شوند.
همچنین این افراد اغلب هنگام استفاده از دوچرخه و موتورسیکلت از کلاه استفاده نمی کنند و دچار ضربه های سر می شوند. بنابراین صرع بیشتر در خانواده هایی با شرایط اقتصادی پایین تر اتفاق می افتد، زیرا آموزش کافی دریافت نمی کنند.
این بیماری از لحاظ همه‌گیری چه وضعیتی دارد؟ وضعیت بیماری صرع در ایران و استان اصفهان به چه صورت است؟
قریب به 50 تا 60 میلیون نفر در جهان و حدود یک درصد جامعه به این بیماری مبتلا هستند. ایران و اصفهان هم مانند دیگر شهرها و استان ها همان میزان فرکانس را دارد، میزان 1 درصد از افراد یک جامعه بیماری صرع دارند.
بنابراین اگر جمعیت استان اصفهان را 5 میلیون نفر در نظر بگیریم، حداقل 50 هزار نفر به صرع مبتلا هستند. البته این آمار حداقل است. در اصفهان به دلیل اینکه تعداد جانبازان و شهیدان بیشتری دارد به طبع بیماران صرعی بیشتری نیز دارد. علاوه بر این اصفهان به دلیل اینکه شهر دوچرخه و موتور است، بیماران تروما بیشتری هم دارد.
آیا برای یک بیمار مصروع امکان ازدواج و بچه دار شدن وجود دارد؟
صرع تابو نیست و مبتلایان مانند بقیه افراد می توانند زندگی عادی داشته باشند، ازدواج کنند و بچه دار شوند. اما متاسفانه در کشور ما از این بیماری یک غول ساخته شده و افراد فکر می کنند که صرع یک بیماری خاص است. ما باید این باورها را از بین ببریم. این سوال مانند آن است که بگوییم آیا یک فرد دیابتی، فردی که دارای دیسک کمر است یا فردی که دارای فشار خون است می تواند ازدواج کند یا خیر.
بیمار مصروع می تواند ازدواج کند فقط باید قبل از ازدواج فرد مقابل را از بیماری خود آگاه کنند تا در آینده دچار مشکل نشوند. همچنین خانم‏ های مصروعی که قصد بارداری دارند، باید قبل از باردار شدن به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنند و مشاوره بگیرند. قطعا مصرف دارو در دوران بارداری نیاز است ولی برخی داروها به جنین صدمه می ‏زنند بنابراین باید با داروهای دیگری جایگزین شوند.
چه توصیه هایی در پیشگیری از صرع در دوران بارداری دارید؟
همانطور که می دانید نیمی از جمعیت ایران را خانم ها در بر می گیرند و زمانی که این خانم ها به سن بارداری می رسند باید مراقبت های لازم را در جهت جلوگیری از صرع را بدانند و انجام دهند. مشکل اصلی هم در همین امر پیشگیری است. خانم ها برای حاملگی باید برنامه داشته باشند تا مبادا قبل از بارداری داروهای ممنوعه مانند سدیم وارپرت را مصرف کرده باشد و حتما باید 5 ماه قبل از بارداری فولیک اسید مصرف بکنند. 
بهترین دارو برای کنترل صرع سدیم است اما در عین حال خانم های باردار نباید از آن استفاده کنند. افراد مصروع باید حداقل هر سه ماه یک بار به پزشک مراجعه کنند و خانم های باردار هفته 12 بارداری و بعد ازآن در هفته 18 برای تست غربالگری سنوگرافی می کنند. 
سطح داروها باید در حین حاملگی اندازه گیری شود برای مثال زمانی نیاز می شود که در هفته آخر بارداری ویتامین K مصرف و یا حتی به نوزاد تزریق شود.
در دوران شیر دهی چطور؟
هیچ مانعی برای شیر دادن در خانم های مصروع وجود ندارد. همه دارو ها از شیر رد می شود ولی برخی دارو ها کمتر و برخی دیگر زیاد تر. آن دسته از داروهایی که به پروتئین وصل می شوند کمتر وارد شیر مادر می شود. بنابراین مانعی برای شیر دادن در افراد مصروع نمی باشد مگر اینکه نوزاد عارضه ای مانند بی خوابی داشته باشد.
