به گزارش خبرنگار ایمنا در شهرستان شهرضا، سقاخانه در معماری سنتی ایرانی، به فضاهای کوچکی در معابر عمومی گفته میشد که اهالی و کسبه برای آب دادن به رهگذران تشنه درست میکردند. ظاهر این ابنیه معمولاً ظروف سنگی بزرگی بودند که آب آشامیدنی در آنها ریخته میشد و پیالههایی با زنجیر به آنها بسته میشد.
سقاخانهها در ابتدا بیشتر جنبه خدماتی داشتند و بانیان آنها بیشتر به منظور ثواب بردن، اقدام به ساخت و نگهداری آنها میکردند. برخی سقاخانهها دائمی بودند و برخی دیگر در زمان های خاص بویژه به هنگام عزاداری محرم برپا میشدند. برای آگاهی دادن به رهگذران در شب، شمعهایی در اطراف سقاخانه تعبیه و روشن میشد که بعدها جنبهای مذهبی پیدا کرد و کسانی که نذر و نیازی داشتند هر شب جمعه، شمعهایی را در سقاخانهها روشن میکردند.
به روایت دیگر، سقاخانه ها معمولا دارای دری مخصوص، که در جلوی آن مکانی برای روشن شدن شمع بوده که این خود در جهت رفع نیاز مردم تهیدست در آن زمان بوده است، چون در آن زمان منازل با شمع روشنایی داشتهاند و مردم شمعها را برای روشنایی سقاخانه و نیز برای کمک به افرادی که قدرت خرید شمع در روزگارخود را نداشتهاند، به این مکان میآوردند؛ البته همواره عدهای هم با عقیدهای خالص به این مکانها نگریسته و بانظر تقدس با آن برخورد میکنند.
یکی از کارهای خیرخواهانه و از امور ضروری جامعه مسلمانان تأسیس و ساختمان سازی سقاخانه ها بوده است. گرچه این امر در همه دنیا رایج بوده اما مسلمانان بویژه شیعیان در این امر پیش قدم شده و اشخاص خیری با ساختن این نوع بنا در سرراهها و بازارها و ابتدای دروازه ی شهرها جهت سیراب کردن مسافران و کسانی که باری به هر جهت از منزل خود فاصله گرفتهاند تا اگر احتیاج به نوشیدن آب داشتند در این مکانها سیراب شوند.
سقاخانهها از جمله بهترین نشانههای ابراز محبت مردم در گذشته به هم بوده که در شهرستان شهرضا جلوه خاصی داشته است؛ شهرستان شهرضا یکی از شهرهای بین راهی کشور بوده و همواره تعداد زیادی مسافر به آن آمد و شد میکردند بنابراین مردم شهر به مرور زمان راههایی را برای خدمت رسانی به مسافران و باراندازان و تاجرانی که در این شهر اطراق میکردند، یافتند که یکی از آنها ایجاد محلی به نام «سقاخانه» برای سیرآب کردن مسافران و عابران بوده است.
مومنان معمولا وقف هایی نیز بر آن ترتیب دادهاند و حتی بعضی از آنها در تابستان یخ وقفی نیز داشته؛ بر بسیاری از این سقاخانهها اشعاری برروی سنگ کنده شده نظیر:
آبی بنوش و لعنت حق بر یزید کن********جان فدای مرقد شاه شهید کن
ساختمان سقاخانه ها عبارت بوده از مکان های به طول و عرض 3 در 4 متر و یا بیشتر که درآن چاهی که از آن آب کشیده میشده، دلو و طناب، چرخ چاه، سنگ آبی(پارچه تراشیده شده که درآب ریخته می شد) و شیری خارج از سنگ آب (جهت برداشتن آب)، وجود داشته است.
سقاخانه مير مسيّب
متاسفانه بسياري از اسناد وقف نامه هاي سقاخانه هاي شهرضا به دست ما نرسيده تا سابقه اين سنت نيكو را دقيقاً بررسي كنيم. قديمترين سندي كه ما به آن دست يافته ايم وقف نامه سقاخانهاي در بازار شهرضاست كه باني آن «ميرمسيب» نامي بوده است و آن را در سال 1117هـ.ق. يعني بيش از 3 قرن پيش ساخته است. اصل اين وقف نامه اكنون در اداره اوقاف و امور خيريه شهرضا موجود است.
واقف این سقاخانه، سه باب مغازه را وقف اين آن كرده تا متوليان موقوفه از اجاره بهاي آن، كارگراني را اجير كنند تا آب از چاه بكشند و در سنگاب يا حوضچه ي آن بريزند و نيز براي تهيه دلو و ريسمان و مخارج تعميرات سقاخانه هزينه كنند.
