سلامتي و پاكي محيط زيست بهترين مشوق مردم برای تفكيك زباله از مبدا

به گزارش ايمنا، بازیافت فرایندی است که طی آن مواد، جمع آوری و جدا شده و به منزله مواد خام برای تولید محصولات جدید به کار گرفته می شوند. 
مواد زائد جامد که به اختصار زباله نامیده می شوند ،هم اکنون در چهار چوب برنامه های زیست محیطی اهمیت ویژه ای یافته اند .انسان و سایر موجودات کره زمین زباله ساز هستند و سلامتی آنان به کنترل این ماده بستگی دارد. بازیافت معمولا چهار مرحله دارد؛ نخست جمع آوری مواد قابل بازیافت مانند شیشه، فلز، پلاستیک و مواد غذایی است، دوم جدا سازی این مواد در ظروف مختلف، سوم فرایندهایی که این مواد را دوباره قابل استفاده می سازند مانند خمیر کردن کاغذ یا نایلون و تبدیل دوباره آن به کاغذ و نایلون و چهارم بازاریابی، خرید و فروش و استفاده از کالایی که از مواد بازیافتی ساخته شده است.
زباله خشك و تَر چيست؟
زباله تر شامل هر چیزی می شود که فاسدشدنی است؛ پسماند غذا، تفاله چای، میوه فاسد، لاشه حیوان و هر چیز قابل تجزیه‌ای در این دسته قرار می‌گیرد. دستمال کاغذی هم می‌تواند در این دسته جای بگیرد. دستمال کاغذی اصولا جزو زباله‌های عفونی است، اما با توجه به سلولز و کربن آن برای کمپوست مفید است و کمپوست به عنوان کود برای درختان وکشاورزی استفاده می‌شود.
فلز پسماند بسیار با ارزشی است و قوطی کنسرو، لوله و پیچ و مهره ظروف فلزی دور ریختنی ، چوب و منسوجات پارچه‌ای، شیشه و پلاستیک. نان خشک هم می‌تواند در  دسته پسماندهاي خشك قابل بازيافت قرار بگیرد. البته نان خشک جزو کمپوست است اما با توجه به نگاهی که ما به نان داریم و آن را «برکت» می‌دانیم، می‌توانیم نان خشک را از زباله تَر جدا کنیم تا به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار بگیرد.
 
ميزان تولید و بازیافت زباله در ايران و اروپا
روزانه بیش از 5.3 میلیون تن زباله در جهان تولید می شود و ایرانی ها با میانگین سرانه 700 گرم ، 40 هزار تن زباله در روز تولید می کنند که در اصل دو برابر استاندارد جهانی است. سرانه تولید پسماند در شبانه روز در استان تهران به ازای هر نفر ۷۵۰ تا ۸۰۰ گرم است که این میزان در کشورهای اروپایی ۳۰۰ تا ۳۵۰ گرم است. در واقع هر شهروند تهرانی در هر سال تقریبا 5 برابر وزن خود زباله تولید می کند.
این در حالی است که آلمانی ها روزانه 90 هزار تن تولید زباله دارند که شاید در نگاه اول فاجعه به نظر می رسد. اما در کشورهای توسعه یافته ای همچون آلمان 80 درصد از زباله ها بازیافت می شود. یعنی ده برابر میزان زباله های بازیافت شده ایران. به همین دلیل هم آنها خود را قهرمان محیط زیست جهان می دانند.  
سوئیس به عنوان یکی از مهم ترین کشورهای مدافع بازیافت زباله، در سال 2008 توانست 50 درصد زباله های تولیدی مردمانش را بازیافت کند. این در شرایطی است که در این کشور بیش از 5 میلیون تن زباله شهری تولید شد که در حدود نیمی از این زباله ها را بازیافت و نیم دیگر آن را در کوره های مخصوص زباله سوزانده شد.