درمان بیماری صرع چگونه است؟
صرع نیز مانند همه بیماری ها درمان های دارویی دارد و در مواردی منجر به جراحی می شود، اما روش درمان عمدتا دارویی است، به گونه ای حدود 70 تا 80 درصد بیماران به دارو جواب می دهند. اما حدود 30 درصد به دارو جواب نمی دهند که برای درمان آنها باید از روش های دیگر استفاده کرد که می تواند شامل جراحی، رژیم های غذایی باشد.
درمان دارویی و البته طولانی ‏مدت است و بیمار باید حداقل 2 تا 4 سال بعد از آخرین تشنج، دارو مصرف کند. این داروها با ‌توجه به تغییرات نوار مغز و بهبود آن، به‌تدریج و طی 6 ماه تا یک سال کم و در نهایت قطع می‌شود. حتما باید عوارض دارو به اطلاع بیماران برسد و معاینه و آزمایش‏های دوره‏ای انجام شود. نکته مهم اینکه بیمار باید به موقع داروهایش را مصرف کند و خودسرانه مصرف دارو را قطع نکند. قطع خودسرانه دارو شایع‌ترین علت صرع پایدار است.
توزیع داروهای صرع در ایران چه وضعیتی دارد؟ چگونه می‌توانیم احتمال بروز حمله‌های صرع را کم کنیم؟
داشتن شیوه زندگی سالم، یعنی داشتن خواب منظم، نداشتن بیدار خوابی‏های متعدد طی شب، مصرف نکردن دخانیات و الکل، پیشگیری از ابتلا به یبوست و سایر مشکلات گوارشی، خوردن صبحانه و پیشگیری از گرسنگی، قرار نگرفتن در مکان‏های پر سر و صدا، با صدای موسیقی بلند یا در معرض نورهای شدید و متناوب حاصل از مانیتور، رقص نور و... از عوامل موثر در بهبود وضع بیماران مبتلا به صرع است. 
کارهای که یک بیمار مصروع نباید انجام دهد؟ مرکز درمانی صرع در اصفهان در چه وضعیتی قرار داد؟
بزرگ ترین و مجهزترین مرکز درمان و جراحی صرع در ایران مرکز آموزشی درمانی آیت الله کاشانی است که این مرکز از سال 84 شروع به کار کرد و در واقع نخستین مرکز جراحی جامع صرع در ایران محسوب می شد که دانشگاه علوم پزشکی پایه گذار آن بود.
مرکز کاشانی بیشترین میزان مراجعه بیماران جراحی صرع و بیماران صعب العلاج صرع را دارد، به گونه ای که حدود سه تا چهار هزار بیمارانی که از کل ایران ارجاع دادند و به لحاظ دارویی برای آنها کاری نمی توان کرد را در این مرکز بستری کردیم.

نزدیک به 350 عمل جراحی در مرکز صرع کاشانی صورت گرفته است و خوشبختانه در سال جاری بخش فوق تخصصی این مرکز راه اندازی شد، به گونه ای که نیروها را آموزش می دهیم تا بتوانند برای کل ایران این مراکز را تاسیس کنند.
مرکز کاشانی بیشتر حدود 30 درصد مبتلایان به صرع که مصرف دارو برای آنها جواب نمی دهد را بستری می کند.
آیا به لحاظ تجهیزات و دستگاه های جراحی این مرکز مجهز است؟
این مرکز به لحاظ تجهیزات و امکانات در وضعیت مطلوبی قرار دارد. نتایج اعمال جراحی در اصفهان با دنیا همخوانی دارد و همسطح اروپا و آمریکا است. اصفهان دارای پیشرفته ترین بخش درمانی و جراحی مربوط به بیماری صرع در ایران است. در مرکز جامع صرع ایران که در اصفهان مستقر است بررسی وضعیت موجود بیمار و پیش بینی نتیجه جراحی با بهره گیری از جدیدترین روش ها انجام می شود.
تاکنون پیشرفت خوبی در زمینه نقشه برداری از مغز در این مرکز صورت گرفته است، در این مرکز با کاشتن الکترود در سطح و داخل مغز،کانون ایجاد کننده تشنج شناسایی و در عمل جراحی این کانون خارج می شود.