در دهههاي نخست قرن حاضر اين سقاخانه مجهز به موتور آبكش شد و امروزه به آب شهر وصل است.
در آخرين مرمت سقاخانه به سال 1388هـجری خورشیدی، كاشي كاري زيبايي بر ديواره آن نصب شده كه بر روي آن نوشته شده است: «اين سقا خانه در سنه 1117 هـ .ق. توسط آقاي سيد مير مسيب بن سيادت بنا شده.»
نكته اي كه در همين جا بايد متذكر شویم این است که بنا به عقیده برخی از صاحب نظران، سازندگان كاشي به اشتباه نام پدر واقف را سيادت نوشتهاند و اين به خاطر عدم دقت در خواندن وقف نامه بوده است چون در متن آن وقفنامه آمده است: «مير مسيب بن سيادت و مرحمت پناه مير محمد صادق الحسيني قمشهاي» بر اهل علم واضح است که سيادت و مرحمت پناه بدل و توصيف گونهاي است براي ميرمحمد صادق. اين ادعا را دو دليل ديگر ثابت مي كند.
نخست آن كه در پايان وقف نامه آمده است:«محل مُهر مسيب بن مير محمد صادق» و دليل دیگر آن كه سيادت به عنوان اسم افراد در شهرضا و مناطق ديگر رواج ندارد.
سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس(ع)
سقاخانه حضرت ابوالفضل(ع)، واقع در «بازارچه آقا سيدعلي» در «محله عليا» -خيابان انقلاب اسلامي، كوچه 46 است.
باني اين بناي مقدس فردی به نام «حاج سيد علي» فرزند «سيد رسول»بوده كه در حدود 120 سال قبل در كربلا وفات نموده است. از آن جا كه اين سقاخانه به نام حضرت ابوالفضل(ع) نامبردار است، مردم محل به آن اعتقاد خاصي داشته و دارند. آنها نذورات خود را به متوليان سقاخانه ميدادهاند و متوليان نيز در تابستانها قالبهاي يخ را خريداري كرده و در سنگاب سقاخانه ميريخته اند.
حدود شصت سال قبل نوادگان بانی،آن را به آب تصفيه شهري متصل کردند و در سال 1358 هـ.ش نیز از همین دودمان، باز هم آن را تعمير كرده و به صورت كاملاً بهداشتي ساختند و در آن آب سرد كن تعبيه کردند.
نكته قابل توجه درباره اين سقاخانه آن است كه حجم نذوراتي كه تقدیم اين سقاخانه ميشود به اندازهای است كه از محل آن تاكنون بيش از 200 آب سردكن در اماكن مختلف شهر نصب شده است.02149/131
سقاخانهها در ابتدا بیشتر جنبه خدماتی داشتند و بانیان آنها بیشتر به منظور ثواب بردن، اقدام به ساخت و نگهداری آنها میکردند. برخی سقاخانهها دائمی بودند و برخی دیگر در زمان های خاص بویژه به هنگام عزاداری محرم برپا میشدند. برای آگاهی دادن به رهگذران در شب، شمعهایی در اطراف سقاخانه تعبیه و روشن میشد که بعدها جنبهای مذهبی پیدا کرد و کسانی که نذر و نیازی داشتند هر شب جمعه، شمعهایی را در سقاخانهها روشن میکردند.
به روایت دیگر، سقاخانه ها معمولا دارای دری مخصوص، که در جلوی آن مکانی برای روشن شدن شمع بوده که این خود در جهت رفع نیاز مردم تهیدست در آن زمان بوده است، چون در آن زمان منازل با شمع روشنایی داشتهاند و مردم شمعها را برای روشنایی سقاخانه و نیز برای کمک به افرادی که قدرت خرید شمع در روزگارخود را نداشتهاند، به این مکان میآوردند؛ البته همواره عدهای هم با عقیدهای خالص به این مکانها نگریسته و بانظر تقدس با آن برخورد میکنند.
یکی از کارهای خیرخواهانه و از امور ضروری جامعه مسلمانان تأسیس و ساختمان سازی سقاخانه ها بوده است. گرچه این امر در همه دنیا رایج بوده اما مسلمانان بویژه شیعیان در این امر پیش قدم شده و اشخاص خیری با ساختن این نوع بنا در سرراهها و بازارها و ابتدای دروازه ی شهرها جهت سیراب کردن مسافران و کسانی که باری به هر جهت از منزل خود فاصله گرفتهاند تا اگر احتیاج به نوشیدن آب داشتند در این مکانها سیراب شوند.