مشوق‌هاي جمع‌آوري بازيافت در آسيا
در ابتکاری که به تازگی از سوی شهرداری‌هاي شهرهاي  پکن در چین و سئول در کره جنوبی و همچنین برخی از شهرهای این دو کشور صورت گرفته، شهروندان می توانند با تحویل زباله های خشک و بطری های پلاستیکی، خدماتی نظیر شارژ تلفن همراه و کارتهای اتوبوس و مترو با تخفیف های ویژه دریافت کنند.
 در این خدمات که از مدتی قبل آغاز شده است، دست اندرکاران شهری دستگاه های مزبور را حتی در برخی ایستگاه های پرتردد اتوبوس نصب کرده اند تا مسافران در همانجا بتوانند خدمات را دریافت کنند.  این در شرایطی است که اصولا در کشورهای غربی مردم در قبال بطری های پلاستیکی که به دستگاه می اندازند مبلغی پول دریافت می کنند.
 بطری های پلاستیکی که برای این کار مورد استفاده قرار می گیرد البته باید دارای بارکد باشد در غیر این صورت دستگاه هر بطری را قبول نخواهد کرد.
 شهرداری سئول کره جنوبی هم در اقدامی کم سابقه دستگاه هایی را نصب کرده است که مردم با دادن زباله خشک به آنها می توانند کارت اتوبوس دریافت کنند که خود حرکتی بدیع در راستای ارایه خدمات زیست محیطی به مشتریان است.
 اینها تنها بخشی از خدماتی است که دولت های شرق آسیا از جمله در این دو کشور برای مردم در نظر گرفته اند تا آنها هم از کثیف کردن محیط زیست پرهیز کنند و هم برای جمع آوری بطری ها و شیشه های نوشیدنی تشویق شده و آنها را به چرخه باز مصرف برگردانند.
 در سطح شهرهای مختلف این کشورها همچنین انواع سطل های زباله در نظر گرفته شده است که بخشی از آنها فقط مربوط به تولیداتی است که دوباره قابلیت بازفرآوری دارند. 
مديريت پسماند در آمريكا و اروپا چگونه است
آلمان ها خود را قهرمان محیط زیست جهان می‌دانند. جداسازی زباله‌های خانگی امری بسیار مهم برای مردم آلمان است. در هر آپارتمان معمولاً 5 سطل برای 5 نوع زباله وجود دارد كه با رنگ‌های جداگانه مشخص شده‌اند. زرد برای بسته بندی‌ها مانند كارتون‌های قدیمی شیر، آبی برای كاغذ و مقوای نازك، سطل‌های ویژه شیشه در سه قسمت شیشه های روشن، قهوه‌ای و سبز و یك سطل برای مواد غذایی و گیاهی و سرانجام یك سطل سیاه برای سایر زباله‌ها كه مناسب برای افرادی هم هست كه حوصله جداسازی زباله‌ها را ندارند. از لحاظ تئوری و قانونی همه آلمانیها ملزم به رساندن زباله‌های خاص مانند باطری و مواد شیمیایی به مراكز بازیافت هستند بر اساس نظرسنجی‌ها حدود 90 درصد آلمانی‌ها باعلاقه شخصی به جداسازی زباله‌ها می‌پردازند.
در مورد سهم بازیافت پسماندها در امریکا در سال 2010 میلادی 36 درصد از پسماندهای امریکا بازیافت می‌شد اما در سال گذشته نرخ خاکسترسازی زباله‌ها در این کشور بسیار کم بود زیرا سردمداران امریکا بر این باور بودند که گازهای متصاعد شده حاصل از سوزاندن پسماندها و تبعات منفی آن روی محیط‌ زیست بسیار زیاد است. از طرف دیگر هزینه خاکسترسازی پسماندها در کارخانه‌های مخصوص بسیار زیادتر از هزینه مدفون کردن آنها بود و به همین دلیل سهم بیشتری از پسماندهای غیرخطرناک در این کشور دفن می‌شد. آمار نشان می‌دهد 50 درصد از زباله‌های شهری در امریکا دفن می‌شود و نرخ دفن زباله در این کشور سه برابر ژاپن است. مهمترین دلیل آن هم وجود فضای کافی برای دفن زباله‌ها است.
به گزارش بنیاد مطالعه و تحقیقات محیط‌زیست در امریکا 63.5 درصد از زباله‌های جامد در امریکا مدفون می‌شود و تنها 5.3 درصد از آنها از طریق خاکسترسازی از بین می‌رود.
البته از مجموع زباله‌های جامدی که در این کشور جمع‌آوری می‌شود تنها 25.7 درصد از آنها قابل بازیافت است و در مراحل مختلف تولید، از آنها استفاده می‌شود.
اما برای مدفون کردن زباله‌های خطرناک در امریکا قوانین سختگیرانه‌ای وجود دارد. مثلا باید زمینی که برای این کار استفاده می‌شود کاملا زیرسازی شده و با لایه‌های بتونی چندین بار اطراف آن از محیط خارج جدا شده باشد. از طرف دیگر سیستم ممانعت از نشت پسماندها به خارج از محیط و سیستم اخطاردهنده در صورت نشت از اطراف این محفظه نیز در محل تعبیه می‌شود. 