در مرکز جامع صرع، متخصصان مغز و اعصاب، جراحی اعصاب، روان پزشکی عصبی، عصب روان شناس و تصویر برداری عصبی مشغول به فعالیت هستند. اما برای اینکه بتوانیم جراحی های بسیار پیشرفته انجام دهیم، نیاز به روبات داریم که هزینه آن بالا است و اگر بخواهیم با منطقه رقابت کنیم باید بتوانیم از روبات ها کمک بگیریم.
هزینه عمل جراحی صرع در این مرکز چه قدر است؟
هزینه های عمل جراحی بخش دولتی در مرکز کاشانی قابل مقایسه با بخش های خصوصی نیست. هزینه عمل جراحی صرع مقاوم به درمان در کانادا حدود یکصد هزار دلار و در آلمان 90 هزار یورو است در حالی که در مرکز جامع صرع ایران در اصفهان، این بیماران با هزینه متوسط یک میلیون تومان جراحی می شوند. اجرای برنامه تحول نظام سلامت تاثیر چشمگیری در کاهش هزینه های جراحی صرع داشته است.
خوشبختانه مسئولین دانشگاه اصفهان نسبت به هزینه درمان بیماران بسیار فعال برخورد کردند. هزینه عمل جراحی در بخش خصوصی حدود 25 تا 30 میلیون تومان است و هزینه بستری 10 تا 12 میلیون تومان است، اما این عمل ها در مرکز کاشانی با هزینه ای بالغ بر یک میلیون تومان انجام می شود.
البته مشکلات زیادی نیز در رابطه با این مرکز وجود دارد زیرا صرع یک بیماری خاص است و کمبودهایی وجود دارد که باید رفع شود. در واقع مرکز صرع کنونی فاز یک بیمارستان کاشانی است و برای ایجاد فاز دو نیاز به بودجه است.
هزینه های این مرکز از طریق یارانه هایی که افراد می پردازند تامین می شود و دانشگاه علوم پزشکی به سختی این مرکز را اداره می کند. بنابراین اگر بخواهیم با مرکز تهران و کشورهای منطقه رقابت کنیم، نیاز به تزریق پول داریم. اما با وجود تمام این شرایط مرکز کاشانی، بهترین مرکز جراحی صرع ایران است.
افراد جراحی شده پیش از این مجبور بودند به خارج بروند، اما اکنون با هزینه بسیار پایین در داخل کشور درمان می شوند. 70 درصد بیماران جراحی شده به طور کامل درمان شدند و 20 درصد بهبود یافتند.
آیا بعد از عمل جراحی بیمار بهبودی کامل را پیدا می کند؟
با توجه به اینکه عمل جراحی صرع یکی از سخت ترین و پیچیده ترین جراحی ها است، 70الی 80 درصد بیمارانی که تحت عمل جراحی قرار می گیرند بهبود می یابند. 70 درصد این جراحی روی قسمتی از گیج گاه انجام می شود. بچه های که دچار تب و تشنج های پیچیده می شوند از سن 2 سالگی یا 5 سالگی، یعنی حدود 15 دقیقه علائم یک طرفه دارند نسبت به بقیه ،عمل جراحی سختی را روی قسمت گیج گاه دارند ولی با این حال درصد زیادی از جراحی ها موفقیت آمیز بوده است.
چه قدر احتمال دارد بیمار مبتلا به صرع بعد از درمان دوباره دچار صرع شود؟
این بیماری بعد از درمان و مداوا نزدیک به 80 درصد بازگشت ندارد.
توصیه های تغذیه ای شما برای بیماران مبتلا به صرع چیست؟
نوع تغذیه در ابتلا به این بیماری مهم نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد روش تغذیه است. بنابراین افراد باید یک صبحانه کامل شامل شیر و لبنیات میل کنند. مبتلایان به صرع باید روزانه کالری کافی دریافت کنند. سه وعده غذای اصلی صبحانه، ناهار و شام سبک داشته باشند و همچنین از میوه ها و سبزی های تازه استفاده کنند.