سقاخانهها از جمله بهترین نشانههای ابراز محبت مردم در گذشته به هم بوده که در شهرستان شهرضا جلوه خاصی داشته است؛ شهرستان شهرضا یکی از شهرهای بین راهی کشور بوده و همواره تعداد زیادی مسافر به آن آمد و شد میکردند بنابراین مردم شهر به مرور زمان راههایی را برای خدمت رسانی به مسافران و باراندازان و تاجرانی که در این شهر اطراق میکردند، یافتند که یکی از آنها ایجاد محلی به نام «سقاخانه» برای سیرآب کردن مسافران و عابران بوده است.
مومنان معمولا وقف هایی نیز بر آن ترتیب دادهاند و حتی بعضی از آنها در تابستان یخ وقفی نیز داشته؛ بر بسیاری از این سقاخانهها اشعاری برروی سنگ کنده شده نظیر:
آبی بنوش و لعنت حق بر یزید کن********جان فدای مرقد شاه شهید کن
ساختمان سقاخانه ها عبارت بوده از مکان های به طول و عرض 3 در 4 متر و یا بیشتر که درآن چاهی که از آن آب کشیده میشده، دلو و طناب، چرخ چاه، سنگ آبی(پارچه تراشیده شده که درآب ریخته می شد) و شیری خارج از سنگ آب (جهت برداشتن آب)، وجود داشته است.
سقاخانه مير مسيّب
متاسفانه بسياري از اسناد وقف نامه هاي سقاخانه هاي شهرضا به دست ما نرسيده تا سابقه اين سنت نيكو را دقيقاً بررسي كنيم. قديمترين سندي كه ما به آن دست يافته ايم وقف نامه سقاخانهاي در بازار شهرضاست كه باني آن «ميرمسيب» نامي بوده است و آن را در سال 1117هـ.ق. يعني بيش از 3 قرن پيش ساخته است. اصل اين وقف نامه اكنون در اداره اوقاف و امور خيريه شهرضا موجود است.
واقف این سقاخانه، سه باب مغازه را وقف اين آن كرده تا متوليان موقوفه از اجاره بهاي آن، كارگراني را اجير كنند تا آب از چاه بكشند و در سنگاب يا حوضچه ي آن بريزند و نيز براي تهيه دلو و ريسمان و مخارج تعميرات سقاخانه هزينه كنند.
در دهههاي نخست قرن حاضر اين سقاخانه مجهز به موتور آبكش شد و امروزه به آب شهر وصل است.
در آخرين مرمت سقاخانه به سال 1388هـجری خورشیدی، كاشي كاري زيبايي بر ديواره آن نصب شده كه بر روي آن نوشته شده است: «اين سقا خانه در سنه 1117 هـ .ق. توسط آقاي سيد مير مسيب بن سيادت بنا شده.»
نكته اي كه در همين جا بايد متذكر شویم این است که بنا به عقیده برخی از صاحب نظران، سازندگان كاشي به اشتباه نام پدر واقف را سيادت نوشتهاند و اين به خاطر عدم دقت در خواندن وقف نامه بوده است چون در متن آن وقفنامه آمده است: «مير مسيب بن سيادت و مرحمت پناه مير محمد صادق الحسيني قمشهاي» بر اهل علم واضح است که سيادت و مرحمت پناه بدل و توصيف گونهاي است براي ميرمحمد صادق. اين ادعا را دو دليل ديگر ثابت مي كند.
نخست آن كه در پايان وقف نامه آمده است:«محل مُهر مسيب بن مير محمد صادق» و دليل دیگر آن كه سيادت به عنوان اسم افراد در شهرضا و مناطق ديگر رواج ندارد.
سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس(ع)
سقاخانه حضرت ابوالفضل(ع)، واقع در «بازارچه آقا سيدعلي» در «محله عليا» -خيابان انقلاب اسلامي، كوچه 46 است.
باني اين بناي مقدس فردی به نام «حاج سيد علي» فرزند «سيد رسول»بوده كه در حدود 120 سال قبل در كربلا وفات نموده است. از آن جا كه اين سقاخانه به نام حضرت ابوالفضل(ع) نامبردار است، مردم محل به آن اعتقاد خاصي داشته و دارند. آنها نذورات خود را به متوليان سقاخانه ميدادهاند و متوليان نيز در تابستانها قالبهاي يخ را خريداري كرده و در سنگاب سقاخانه ميريخته اند.
حدود شصت سال قبل نوادگان بانی،آن را به آب تصفيه شهري متصل کردند و در سال 1358 هـ.ش نیز از همین دودمان، باز هم آن را تعمير كرده و به صورت كاملاً بهداشتي ساختند و در آن آب سرد كن تعبيه کردند.
نكته قابل توجه درباره اين سقاخانه آن است كه حجم نذوراتي كه تقدیم اين سقاخانه ميشود به اندازهای است كه از محل آن تاكنون بيش از 200 آب سردكن در اماكن مختلف شهر نصب شده است.02149/131
نظر شما