بهينه سازي ذخيره پسماند خشك ضروري است
در اصفهان روزانه چيزي بالغ بر 1000 تن پسماند تر و 60 تن پسماند خشك از درب منازل يا ايستگاه‌هاي ثابت جمع‌آوري مي‌شود.
مديرعامل سازمان مديريت پسماند شهرداري اصفهان در گفتگو با ايمنا گفت: توسعه و ايجاد ايستگاه‌هاي ثابت و ناوگان سيار جمع‌آوري بازيافت بصورت يك تا دوبار در هفته انجام مي‌شود و اين امر تنها به جهت اهميت فرهنگ تفكيك زباله خشك و تر از مبدا صورت مي‌گيرد.
به گفته كميلي جمع‌آوري زباله‌ها داراي هزينه بالايي است و شهرداري امكان افزايش دفعات مراجعه به درب منازل را بيشتر از يكبار در هفته ندارد، لذا شهروندان بايد ذخيره‌سازي بهينه زباله‌هاي خشك را در نظر داشته باشند براي مثال تا كردن و كوچك كردن يك جعبه مقوايي يا اقلامي اينچنيني كه جاي زيادي در پسماند خشك اشغال مي‌كند مي‌تواند كمك شاياني به كوچكتر شدن حجم اين نوع زباله‌ها داشته باشد، با توجه به اينكه زباله‌هاي خشك بو يا شيرابه‌اي هم ندارد لذا شهروندان تنها با بهينه كردن اين نوع ذخيره‌سازي مي‌توانند كمك بسياري به اين امر نمايند.

سلامتي و محيط زيست بهترين مشوق تفكيك زباله از مبدا
در بحث مشوق‌هايي كه براي جمع‌آوري بازيافت براي شهروندان در نظرگرفته شده نيز مدير عامل سازمان پسماند شهرداري اصفهان گفت: تفكيك زباله از مبدا وظيفه قانوني، شرعي و عرفي هر شهروند است و شهروندان بايد به عنوان وظيفه به آن نگاه كنند چرا كه عدم تفكيك زباله باعث انتشار آلودگي و تحميل هزينه‌هاي سنگيني بر مردم و كشور خواهد شد. به گفته اين مقام مسئول بهترين مشوق تفكيك زباله، سلامتي و محيط امن زندگي است.
متاسفانه بيماري‌هاي صعب‌العلاج به شدت در حال گسترش است و تنها دليل آن هم آلودگي هوا نيست، بلكه آلودگي خاك به دليل سمي بودن زباله‌ها بسيار امر مهمي است و مخلوط شدن پسماند خشك با تر چيزي بيشتر از 500 سال زمان براي تجزيه نياز دارد. لذا چرخه اقتصادي و عدم مقرون به صرفه بودن فرآيند جمع‌آوري و بازيافت اجازه افزايش مشوق‌هاي تفكيك زباله را به ما يا پيمانكاران نمي‌دهد چرا كه هزينه‌هاي جمع‌آوري و پردازش به مراتب بيشتر از سود آن است و امكان بالا بردن مشوق‌هاي مادي وجود ندارد.
به گفته كميلي همه مشوق‌ها تنها مادي نيست چرا كه خانواده‌هايي كه تفكيك زباله را بخوبي انجام مي‌دهند خانواده‌هايي الگو و مروج فرهنگ درست زندگي هستند. از نگاه ديني هم اين امر يك معروف است و از منكري چون انتشار بيماري‌ها و تخريب محيط زيست جلوگيري مي‌كند.

اصفهان پيشتاز كشور در چرخه بازيافت
مديرعامل سازمان مديريت پسماند شهرداري اصفهان با اشاره به حضور 5 تا 6 ايستگاه ثابت بازيافت در هر منطقه از مناطق پانزده‌گانه شهر گفت: مردم اصفهان مردمي آموزش‌پذير، با فرهنگ و همراه هستند و خوشبختانه اصفهان در كشور از رتبه بسيار خوبي در اين موضوع برخوردار است اما هنوز هم مي‌توانيم بهتر باشيم.
اصفهان از 30 سال پيش توليد كود آلي از كل پسماند تر داشته است و در حال حاضر هم تبديل تمام 1000 تن پسماند تر به كود آلي را داريم كه همه پسماند تر در چرخه بازيافت و كود آلي قرار مي‌گيرد و اصفهان از جهت قدمت فعاليت در اين زمينه و بكارگيري كل پسماند پيشتاز در كل كشور بوده و هست./ 01192/142