در کشور ما کمبود کلسیم فراوان است و ویتامین D3 اغلب افراد کم است. بنابراین مواد غذایی باید به اندازه کافی و درست مصرف شود. این در حالی است که رژیم های گرم و سرد در این بیماری نقش چندانی ندارد، بلکه آنچه اهمیت دارد تغذیه خوب، کالری مناسب، پروتئین، لبنیات خوب و میوه و سبزیجات به اندازه کافی است.
یک رژیم غذایی صحیح و مصرف مکمل های ویتامینی مخصوصا اسید فولیک می تواند باعث کاهش نقص هنگام تولد و صرع مادرزادی شود.

آیا خوراکی خاصی باعث تشدید صرع می شود؟
خیر، اما موادی مانند نیروزاها، مخدرومصرف قرص های آرامش بخش بیجا ومهم تر از آن قلیان، سیگارو الکل باعث تشدید این بیماری می شود.مصرف الکل و حتی قطع ناگهانی آن علاوه بر ایجاد بیماری کبدی باعث ایجاد صرع هم می شود.
یکی از باورهای غیرمنطقی در مورد بیماری صرع این است که مصرف غذاهایی با طبع سرد مثل خیار، هندوانه، گیلاس و ... باعث بروز تشنج‏ می ‏شود، در حالی‌که از نظر علمی، رژیم غذایی خاصی که باعث ایجاد بیماری صرع یا تشنج شود یا رژیمی که بتواند از بروز این بیماری جلوگیری کند، وجود ندارد.
برای پیشگیری از صرع چه توصیه ای دارید؟
یکی از علل صرع ضربه های مغزی است. بنابراین اولین قدم پیشگیری از تروما است. ازدواج های فامیلی باید کمتر صورت گیرد. مصرف قند و کلسیم در رژیم غذایی افراد باید اصلاح شود.
یک نکته بسیار مهم این است که بسیاری از مبتلایان به صرع ممکن است دارو مصرف کنند، در حالی که استفاده نا به جا از داروها باعث ایجاد صرع می شود. داروها را تنها باید پزشک تجویز کند. علاوه بر این قطع خودسرانه دارو باعث اوج حمله صرع می شود.
همچنین استفاده  از الکل، سیگار و قلیان و بی خوابی نیز باعث تشدید صرع می شود. این در حالی است که بسیاری از افراد سیستم خواب خود را تغییر داده اند، به گونه ای که شب ها بیدار هستند و هنگام روز می خوابند. اما باید توجه داشته باشند که خواب شب برای پیشگیری از صرع بسیار مهم  است. 
با توجه به تجربه ای که دارید، پیش بینی شما از شیوع این بیماری درسال های اخیر ودر آینده در کشور ایران چیست؟
تشخیص این بیماری نسبت به قبل بیشتر شده است، بنابراین وقتی خانواده ها از صرع های مخفی اطلاع داشته باشند، بیماران صرعی زودتر شناسایی می شوند. برای مثال صرع کوچک که در کودکان ایجاد می شود، والدین با مشاهده علائمی همچون بد خطی یا جا انداختن کلمات در فرزند خود، به پزشک مراجعه می کنند.همچنین اگر بیماری تروما پیشگیری نشود و استفاده از مواد مخدر زیاد شود، صرع افزایش پیدا می کند. پس همه چیز به ما بستگی دارد تا با آگاهی کامل از ابتلا به این بیماری جلوگیری کنیم.
یکی از طرح های شهرداری سه شنبه های بدون خودرو است. شما چه قدر این طرح را می شناسید و وارد این فضا شده اید؟
من تابلوهای زیادی را در خصوص سه شنبه های بدون خودرو در چهارباغ دیده ام ولی خودم از این فضا استفاده نکرده ام. اما عادت به پیاده روی در پارک ها دارم، داشتن چنین فضایی در شهر، جای تقدیر دارد. با این وجود جمعیت کمی صبحگاه در فضای پارک دیده می شود. دوچرخه سواری عادت پسندیده ای است که امیدوارم در طرح سه شنبه های بدون خودرو باب شود و البته در صورتی که بستر سازی منسب برای تردد دوچرخه ها در شهر فراهم شود.
گفتگو/ آیدا علی اکبری گروه علمی خبرگزاری ایمنا/